رای شماره ۴۶۲ مورخ ۱۳۸۸/۰۶/۰۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
تاریخ دادنامه: ۱ شهریور ۱۳۸۸
شماره دادنامه: ۴۶۲
کلاسه پرونده: ۸۷/۷۷۴
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای حسن زمانیان
موضوع شکایت و خواسته: ابطال جزء (الف) بند ۲ ماده ۱۲ آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور موضوع تصویبنامه شماره ۱۵۳۶۵/ت۳۶۰۰۵ ه مورخ ۵/۲/۱۳۸۶ هیات وزیران
مقدمه: شاکی به شرح دادخواست تقدیمی اعلام داشته است، به استناد تبصره ماده ۱۴ قانون کار مصوب ۲/۷/۱۳۶۸ مدت خدمت نظام وظیفه و ضرورت، احتیاط و ذخیره و همچنین مدت شرکت داوطلبانه کارگران در جبهه جزء سوابق خدمت کار آنان محسوب میشود. همچنین به استناد قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون کار و الحاق یک تبصره به آن مصوب ۲۶/۱/۱۳۸۳ صراحتاً بیان شده که مدت خدمت نظام وظیفه شاغلین مشغول کار با شرکت داوطلبانه آنان در جبهه قبل از اشتغال و یا حین اشتغال جزو سوابق خدمتی آنان نزد سازمان تامین اجتماعی محسوب میگردد، در متن قوانین مصوب فوق هیچ گونه قید و شرطی که دایره شمول قانون را منحصر و مقید نماید، وجود ندارد. از طرفی در آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور، در جزء (الف) بند ۲ از ماده ۱۲ آییننامه اجرایی، ایام خدمت سربازی را مشروط بر اینکه بیمه شده حداکثر تا ۲ ماه پس از پایان خدمت به کار سابق خود برگشته و... دانسته است. به عبارت دیگر، آییننامه فوق به گونهای تنظیم شده که تنها مشمول کارگرانی میشود که قبل از عزیمت به خدمت نظام وظیفه در کارهای سخت و زیان آور اشتغال به کار داشتهاند و میبایستی ظرف مدت ۲ ماه پس از خاتمه خدمت سربازی به کار قبلی خود بازگشته باشند. فلذا عملاً سازمان تامین اجتماعی با تمسک به آییننامه فوق از بازنشستگی کارگرانی که دارای ۱۸ سال سابقه خدمت مستمر در کارهای سخت و زیان آور هستند و درخواست محاسبه ۲ سال خدمت سربازی خود جهت بازنشستگی را دارند، خودداری مینماید که این امر بر خلاف صریح قانون میباشد. بالاخص اینکه در تبصره یک ماده واحده قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون کار مصوب ۲۶/۱/۱۳۸۳ و الحاق یک تبصره به آن قانونگذار صراحتاً از عبارت (قبل از اشتغال و یا حین اشتغال) استفاده نموده، لذا مشروط کردن محاسبه خدمت سربازی به عنوان سنوات کاری درمشاغل سخت وزیان آور بر خلاف نظر و اراده قانونگذار میباشد. به علاوه ذکر این نکته ضروری است که در زمان جنگ تحمیلی بالاخص مناطق جنگی خوزستان و اهواز و شرایط خاص آن دوره که مواجه با تعطیلی اکثر کارخانهها و شرکتها و کارگاههای تولیدی بوده است و اساساً شرایط طبیعی و متعارفی جهت انجام فعالیتهای کارگری و اشتغال زا حاکم نبوده است تا امکان اشتغال ظرف مدت ۲ ماه پس از خاتمه سربازی برای کارگر مهیا باشد، لذا متقاضی ابطال تصویبنامه مورد شکایت میباشد. مشاور و مدیرکل دفتر امور حقوقی دولت در پاسخ به شکایت مذکور طی نامه شماره ۶۵۸۴۴/۶۶۸۵ مورخ ۲۷/۳/۱۳۸۸ اعلام داشتهاند، ۱- تعارضی بین آییننامه مورد اعتراض و قانون مورد ادعای شاکی نیست، زیرا در صورت تعارض باید بپذیریم بین قوانین مربوط نیز تعارض وجود دارد. در حالی که تبصره یک ماده واحده قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون کار مصوب سال ۱۳۶۸ صرفاً در مقام بیان جواز احتساب خدمت سربازی به عنوان سابقه مشمول قانون تامین اجتماعی است و نه تعیین نحوه احتساب آن سوابق، به عبارت دیگر تبصره یک ماده واحده مذکور فارغ از تعیین مشاغل سخت و زیان آور است در حالی که آییننامه مورد اعتراض که به استناد بند ۵ جزء (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی به ماده ۷۶... قانون تامین اجتماعی وضع شده در مقام تعیین نحوه احراز توالی و تناوب اشتغال آن هم در مشاغل سخت و زیان آور است. بنابراین دو قانون ذکر شده و به تبع آن آییننامه مورد اعتراض اساساً تعارضی با یکدیگر ندارند و هر کدام در مقام بیان مودای خویش هستند. به علاوه مفاد تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون کار نیز به روشنی دلالت دارد که سوابق بیمهای موضوع تبصره یک از مصادیق سوابق اشتغال در مشاغل سخت و زیان آور نمیباشد. ۲- به موجب ماده ۴ آییننامه اجرایی قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون کار و الحاق یک تبصره به آن، احتساب ایام خدمت نظام وظیفه که در جبههها سپری شده و نیز ایام حضور داوطلبانه در جبهه به عنوان سوابق اشتغال در کارهای سخت و زیان آور مورد حکم قرار گرفته است. ۳- صرفنظر از موارد فوق تشخیص نحوه احراز توالی و تناوب اشتغال و... به موجب جزء ۵ بند (ب) تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۸۰ موکول به آییننامهای شده که به تصویب هیات وزیران میرسد و مفاد جزء (الف) بند ۲ ماده ۱۲ مصوبه فوقالذکر بر اساس این اختیار تنظیم گردیده است. لذا با توجه بهموارد فوق رددادخواست راخواهان است. هیات عمومی دیوان در تاریخ فوق با حضور روسا ومستشاران و دادرسان علیالبدل در تاریخ فوق تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاوره با اکثریت آراء به شرح آتی مبادرت به صدور رای مینماید.
رای هیات عمومی
طبق بند ۵ قسمت (ب) ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶ قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴ و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ مصوب ۱۳۸۰ تشخیص مشاغل سخت و زیان آور و نحوه احراز توالی و تناوب اشتغال، نحوه تشخیص فرسایش جسمی و روحی و سایر موارد مطروحه در تبصره مزبور به موجب آییننامهای خواهد بود که حداکثر ظرف چهار ماه توسط سازمان تامین اجتماعی و وزارتخانههای کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید. نظر به اینکه بند (الف) جز ۲ ماده ۱۲ آییننامه اجرایی مقررات فوقالذکر که احتساب مدت خدمت وظیفه سربازی را جزو خدمت در کارهای سخت و زیان آور مشروط بر اشتغال بیمه شده به کارهای سخت و زیان آور حداکثر ظرف ۲ ماه از تاریخ اتمام مدت خدمت وظیفه اعلام کرده مبتنی بر حکم قانونگذار است بنابراین مغایرتی با قانون ندارد.
معاون قضایی دیوان عدالت اداری - رهبرپور