رای شماره ۳۰۵ تا ۳۰۲ مورخ ۱۳۸۳/۰۷/۰۵ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

کلاسه پرونده: ۸۱/۳۸۹،۳۹۰،۴۱۵و۸۲/۹۹۹

شاکی: ۱- آقای رضا کیخا ۲- آقای محمدعلی عسگری ۳- آقای حسین شیخ‌ویسی ۴- مهدی مطهری‌نژاد

موضوع:ابطال بخشنامه شماره یک کارهای سخت و زیان‌آور

تاریخ رای:یکشنبه ۵ مهر ۱۳۸۳

شماره دادنامه: ۳۰۲-۳۰۳-۳۰۴-۳۰۵

مقدمه: شکات به شرح دادخواستهای تقدیمی اعلام داشته‌اند، برابر ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و تبصره ۲ آن، دو دسته افراد حق استفاده از مستمری بازنشستگی را دارند. الف- افرادی که حداقل ۲۰ سال متوالی و ۲۵ سال متناوب در مناطق بد آب و هوا کارکرده باشند. ب- افرادی که به کارهای سخت و زیان‌آور (مخل سلامتی) اشتغال داشته باشند که این دو دسته افراد با حرف عطف و تمیز (و یا) از هم جدا شده‌اند که نشان دهنده دو عنوان مستقل با دامنه شمول مخصوص به هر کدام می‌باشد. ۲- در ماده واحده تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوب ۱۶/۱۲/۷۱ که در تاریخ ۲۳/۲/۸۰ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است صرفاً کارهای سخت و زیان‌آور مورد بحث قرار گرفته و مصادیق آن توسط قانونگذار بیان گردیده است. بدون آن که ذکری از عنوان الف (یعنی کار در مناطق بد آب و هوا) بشود و بدیهی است که مطابق قاعده کلی (الجمع مهما امکن اولی من الطرح) ماده واحده اصلاحی، قانون سابق را فسخ ننموده چون درباره مناطق بد آب و هوا اصلاً بحثی به میان نیاورده است. لذا باید بر این بود که عنوان اول تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی (کار در مناطق بد آب و هوا) به قوت خود باقی است. ۳- سازمان تامین اجتماعی طی بخشنامه شماره یک کارهای سخت و زیان‌آور دستور توقف اجرای تبصره ۲ ماده ۷۶ را در خصوص بیمه شدگان شاغل در مناطق بد آب و هوا صادر کرده که مغایر با هدف قانونگذار و فراتر از اختیار قانونی آن سازمان می‌باشد. نظر بمراتب فوق تقاضا دارد دستور فرمایید بخشنامه فوق الذکر ابطال فرمایند. معاون حقوقی و امور مجلس سازمان تامین اجتماعی در پاسخ به شکایت مذکور طی نامه شماره ۱۰۱۳۷/۷۱۰۰ مورخ ۲۳/۴/۸۳ اعلام داشته‌اند، با دقت در تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قبلی و ماده واحده اصلاح تبصره ۲ مذکور مصوب سال ۸۰ مجمع تشخیص مصلحت نظام به نظر می‌رسد مدعای شاکی بلادلیل و فاقد هرگونه توجیه قانونی می‌باشد زیرا اولاً، قانونگذار با علم و آگاهی کامل از این که تبصره ۲ ماده ۷۶ قبلی دارای دو قسمت (کارهای سخت و زیان‌آور و مناطق بد آب و هوا) بوده است، آن را به شکل کنونی یعنی به شکل منعکس در ماده واحده سال ۸۰ مورد اصلاح قرار داده و آن را جایگزین تبصره۲ قبلی قرار داده است. لذا این قسمت از ادعای شاکی که مجلس شورای اسلامی اساساً در صدد حذف قسمت مناطق بد آب و هوان نبوده است بلاوجه و محمول به رد می‌باشد. ثانیاً، متن ماده واحده سال ۸۰ صریحاً مقرر می‌دارد «تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ … به شرح زیر اصلاح می‌شود…» بدیهی است تبصره۲ فوق متشکل از دو جزء اصلی بوده است و مقنن سال ۸۰ کل متن تبصره ۲ را بدون تفکیک و تجزیه به شکل کنونی مورد اصلاح و جایگزین قرار می‌دهد. لذا تبصره ۲ کلاً و بدون عنایت به قسمتی از آن موضوع اصلاح و جایگزین بوده است نه جزئاً و دلیلی بر اصلاح فقط جزئی از آن (کارهای سخت و زیان‌آور) اقامه نگردیده است. مقنن سال ۸۰ با حذف مناطق بد آب و هوا به مقررات عام تامین اجتماعی در زمینه شرایط بازنشستگی بازگشت نموده است. البته باید گفت هر چند مناطق بد آب و هوا در وضعیت قانونی فعلی موجب مستقلی برای بازنشستگی زود هنگام نمی‌باشد اما با توجه به تعریف کارهای سخت و زیان‌آور در بند الف ماده واحده می‌تواند در تطبیق تعریف آن بر مورد خاص عامل ذیمدخل تلقی شود. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ فوق به ریاست حجت‌الاسلام‌والمسلمین رازینی و با حضور روسای شعب بدوی و روسا ومستشاران شعب تجدیدنظر تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاوره با اکثریت آراء به شرح آتی مبادرت به صدور رای می‌نماید.

رای هیات عمومی

سیاق عبارات عنوان قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوب ۱۳۷۱ مصوب ۱۳۸۰ و همچنین مدلول ماده واحده قانون مزبور مصرح در اصلاح تمامی متن تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مصوب ۷۱ و نتیجتاً متضمن حذف حکم مقرر در خصوص اشتغال به خدمت در مناطق بد آب و هوای کشور است. بنابراین بخشنامه شماره یک کارهای سخت و زیان‌آور سازمان تامین اجتماعی که بیمه شدگان شاغل در مناطق بد آب و هوا را از تاریخ اجرای ماده واحده قانون فوق‌الذکر از شمول آن مستثنی اعلام داشته است به لحاظ انطباق آن با هدف و حکم مقنن مغایرتی با قانون ندارد.

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری - رازینی