رای شماره ۳۰۰ و ۳۰۱ مورخ ۱۴۰۰/۰۳/۰۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۳۰۱-۳۰۰
تاریخ دادنامه: ۱/۳/۱۴۰۰
شماره پرونده: ۹۷۰۱۹۴۹ و ۹۷۰۱۶۴۱
شاکی: آقای محمود پیربیک درویشوند
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال ردیف درآمدی شماره ۶۳۱۰ با عنوان عوارض بر ارزش افزوده حاصل از تبدیل کاربری یا عوارض انطباق کاربری مصوب سال ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر الوند
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال تعرفه عوارض سالهای ۱۳۹۵ الی ۱۳۹۷در خصوص کسری پارکینگ، ارزش افزوده ناشی از تغییر کاربری و عوارض تغییر کاربری و اعمال ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرس دیوان عدالت اداری و رسیدگی خارج از نوبت را خواستار شده و درجهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: «شورای شهر الوند در سالهای ۱۳۹۵، ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ اقدام به تصویب عوارضی با عنوان عوارض پذیره، ارزش افزوده تغییر کاربری و کسری پارکینگ نموده است و شهرداری الوند نیز به استناد همین مصوبات از شهروندان علاوه بر دریافت جرایم قانونی موضوع ماده ۱۰۰ قانون شهرداری اقدام به دریافت عوارض مذکور مینماید که این امر مغایر با قانون و خارج از حدود صلاحیت شورای شهر بوده و به همین دلیل درخواست ابطال مصوبه شورای شهر الوند در سالهای ۱۳۹۵، ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ در خصوص کسر پارکینگ، ارزش افزوده ناشی از تغییرکاربری و عوارض تغییرکاربری و اعمال ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ به دلیل عدم رعایت آراء دیوان در خصوص موضوع از زمان تصویب را دارم. همین امر در آراء متعدد صادره از دیوان عدالت اداری از جمله آراء شماره ۶۹۹ الی ۷۰۴-۱۶/۹/۱۳۹۵ (در خصوص مصوبات شوراهای اسلامی شهرهای همدان، شهرقدس، صفادشت، ملارد، شهریار و شهر جدید هشتگرد)، شماره ۲۴۲-۱/۴/۱۳۹۵ (در خصوص مصوبه شورای شهر کرج) مورد تاکید قرار گرفته و مصوبات تعیین عوارض پذیره، ارزش افزوده تغییر کاربری و کسری پارکینگ توسط شوراهای شهر شهرهای مختلف مغایر قانون و خارج از صلاحیت شوراهای شهر دانسته و ابطال شده است. شورای شهر الوند علی رغم اینکه از موضوع صدور احکام فوق توسط دیوان عدالت اداری مطلع بوده و علی رغم حکم صریح ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ مبنی بر لزوم رعایت مفاد آراء هیات عمومی در مصوبات بعدی، توسط مراجع مربوطه اقدام به تصویب عوارض مذکور نموده است. با توجه به مغایر بودن تعرفه عوارض شورای شهر الوند مصوب سالهای ۱۳۹۵، ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ در خصوص « عوارض پذیره» و « عوارض ارزش افزوده ناشی از تغییر کاربری» و « عوارض کسری پارکینگ» درخواست ابطال مصوبات مذکور از زمان تصویب و اعمال ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری و رسیدگی خارج از نوبت و بدون رعایت مفاد ماده ۸۳ قانون مذکور را دارم.»
متن مقرره های مورد اعتراض به شرح زیر است:
«تعرفه عوارض شهرداری الوند سال ۱۳۹۷ (پارکینگ)
ردیف درآمدی
شرح عوارض
۲۱۰۲
عوارض جبران کمبود پارکینگ (عدم تامین پارکینگ)
این عوارض به هنگام صدور پروانه ساختمانی (احداث بنا) و به شرح زیر محاسبه و دریافت میشود:
۱) ساختمان در بر خیابان های سریع السیر به عرض ۴۵ متر و بیشتر قرار داشته و دسترسی به محل اتومبیل رو نداشته باشد.۲- ساختمان در فاصله یک صد متری تقاطع خیابان های با عرض ۲۰ متر و بیشتر واقع شده و دسترسی به محل اتومبیل رو نداشته باشد.۳- ساختمان در محلی قرار گرفته باشد که ورود به پارکینگ مستلزم قطع درختان کهن باشد، که شهرداری اجازه قطع آن را نداده است.۴- ساختمان بر کوچه هایی قرار گرفته باشد که به علت عرض کم کوچه، امکان عبور اتومبیل نباشد.۵- ساختمان در بر معبری قرار گرفته باشد که به علت شیب زیاد، احداث پارکینگ در آن از نظر فنی مقدور نباشد.۶- وضع و فرم زمین زیر ساختمان به صورتی باشد که از نظر فنی نتوان در سطح طبقات احداث پارکینگ کرد.
امکان تامین پارکینگ در ساختمانی اعم از: مسکونی، تجاری، اداری و صنعتی و سایر کاربری ها وجود نداشته باشد، به ازای هر مترمربع فضای حذف شده پارکینگ طبق طرح جامع برای هر واحد کمبود پارکینگ در واحدهای مسکونی و تجاری به شرح و فرمول زیر، محاسبه و دریافت میشود:
۱) در کلیه معابر فرعی (پشت جبهه) P ۵/۵
۲) در کلیه معابر اصلی (جبهه اصلی) P ۱۸
تبصره ۱: متراژ محاسبه جبران کمبود (عدم تامین) پارکینگ، ۲۵ مترمربع میباشد.
تبصره ۲: تعیین ضوابط تشخیص شیب زیاد برای حذف پارکینگ در صلاحیت کارشناسان فنی و شهرسازی است.
تبصره ۳: در مجموعه های مسکونی، تجاری و....... که طبق ضوابط شهرسازی، پارکینگ های گروهی با هزینه ی مالکین ساختمان پیش بینی و احداث میگردد، عوارض کمبود (عدم تامین) پارکینگ اخذ نمی شود.
تبصره ۴: آن دسته از مالکین که ضوابط شهرسازی را رعایت نکرده و خارج از پروانه ساختمانی یا بدون پروانه مبادرت به احداث بنا می نمایند و این منجر به عدم تامین پارکینگ گردد، پرداخت عوارض عدم تامین پارکینگ برابر کاربری اعیان وضع موجود، برابر ضوابط شهرسازی محاسبه و دریافت میشود.
تبصره ۵: شهرداری موظف است وجوه دریافتی بابت عوارض حذف یا کمبود (عدم تامین) پارکینگ را در حساب جداگانه ای ذخیره و منحصراً بابت احداث پارکینگ عمومی در قالب بودجه مصوب سالانه به مصوب سالانه به مصرف برساند.
تبصره ۶: مالکین املاک فاقد پروانه و دارای حداکثر دو واحد مسکونی، مشمول پرداخت یک واحد عوارض عدم تامین پارکینگ مسکونی نمیباشند.
تعرفه عوارض شهرداری الوند سال ۱۳۹۶
ردیف درآمدی
شرح عوارض
نحوه وصول عوارض و مستندات تعرفه تا پایان سال ۹۵
نحوه وصول عوارض و مستندات تعرفه تا پایان (سال ۹۶)
۲۱۰۲
عوارض بر تامین هزینه های خدمات عمومی و شهری موضوع بند (ب)ماده ۱۷۲ قانون پنجم توسعه (عوارض جبران کمبود پارکینگ)
قطعه شهر صنعتی البرز:
شمال: جاده قدیم قزوینکرج
شرق: اراضی بیدستان (نصرت آباد)
جنوب: تصفیه خانه شهر صنعتی البرز از اراضی الوند و.........
قطعه شهر صنعتی البرز:
شمال: جاده قدیم قزوینکرج
شرق: اراضی بیدستان (نصرت آباد)
جنوب: تصفیه خانه شهر صنعتی البرز از اراضی الوند و.........
تعرفه عوارض شهرداری الوند سال ۱۳۹۶
ردیف درآمدی
شرح عوارض
نحوه وصول عوارض و مستندات تعرفه تا پایان سال ۹۵
نحوه وصول عوارض و مستندات تعرفه تا پایان سال ۹۶
مصوبه شورا
جنوب: خیابان طالقانی از تقاطع بلوار ولیعصر (عج) تا خیابان شهید چمران
غرب: شهید مدرسشاهدشهید زهرایی و شهید رجایی ۲ تا تقاطع آیت الله طالقانی و......
ساختمانیی که برای صدور پروانه های ساختمانی آنها به کمیسیون ماده ۱۰۰ ارجاع داده میشوند و یا به دلیل کسر یا حذف پارکینگ محکوم به پرداخت جریمه میشوند. از پرداخت عوارض این تعرفه معاف میباشند و فقط مشمول پرداخت جرایم کمیسیون میگردد.
جنوب: خیابان طالقانی از تقاطع بلوار ولیعصر (عج) تا خیابان شهید چمران
غرب: شهید مدرسشاهدشهید زهرایی و شهید رجایی ۲ تا تقاطع آیت الله طالقانی و......
ساختمانیی که برای صدور پروانه های ساختمانی آنها به کمیسیون ماده ۱۰۰ ارجاع داده میشوند و یا به دلیل کسر یا حذف پارکینگ محکوم به پرداخت جریمه میشوند. از پرداخت عوارض این تعرفه معاف میباشند و فقط مشمول پرداخت جرایم کمیسیون میگردد.
تعرفه عوارض شهرداری الوند سال ۱۳۹۶
ردیف درآمدی
شرح عوارض
نحوه وصول عوارض و مستندات تعرفه تا پایان سال ۹۵
نحوه وصول عوارض و مستندات تعرفه تا پایان (سال ۹۶)
۶۳۱۰
عوارض بر ارزش افزوده حاصل از تبدیل کاربری با عوارض انطباق کاربری
در اجرای مفاد ماده ۵ قانون شورای عالی معماری و شهرسازی کشور و در صورت موافقت کمیسیون ماده ۵ مسکن و شهرسازی استان قزوین
املاکی که براساس طرح های مصوب شهری یا با درخواست مالک در کمیسیون ماده ۵ مطابق عناوین قید شده در تعرفه انطباق کاربری یابد، عوارض ذیل اخذ خواهد شد و در صورتی که متقاضی مالکیت (بر اساس آخرین پروانه) که انطباق کاربری ایجاد کرده است، علاوه بر طرح در کمیسیون های مربوط ملزم به پرداخت عوارض انطباق کاربری میباشد.
در اجرای مفاد ماده ۵ قانون شورای عالی معماری و شهرسازی کشور و در صورت موافقت کمیسیون ماده ۵ مسکن و شهرسازی استان قزوین
املاکی که براساس طرح های مصوب شهری یا با درخواست مالک در کمیسیون ماده ۵ مطابق عناوین قید شده در تعرفه انطباق کاربری یابد، عوارض ذیل اخذ خواهد شد و در صورتی که متقاضی مالکیت (بر اساس آخرین پروانه) که انطباق کاربری ایجاد کرده است، علاوه بر طرح در کمیسیون های مربوط ملزم به پرداخت عوارض انطباق کاربری میباشد.
- سال ساخت بنا از سال ۸۱ تا ۹۰، ۴۰% ضرایب ذیل
- سال ساخت بنا از سال ۸۱ تا ۹۰، ۴۰% ضرایب ذیل
- سال ساخت بنا از سال ۹۱ به بالا، ۲۵ % ضرایب ذیل
بابت عوارض بر ارزش افزوده ناشی از درخواست تبدیل کاربری دریافت میشود.
تعرفه عوارض شهرداری الوند / سال ۱۳۹۷
ردیف درآمدی
شرح عوارض
۶۳۱۰
عوارض بر ارزش افزوده حاصل از تبدیل کاربری یا انطباق کاربری
در اجرای مفاد ماده ۵ قانون شورای عالی معماری و شهرسازی کشور و در صورت موافقت کمیسیون ماده ۵ مسکن و شهرسازی استان، املاکی که بر اساس طرح های مصوب شهری یا با درخواست مالک در کمیسیون ماده ۵، مطابق عناوین قید شده در تعرفه، انطباق کاربری یابند، از آنها عوارض ذیل اخذ خواهد شد:
- سال ساخت بنا تا سال ۱۳۸۰ و قبل از آن ۶۰% ضرایب ذیل
- سال ساخت بنا از سال ۸۱ تا ۹۰، ۴۰% ضرایب ذیل
- سال ساخت بنا از سال ۹۱ به بالا، ۲۵% ضرایب ذیل
تعرفه عوارض شهرداری الوند / سال ۱۳۹۷
از املاکی که بر اساس آخرین پروانه صادره، انطباق کاربری (تجاری) دریافت نموده و پس از ساخت، طبق رای کمیسیون ماده ۱۰۰ متخلف شناخته شده اند، علاوه بر جریمه تغییر کاربری، ملزم به پرداخت عوارض حاصل از تبدیل کاربری (مسکونی به تجاری) نیز میباشند.
عوارض انطباق کاربری مسکونی به تجاری:
بلوار شهروردی: ۰۰۰ /۸۰۰ /۱ ریال
خیابان آزادی: ۰۰۰ /۵۰۰ /۱ ریال
بلوار معلم: ۰۰۰ /۶۰۰ /۱ ریال
بلوار فارابی غربی و شرقی: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
بلوار ۲۲ بهمن: ۰۰۰ /۸۰۰ /۱ ریال
خیابان جابرابن حیان: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
خیابان امام: ۰۰۰ /۸۰۰ /۱ ریال
خیابان مطهری: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
بلوار شهرداری: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
خیابان ولی عصر: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
بلوار جمهوری اسلامی: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲
بلوار میرداماد: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
خیابان بهشتی: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
سایر معابر الوند و صنعتی: ۰۰۰ /۴۰۰ /۱ ریال
کوی امامت: ۰۰۰ /۶۰۰ /۱ ریال
بلوار اصلی نصرت آباد: ۰۰۰ /۴۰۰ /۱ ریال
بلوار شهید رجایی: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
خیابان یادگار امام: ۰۰۰ /۵۰۰ /۲ ریال
سایر معابر نصرت: ۰۰۰ /۸۰۰ ریال
معابر ۱۲ متر به بالا در زمین های شلویری و کلیه زمین های محدوده رودخانه یالیان: ۰۰۰ /۸۷۵ /۲ ریال
سایر انطباق کاربری ها:
- انطباق کاربری از زراعی به رفاهی- خدماتی هر مترمربع = ۹۸۰ /۸۵۶ ریال
- انطباق کاربری از زراعی به تجاری (محدوده الوند و صنعتی) هر مترمربع = ۲۶۰ /۹۰۰ /۱ ریال
- انطباق کاربری از زراعی به تجاری (محدوده نصرت آباد) هر مترمربع = ۱۶۰ /۴۲۴ /۱ ریال
- انطباق کاربری از زراعی به صنعتی هر مترمربع = ۰۰۰ /۲۴۲ /۱ ریال
- انطباق کاربری از زراعی به انبار کشاورزی (هانکارد) هرمترمربع = ۱۷۰ /۶۸۵ ریال
- انطباق کاربری از فضای سبز به رفاهی- خدماتی هر مترمربع= ۵۳۰ /۱۹۸ /۱ ریال
- انطابق کاربری از فضای سبز به تجاری (محدوده الوند و صنعتی) هر مترمربع = ۲۶۰ /۹۰۰ /۱ ریال
- انطابق کاربری از فضای سبز به تجاری (محدوده نصرت آباد) هر مترمربع = ۱۶۰ /۴۲۴ /۱ ریال
- انطباق کاربری از فضای سبز به صنعتی هر مترمربع = ۰۰۰ /۲۴۲ /۱ ریال
- انطباق کاربری از اداری به مسکونی هر مترمربع = ۹۸۰ /۸۵۶ ریال
- انطباق کاربری از اداری به تجاری هر مترمربع = ۹۲۴ /۰۵۵ /۲ ریال
- انطباق کاربری از سایر خدمات به مسکونی هر مترمربع = ۱۷۰ /۶۸۵ ریال»
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست شهرداری الوند به موجب نامه شماره ۱۹۲۹/ص/۱۶-۳/۲/۱۳۹۸ توضیح داده است که:« دفتر محترم هیات دیوان عدالت اداری سلام علیکم اولاً: همان گونه که مستحضرید کلیه عوارضات دریافتی شهرداریها به استناد مصوبات شورای اسلامی شهرها میباشد و این شهرداری نیز بر اساس مصوبات شورای اسلامی شهر الوند اقدام به محاسبه و اعلام عوارض نموده است که به نظر دعوای مطروحه متوجه این شهرداری نمیباشد. ثانیاً: برابر رای هیات تخصصی شماره ۲۴۲-۲/۱۱/۱۳۹۶ اخذ عوارض احداث بنا در تراکم مجاز و یا احداث بنا در تراکم مازاد فقط نسبت به تخلفات ساختمانی علاوه بر جریمه کمیسیون ماده صد مغایر قانون و خارج از حدود اختیار نبوده است. از این رو محاسبات انجام گرفته در خصوص عوارض پذیره تحت عنوان عوارض مازاد تراکم محاسبه و دریافت میشود. علاوه بر جریمه کمیسیون بابت عوارض صدور پروانه قانونی است و جریمه تغییر کاربری هم که طبق رای کمیسیون دریافت میشود و شهرداری هیچ گونه دخالتی در این خصوص ندارد و دریافت آن طبق بند (د) دادنامه ۳۶۷ الی ۳۸۱-۸/۳/۱۳۹۷ تغییر کاربری بعد از ابقاء مستحدثات در کمیسیون ماده ۱۰۰ به شرح مقرر در بخشنامه های شماره ۳/۲۴۱۵۰-۳۰/۱۱/۱۳۹۶ و ۳۴/۱/۱۰۷۴۰-۴/۶/۱۳۷۱ وزارت کشور مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات تشخیص داده نشده است و قانونی میباشد. علیهذا بنا به مراتب معروضی از آن مقام قضایی رسیدگی و رد دادخواست مطروحه را استدعا دارد.»
رسیدگی به موضوع از جمله مصادیق حکم ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تشخیص نشد و پرونده در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری به هیات تخصصی شوراهای اسلامی ارجاع شد. در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ پرونده به هیدت تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری ارجاع میشود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره ۶-۵ مورخ ۱۶/۱/۱۴۰۰، تعرفه سالهای ۱۳۹۵ الی ۱۳۹۷ تحت عنوان عوارض پذیره یک مترمربع از یک واحد (تجاری، اداری، صنعتی) مصوب شورای اسلامی شهر الوند را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت. « رسیدگی به ابطال ردیف درآمدی شماره ۶۳۱۰ با عنوان عوارض بر ارزش افزوده حاصل از تبدیل کاربری یا عوارض انطباق کاربری مصوب سال ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر الوند در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت.» هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱/۳/۱۴۰۰ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
الف- با توجه به اینکه براساس آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله دادنامههای شماره ۹۷ الی ۱۰۰-۱۶/۲/۱۳۹۲ و شماره ۵۷۳-۱۴/۶/۱۳۹۶ وضع عوارض برای کسری، حذف یا عدم تامین پارکینگ توسط شوراهای اسلامی شهر مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات تشخیص و ابطال شده است، بنابراین بخشهای مربوط به عوارض جبران کمبود پارکینگ (عدم تامین پارکینگ) از تعرفه عوارض سالهای ۱۳۹۵ الی ۱۳۹۷ شهرداری الوند که به تصویب شورای اسلامی این شهر رسیده، به دلایل مذکور در دادنامههای فوقالاشاره خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود.
ب- هرچند برمبنای آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری وضع عوارض ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای توسعه شهری و تغییر کاربری توسط شوراهای اسلامی شهر مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات قانونی تشخیص نگردیده است، ولی با توجه به اینکه براساس ماده ۵ قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران بررسی و تصویب طرحهای تفصیلی شهری و تغییرات آنها در هر استان توسط کمیسیون موضوع آن ماده انجام میشود و تعیین عوارض ارزش افزوده برای املاک یا اراضی قبل از طرح در کمیسیون موضوع ماده ۵ قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران یا بدون اخذ مجوز از مراجع ذیربط قانونی مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات است، بنابراین اطلاق ردیف درآمدی شماره ۶۳۱۰ با عنوان عوارض بر ارزش افزوده حاصل از تبدیل کاربری یا عوارض انطباق کاربری که به تصویب شورای اسلامی شهر الوند رسیده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود.
محمد مصدقرئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری