رای شماره ۲۸۳۴ مورخ ۱۴۰۱/۱۱/۱۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۲۸۳۴

تاریخ دادنامه: ۱۸؍۱۱؍۱۴۰۱

شماره پرونده: ۰۱۰۱۵۷۲

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای وحید رحیمی

طرف شکایت: هیات وزیران

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب ۱۲؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران (موضوع تصویب نامه شماره ۸۱۷۷۳؍ت۵۹۴۶۸ ه- مورخ ۱۵؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران)

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال مواد ۳ و ۶ آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب ۱۲؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران (موضوع تصویب نامه شماره ۸۱۷۷۳؍ت۵۹۴۶۸ ه- مورخ ۱۵؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

" به استحضار می رسانم اینجانب وحید رحیمی با شرکت در آزمون کارشناسی ارشد سال ۱۴۰۱ در رشته حقوق خصوصی و کسب رتبه ۴ (با سهمیه ۵ درصد فرزند رزمنده داوطلب بسیجی)، در سه کد رشته محل به ترتیب دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تهران و دانشگاه شیراز انتخاب رشته نموده ام. قابل ذکر است اینجانب در آزمون کارشناسی ارشد سال گذشته (۱۴۰۰) نیز شرکت کرده و با انتخاب رشته در رشته حقوق خصوصی دوره روزانه دانشگاه شهید چمران اهواز قبول شدم اما به دلیل مشکلات شخصی ثبت نام نکردم. با این حال به موجب تصویب آیین‌نامه سهمیه ایثارگران در آزمون های سراسری به شماره ۸۱۷۷۳؍ت۵۹۴۶۸ ه-، مورخ ۱۵؍۵؍۱۴۰۱ توسط هیات وزیران (ماده ۳ و ماده ۶) به حقوق مکتسبه اینجانب ضرر وارد شده است چرا که اگر در زمان انتخاب رشته آزمون سال گذشته از این مقررات اطلاع داشتم از سهمیه ۵ درصدی استفاده نمی کردم و از این جهت که روح و متن مواد قانون (ماده ۴ قانون مدنی و ماده ۱۱ قانون مجازات اسلامی) ما را به اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین و تصمیمات اداری رهنمون می کند و نظر به اینکه وضع مقررات آمره به ویژه از حیث عطف به ماسبق نمودن آن ها حسب تفسیر ماده ۴ قانون مدنی اختصاص به قانونگذار یا مراجع ذیصلاح از قبل مقنن دارد و نه مقام اداری (رای شماره ۴۳۰ مورخ ۱۸؍۶؍۱۳۸۶ در خصوص سلب حق مکتسب، رای شماره ۵۴۴ مورخ ۲۷؍۱۰؍۱۳۸۳ راجع به تغییر حق مکتسب و آراء شماره ۳۸۹ مورخ ۴؍۶؍۱۳۸۶ و ۷۰۵ مورخ ۱۰؍۲؍۱۳۸۳ در خصوص تحدید حق مکتسب که از سوی هیات عمومی دیوان عدالت اداری صادر شده، اصل عطف به ماسبق نشدن قانون در مورد حقوق مکتسبه قانونی و لزوم احترام به این اصل را پذیرفته است.) لذا به موجب این درخواست ابطال آن قسمت از مصوبه را که با حقوق مکتسب اینجانب در تعارض است (مواد ۳ و ۶) و موجب تضییع حق اینجانب گشته است مورد استدعاست."

متن مصوبه مورد شکایت به شرح زیر است:

" بسمه تعالی

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح - سازمان برنامه و بودجه کشور

دانشگاه آزاد اسلامی

هیات وزیران در جلسه ۱۲؍۵؍۱۴۰۱ به پیشنهاد شماره ۴۸۰۵۲۳؍۰۰؍۴۰۰ مورخ ۱؍۱۰؍۱۴۰۰ بنیاد شهید و امور ایثارگران (با همکاری وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان برنامه و بودجه کشور) و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران را به شرح زیر تصویب کرد:

آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران

.......

ماده ۶- سازمان، مرکز و دانشگاه آزاد مکلفند در خصوص مشمولین سهمیه پنج درصدی ابتدا در سهمیه مناطق و آزاد گزینش و در صورت عدم قبولی در سهمیه پنج درصدی گزینش نمایند. - معاون اول رئیس جمهور"

در پاسخ به شکایت مذکور، معاون امور حقوقی دولت (معاونت حقوقی رئیس جمهور) به موجب لایحه شماره ۱۴۵۲۳۷؍۴۸۹۰۱ مورخ ۱۵؍۸؍۱۴۰۱ توضیح داده است که:

"۱- با توجه به مفاد بند ۹ اصل سوم و اصل سی ام قانون اساسی، از آنجا که اعمال سهمیه بر خلاف اصل برابری بوده و مقنن به صورت استثنایی آن را تجویز نموده است، در این گونه موارد باید به قدر متیقن اکتفا نمود و از هرگونه تفسیر موسع از آن احتراز کرد. به همین دلیل، به نظر می‌رسد با یک بار استفاده از سهمیه و پذیرفته شدن فرد در دانشگاه، حکم قانون تامین شده و فراتر از آن نیازمند دلیل صریح قانون گذار است که در ما نحن فیه منتفی است.

۲- هیات عمومی دیوان عدالت اداری پیش از تصویب این آیین‌نامه، در آرای متعدی از جمله رای شماره ۵۹۶-۵۹۷ مورخ ۳۱؍۳؍۱۴۰۱، رای شماره ۶۲ مورخ ۱۶؍۱؍۱۴۰۱ و رای شماره ۱۷۰۹ مورخ ۱۴؍۱۱؍۱۳۹۹ اعلام داشته است که امتیاز مذکور در ماده ۷۰ قانون یا تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی قانون تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، با یک نوبت اعمال و استیفا، تامین شده و لذا تکرار آن و استفاده مجدد از این امتیاز فاقد مبنای قانونی و مغایر با قوانین فوق الذکر است و ادعای عدم محدودیت دفعات استفاده از امتیاز ناشی از ماده ۷۰ وجاهت قانونی ندارد. در عین حال تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی فوق نیز مقرر می دارد: «پذیرفته شدگان هر یک از مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد پیوسته و دکترای حرفه ای در صورت انصراف، حق استفاده مجدد از امتیازات داده شده را ندارند.» لذا مبرهن است که ادعای شاکی در این خصوص مقرون به صحت نیست. امری که از صراحت قانونی برخوردار نبوده و بارها از سوی دیوان عدالت اداری خلاف قانون اعلام شده است، نمی تواند برای شاکی ایجاد حق مکتسب نماید و تفاسیر ناصحیح از قانون موجد حق برای شهروندان نبوده و هیات عمومی دیوان عدالت اداری وفق رای شماره ۲۹۷۰ مورخ ۱۰؍۱۰؍۱۳۹۸، رای وحدت رویه شماره ۱۹۸۴ مورخ ۲؍۱۱؍۱۳۹۷ و رای وحدت رویه شماره ۱۱۷ مورخ ۱؍۳؍۱۳۹۱ این موضوع را صراحتاً اعلام نموده است.

۳- اولاً حق مکتسب برای افراد وفق ماده ۷۰ قانون ذکر شده، ایجاد نشده است؛ بلکه مستفاد از ماده ۷۰، استفاده از سهمیه برای یک بار است. ثانیاً، وفق ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، چنانچه مصوبه ای در هیات عمومی ابطال شود، رعایت مفاد رای هیات عمومی در مصوبات بعدی، الزامی است و همه دستگاه های اجرایی باید آن را مدنظر داشته باشند. در این باره، هیات عمومی دیوان عدالت اداری وفق آرای متعددی، تعدد استفاده از امتیازات ناشی از ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران و تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی قانون تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاه ها را مغایر قانون اعلام نموده است. لذا بنا به مراتب فوق، اتخاذ تصمیم شایسته دایر بر رد شکایت مطروحه خواهشمند است."

در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۷۳۰ مورخ ۳؍۱۰؍۱۴۰۱ ماده ۳ آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب ۱۲؍۵؍۱۴۰۱ (موضوع تصویب نامه شماره ۸۱۷۷۳؍ت۵۹۴۶۸ه- مورخ ۱۵؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران) را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت

صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.

«رسیدگی به ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب ۱۲؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران در دستور کار هیات عمومی قرار گرفت.»

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۸؍۱۱؍۱۴۰۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

نظر به اینکه ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی ماده ۷۰ قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران مصوب ۱۲؍۵؍۱۴۰۱ هیات وزیران در چهارچوب صلاحیت های قانونی هیات وزیران به تصویب رسیده و مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی ندارد، لذا قابل ابطال تشخیص داده نشد./

حکمتعلی مظفری

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری