شرط انفساخ عقد بیع به دلیل عدم پرداخت چک

رأی خلاصه جریان پرونده

خانم م.ح. دادخواستی به طرفیت آقای م.ح. به خواسته ۱- انفساخ عقد بیع موضوع مبایعه نامه ۳۱۶۳۷ مورخ ۱۸/۱۲/۹۰ مقوم به ۰۱۰/۰۰۰/۵۰ ریال ۲- الزام خوانده به استرداد مبیع مقوم به ۰۱۰/۰۰۰/۵۰ ریال و. . . تقدیم محاکم عمومی همدان نموده و توضیح داده، طبق مبایعه نامه مورخ ۱۸/۱۲/۹۰ اقدام به انعقاد بیع با خوانده در خصوص سه دانگ از شش دانگ مشاع از یک قطعه زمین به مساحت ۴۲/۱۲۰ مترمربع به پلاک ثبتی شماره. . . . واقع در بخش یک همدان در قبال ۰۰۰/۰۰۰/۲۰۰/۲ ریال نموده ام. در مبایعه نامه مقرر گردیده ثمن معامله طی چند فقره چک تأدیه گردد و به موجب شرط ضمن عقد مندرج در مبایعه نامه شرط گردید «درصورتی که هر فقره از چک ها وصول نگردد این قرارداد به خودی به خود فسخ گردیده و ملک در اختیار فروشنده می باشد»; مع الأسف چک شماره ۴۰/۷۱۴۱۴۸/۱۳۱۶ مورخ ۲۵/۲/۹۱ به مبلغ ۰۰۰/۰۰۰/۱۹۰ تومان عهده بانک م. به دلیل فقدان موجودی منجر به گواهی عدم پرداخت شده و وجه آن تأدیه نگردید. لذا شرط ضمن عقد تحقق یافته و موجب فسخ خودبه خود و انفساخ عقد بیع گردیده است و درخواست طبق خواسته دارم. شعبه ۴ دادگاه عمومی همدان پس از دستور تعیین وقت و دعوت متداعیین دادگاه با حضور وکیل خواهان و شخص خوانده تشکیل، دادگاه پس از استماع اظهارات وکیل خواهان و ثبت لایحه تقدیمی وی و همچنین دفاعیات خوانده، در پایان جلسه دستور استعلام وضعیتی ثبتی ملک صادر که پس از وصول پاسخ اداره ثبت، ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه ۰۰۴۰۰۷۹۶ مورخ ۲۰/۹/۹۲ این چنین مبادرت به صدور حکم نموده است «. . . . نظر به مجموع اوراق و محتویات و صرف نظر از وصول وجه چک موصوف توسط وکیل خواهان (همسر وی) در مورخ ۵/۶/۹۱ از بانک محال علیه و سپس توافق وکیل مذکور (همسر خواهان بنام آقای ع.ی.) در همان تاریخ با خوانده جهت اعلام رضایت نسبت به همدیگر در دادگستری همدان (که البته وکیل خواهان در جلسه دادگاه مدعی عزل وکیل موصوف نگردیده) چون برخلاف آنچه خواهان در دادخواست مطروحه در مورد شرط ضمن عقد قید نموده باملاحظه قرارداد مشخص می گردد شرط مذکور بدین نحو قید گردیده «درصورتی که هر فقره از چک ها در موعد مقرر وصول نگردد این قرارداد به خودی خود فسخ گردیده و ملک در اختیار فروشنده می باشد»; که دادگاه با بررسی مدارک ارائه شده از سوی خوانده به ویژه گواهی شماره ۳۶-۲۵۸۸ مورخ ۲۸/۲/۹۱ صادره از بانک محال علیه و صورتحساب صادره از همان بانک ملاحظه می نماید در «موعد مقرر»; یعنی تاریخ قیدشده در روی چک (۲۵/۲/۹۱) وجه چک موصوف در بانک تأدیه گردیده بود لکن خواهان جهت وصول آن مراجعه ای ننموده است بنابراین شرط قیدشده در قرارداد با عدم مراجعه خواهان به بانک در موعد مقرر منتفی گردیده و دیگر قابل استناد از جانب خواهان نمی باشد، بنابراین دادگاه دفاعیات خوانده را موجه ندانسته و با عنایت به اصل لزوم قراردادها دیگر حقی برای خواهان متصور ندانسته و با استناد ماده ۱۹۷ آیین دادرسی مدنی حکم به بی حقی خواهان در دعوی مطروحه صادرواعلام می گردد . . . وکیل خواهان ظرف مهلت مقرر پس از اتمام مدت تجدیدنظرخواهی، دادخواست فرجامی تقدیم که پس از طی تشریفات قانونی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است، دادخواست فرجامی و لایحه دفاعیه فرجام خوانده به هنگام شور قرائت خواهد شد.
به تاریخ بالا هیئت شعبه تشکیل پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره انجام چنین رأی می دهد.

رأی شعبه دیوان عالی کشور

یراد موجه و مؤثری بر دادنامه فرجام خواسته به شماره ۰۰۴۰۰۷۹۶ مورخ ۲۰/۹/۹۲ شعبه ۴ دادگاه عمومی همدان که موجبات نقض آن را فراهم آورد به عمل نیامده است و نظر به اینکه رأی مطابق قانون و دلایل موجود در پرونده صادر گردیده، مستنداً به ماده ۳۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی با ردّ فرجام خواهی، رأی مذکور ابرام و پرونده اعاده می شود.
رئیس شعبه ۱۸ دیوان عالی کشورـ مستشار
احمدی ـ شمس