صلاحیت دادگاه بخش در رسیدگی به بزه اطفال و نوجوانان
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۱/۰۹/۰۲
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر علی آباد
موضوع
صلاحیت دادگاه بخش در رسیدگی به بزه اطفال و نوجوانان
پرسش
با توجه به اینکه حوزه قضایی بخش صلاحیت رسیدگی به جرایم در صلاحیت دادگاه انقلاب را ندارد چنانچه نوجوان بین پانزده تا هجده سال شمسی در حوزه قضایی بخش مرتکب بزه در صلاحیت دادگاه انقلاب شود (البته جرائمی که با تعدد قاضی رسیدگی نمیشود) چه مرجعی در رسیدگی به اتهام وی صالح میباشد؟ دادگاه عمومی بخش، دادگاه انقلاب شهرستان و یا دادگاه کیفری دو شهرستان؟
نظر هیات عالی
باتوجه به تبصره ماده ۲۹۸ و ماده ۲۹۹، عموم عبارت صدر ماده ۳۰۴ و ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ و لحاظ اینکه دادگاه اطفال و نوجوانان در حوزه قضایی بخش تشکیل نمیشود و دادگاه عمومی بخش صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم داخل در صلاحیت دادگاه کیفری دو را دارا میباشد و با در نظر گرفتن اینکه مطابق ماده ۳۱۰ قانون فوقالذکر، اصولاً متهم در دادگاهی باید محاکمه شود که جرم در حوزه آن واقع شده است، در نتیجه اگر دادگاه اطفال و نوجوانان در شهرستان مربوط تشکیل شده باشد، رسیدگی به جرم موضوع صلاحیت دادگاه انقلاب اسلامی که توسط افراد زیر هجده سال تمام شمسی واقع شده، در آن دادگاه صورت میگیرد و اگر هنوز این دادگاه در شهرستان تشکیل نشده، دادگاه عمومی بخش محل وقوع جرم، به عنوان دادگاهی که وظایف دادگاه کیفریدو را انجام میدهد، صالح به رسیدگی خواهد بود. بدیهی است در خصوص سایر جرایم اطفال و نوجوانان مطابق ماده ۳۱۵ این قانون رفتار خواهد شد. بنابراین نظر اکثریت قضات محترم دادگستری علی آباد استان گلستان مورد تایید میباشد.
ماده ۲۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری (اصلاحی ۱۳۹۴/۰۳/۲۴): دادگاه اطفال و نوجوانان با حضور یک قاضی و یک مشاور تشکیل میشود. نظر مشاور، مشورتی است.
تبصره - در هر حوزه قضایی شهرستان یک یا چند شعبه دادگاه اطفال و نوجوانان بر حسب نیاز تشکیل میشود. تا زمانی که دادگاه اطفال و نوجوانان در محلی تشکیل نشده است، به کلیه جرایم اطفال و نوجوانان به جز جرایم مشمول ماده (۳۱۵) این قانون، در شعبه دادگاه کیفریدو یا دادگاهی که وظایف آن را انجام میدهد رسیدگی میشود.
ماده ۲۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری: در صورت ضرورت به تشخیص رئیس قوه قضاییه در حوزه بخش، دادگاه عمومی بخش تشکیل میشود. این دادگاه به تمامی جرائم در صلاحیت دادگاه کیفریدو رسیدگی میکند.
تبصره ۱- به تشخیص رئیس قوه قضاییه، تشکیل دادگاه عمومی بخش در شهرستانهای جدید که به لحاظ قلّت میزان دعاوی حقوقی و کیفری، ضرورتی به تشکیل دادگستری نباشد بلامانع است.
تبصره ۲- به تشخیص رئیس قوه قضاییه، در حوزه قضایی بخشهایی که به لحاظ کثرت میزان دعاوی حقوقی و کیفری، ضرورت ایجاب میکند، تشکیل دادگستری با همان صلاحیت و تشکیلات دادگستری شهرستان بلامانع است.
ماده ۳۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری: به کلیه جرائم اطفال و افراد کمتر از هجده سال تمام شمسی در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی میشود. در هر صورت محکومان بالای سن هجده سال تمام موضوع این ماده، در بخش نگهداری جوانان که در کانون اصلاح و تربیت ایجاد میشود، نگهداری میشوند.
تبصره ۱- طفل، کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده است.
تبصره ۲- هرگاه در حین رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز نماید، رسیدگی به اتهام وی مطابق این قانون در دادگاه اطفال و نوجوانان ادامه مییابد. چنانچه قبل از شروع به رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز کند، رسیدگی به اتهام وی حسب مورد در دادگاه کیفری صالح صورت میگیرد. در این صورت متهم از کلیه امتیازاتی که در
دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال میشود، بهرهمند میگردد.
ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی کیفری: در دادگاه بخش، رئیس یا دادرس علیالبدل در جرائم موضوع صلاحیت این دادگاه راساً رسیدگی و رای صادر میکند. در این دادگاه وظیفه دادستان از حیث تجدیدنظر خواهی از آرا بر عهده رئیس دادگاه است و در مورد آرائی که توسط وی صادر میشود بر عهده دادرس علیالبدل است.
ماده ۳۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری: متهم در دادگاهی محاکمه میشود که جرم در حوزه آن واقع شده باشد. اگر شخصی مرتکب چند جرم در حوزههای قضایی مختلف گردد، رسیدگی در دادگاهی صورت میگیرد که مهمترین جرم در حوزه آن واقع شده باشد. چنانچه جرایم ارتکابی از حیث مجازات مساوی باشد، دادگاهی که مرتکب در حوزه آن دستگیر شود، به همه آنها رسیدگی میکند. در صورتی که متهم دستگیر نشده باشد، دادگاهی که ابتداء تعقیب در حوزه آن شروع شده است، صلاحیت رسیدگی به تمام جرائم را دارد.
نظر اکثریت
با توجه به تبصره ماده ۲۹۸ و ماده ۲۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری به لحاظ اینکه دادگاه اطفال و نوجوانان در حوزه قضایی بخش تشکیل نمیگردد و دادگاه عمومی بخش صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری دو را دارا میباشد بنابراین با در نظر گرفتن ماده ۳۱۰ قانون فوقالذکر اصولاً متهم در دادگاهی محاکمه میشود که جرم در حوزه آن واقع شده باشد و با توجه به اینکه موضوع رسیدگی به جرایم انقلاب در دادگاه اطفال و نوجوانان موضوعیت نداشته و با استناد به ماده ۴۰۸ و ۴۱۱ قانون آیین دادرسی کیفری، لذا دادگاه عمومی بخش صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم اطفال و نوجوانان را که در صلاحیت دادگاه کیفری دو است دارا میباشد بدیهی است که در خصوص سایر جرایم اطفال و نوجوانان مطابق ماده ۳۱۵ قانون رفتار خواهد شد البته مصلحت و منافع طفل و نوجوان نیز چنین اقتضایی را ایجاب مینماید که نظریه مشورتی شماره ۳۳۵۳/۹۴/۷ مورخ ۱۳۹۴/۱۲/۰۲ نیز موید نظر اکثریت میباشد.
نظر اقلیت
با توجه به صراحت ماده ۳۰۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، دادگاه اطفال و نوجوانان صلاحیت رسیدگی به بزه ارتکابی توسط نوجوانان را داشته با این مقدمه که ابتدائاً پرونده در دادسرای شهرستان مطرح و پس از صدور کیفرخواست در دادگاه اطفال و نوجوانان طرح میگردد و پیرامون ارتکاب جرایم اطفال و نوجوانان کمتر از پانزده سال شمسی مستقیماً در دادگاه اطفال و نوجوانان شهرستان مورد رسیدگی قرار گرفته و دادگاه بخش صلاحیت رسیدگی به موضوع را ندارد.