صلاحیت دادگاه بخش در مورد انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار جلب به دادرسی نسبت به جرایم در حوزه دادگاه انقلاب

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۱/۰۸/۰۹
برگزار شده توسط: استان اصفهان/ شهر اصفهان

موضوع

صلاحیت دادگاه بخش در مورد انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار جلب به دادرسی نسبت به جرایم در حوزه دادگاه انقلاب

پرسش

در استان دادگاه‌های بخش پرونده‌های در صلاحیت دادگاه انقلاب را خصوصاً جرایم مواد مخدر را با این استدلال که ابلاغ دادگاه انقلاب را ندارند، با صدور قرار عدم صلاحیت به دادسرای شهرستان مربوطه ارسال می‌نمایند و بعضاً با این استدلال، تعقیب اولیه و نیابت‌های اعطای در خصوص این جرایم را انجام نداده و محول به دادسرای شهرستان مربوطه می‌نمایند؛ دادسرای شهرستان مربوطه نیز با این استدلال که وفق مواد ۲۴ و ۳۲۷ قانون آیین دادرسی در امور کیفری، دادرس یا رئیس دادگاه بخش به جانشین دادستان یا بازپرس می‌تواند نسبت به این پرونده‌ها اقدام به رسیدگی نمایند و با ایجاد حل اختلاف پرونده‌ها را به محاکم تجدیدنظر استان ارسال، که محاکم تجدیدنظر بعضاً اعلام می‌دارند که دادسرای شهرستان صالح به رسیدگی است؛ لذا مراتب جهت ایجاد رویه واحد به حضور اعلام می‌گردد.

نظر هیات عالی

اولاً؛ دادگاه بخش به صراحت قانون (ماده ۲۹۹ ق.آ.د.ک) یک دادگاه عمومی است که صلاحیت آن در حدود دادگاه کیفری دو می‌باشد. تفویض هر اختیار یا صلاحیت به این دادگاه مازاد بر حکم فوق استثنایی است که باید در حد خودش جاری شود و قابل توسعه و تسری نیست. طبق ماده ۳۳۷ ق.آ.د.ک جانشینی بازپرس برای قاضی دادگاه عمومی بخش منحصر به جرایم موضوع ماده ۳۰۲ ق.آ.د.ک است که در صلاحیت دادگاه کیفری یک است نه جرایمی که مشمول مجازات‌های مذکور در ماده ۳۰۲ ق.ا.د.ک است تا بتواند شامل برخی جرایم مواد مخدر هم بشود. دادسرا که صلاحیت رسیدگی مقدماتی (تحقیق و تعقیب) نسبت به جرایم موضوع دادگاه‌های عمومی و نیز دادگاه انقلاب را دارد، دادسرای عمومی و انقلاب نامیده شده است. اما دادگاه بخش فقط عمومی است. لذا حق هیچ مداخله‌ای در امور داخل در صلاحیت دادگاه انقلاب را ندارد.

نظر اتفاقی

با عنایت به مفاد ۳۰۲، ۲۹۹، ۳۳۷، ۳۰۳ و ۲۹۷ قانون آیین دادرسی کیفری و با توجه به نظریه مشورتی شماره ۲۰۵۷/۹۸/۰۷ مورخ ۱۳۹۹/۱/۵ اداره حقوقی قوه قضاییه، صلاحیت دادگاه‌های بخش صرفاً رسیدگی به جرایم در صلاحیت دادگاه‌های کیفری دو می‌باشد و دادگاه بخش یا دادرس آن تنها در موضوع جرایم ماده ۳۰۲ قانون مذکور که در صلاحیت دادگاه کیفری یک است و از جرایم عمومی می‌باشد می‌تواند به عنوان جانشین بازپرس اقدام کند و قضات دادگاه بخش صلاحیت انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار جلب به دادرسی را در جرایم دادگاه انقلاب ندارد. در ضمن با توجه به اینکه صلاحیت دادسرای شهرستان در جرایم موضوع صلاحیت دادگاه انقلاب مشمول تمام حوزه قضایی شهرستان می‌باشد؛ لذا در جرایم مواد مخدر و موارد صلاحیت دادگاه انقلاب دادسرای شهرستان نبایستی برای امور قضایی در بخش نیابت قضایی صادر نماید؛ چراکه به استناد ماده ۱۱۹ قانون آیین دادرسی کیفری نیابت قضایی مختص جایی است که عمل قضایی خارج از حوزه قضایی و مقر دادگاه باشد.