طلاق ثلاثه

رأی خلاصه جریان پرونده

در تاریخ ۱۳۹۴/۳/۲۶ خانم س. م. با تقدیم دادخواست بطرفیت آقای ت. م. بخواسته تنفیذ طلاق و مطالبه تعداد هشتصد (۸۰۰) سکه تمام بهار آزادی طرح جدید و اجرت المثل ایام زوجیت از تاریخ ۱۳۹۱/۱/۱۵ و استرداد جهیزیه توضیح داد: برابر سند نکاحیه استنادی (به شماره ۱۴۲۸ تارخی ۱۳۹۱/۱/۱۵ دفتر رسمی ثبت ازدواج ۱۴۴ مریوان با تعداد هشتصد سکه تمام بهار آزادی طرح جدید بر ذمه زوج) به نکاح دائم خوانده درآمده خوانده به تعداد و کرات اقدام به جاری نمودن الفاظ طلاق نموده و در مراجعه به شورای روحانیت و بیان الفاظ طلاق که در حضور شهود جاری شده طلاق به وقوع پیوسته درخواست استفتاء از شورای روحانیت و عندالاقتضاء استماع شهادت شهود در خصوص بیان الفاظ طلاق و رسیدگی جهت تنفیذ طلاق با مطالبه تمام حقوق شرعی و قانونی خویش دارد. با ارجاع پرونده به شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی مریوان و ثبت به کلاسه ۹۴۰۵۱۲ در اولین جلسه مقرر رسیدگی به تاریخ ۱۳۹۴/۸/۵ زوجین حاضر شدند زوجه خواهان با تکرار دعوی و خواسته افزود ماحصل زندگی مشترک مان یک دختر بنام س. متولد ۱۳۹۲/۴/۴ است حضانت طفل را به خوانده واگذار می نمایم ملاقات فرزندم را می خواهم زوج مبادرت به جاری نمودن لفظ طلاق ثلاثه نمود تقاضای تنفیذ طلاق و مطالبه مهریه ام به تعداد هشتصد سکه بهار آزادی دارم در خصوص اجرت المثل و جهیزیه در شورای حل اختلاف مطرح کردم پرونده مفتوح است پیگیر آن خواهم بود. زوج خوانده پاسخ داد: خواسته مذکور را قبول ندارم بهیچ عنوان لفظ طلاق ثلاثه را جاری ننموده ام و مطابق رسید عادی بدون تاریخ خواهان اعلام نمود هیچگونه ادعایی نسبت به حق قانونی و غیر قانونی ندارد و نخواهد داشت و پرونده مهریه را به اقساط در حال پرداخت می باشم پرونده جهیزیه و اجرت المثل در حال رسیدگی است تقاضای رد خواسته را دارم. زوجه خواهان بیان داشت: نوشته مذکور را نیمه شب با زور از من اخذ نمود آنجائیکه قید گردید نسبت به حق قانونی خود ادعایی ندارم در حالیکه نامبرده محکوم به پرداخت مهریه و ... گردیده تقاضای صدور حکم مقتضی را دارم. خوانده گفت مطالب تکمیلی طی لایحه تقدیم خواهد شد. تصویر مصدق از رسید عادی استنادی زوج خوانده پیوست (برگ ۱۵) می باشد بعداً زوج خوانده با پیوست نمودن تصاویر مستنداتش از جمله آرای مختلف صادره از مراجع مختلف قضایی و شورای حل اختلاف در خصوص اختلاف ایشان با زوجه و برادران و نیز مادر زوجه و ... و با تکرار موضوع در حال پرداخت بودن اقساط مهریه و مطرح بودن پرونده مطالبه با استرداد جهیزیه در شورای حل اختلاف و محکومیت زوجه به تمکین افزود دعوی و خواسته زوجه را قبول ندارد لایحه مذکور به شماره ۴۲۱ ـ ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۸/۶ ثبت و پیوست (صفحات ۱۵ لغایت ۳۲) شد. از شورای روحانیت مریوان استعلام شد آیا طلاق فیمابین زوجین واقع شد یا خیر. شورای روحانیت مریوان در پاسخ استعلام مزبور صورتجلسه شماره ... مورخ ۱۳۹۴/۹/۱۴ را ارسال نمود ضمیمه پرونده شد مبنی بر اینکه چهار نفر به اسامی: ا.د. و م. م. و س.ک. و ن.س. با دیگر مشخصات مندرج در شورای روحانیت حضور پیدا کرده و گواهی دادند ت. م. چندین لفظ طلاق سه به سه را جاری کرده طبق گفته شهود که بیان داشتند نامبرده کما اینکه در نامه قبلی نوشته طلاق نامبرده واقع گردید نامه مذکور به اثر انگشت و امضای ۴ نفر گواهان موصوف و به امضای شورای مزبور رسیده و ممهور به مهر آن شورا است (برگ ۳۵) طی نامه به شماره و تاریخ مذکور در پاسخ استعلام دادگاه اعلام نمود زوج ت. م. به هیچ عنوان اقرار و (به) جاری کردن لفظ طلاق را نمی کند اما طبق گفته زوجه و گواهی شهود که در جریان بوده اند نامبرده بارها طلاق را جاری نموده که در صورت احراز صحت اظهارات زوجه و شهود توسط مرجع قضایی صالحه طبق شریعت اسلام طلاق واقع شده است و در هر حال با توجه به شرایط حاکم بر زوجین زوجه نمی تواند از ایشان تمکین کند (برگ ۳۶). نتیجه تست بارداری زوجه که در تاریخ آزمایش منفی بوده و اصل و پیوست (برگ ۳۹) می باشد. پرونده کلاسه ۹۳۱۱۱۱ شعبه اول دادگاه حقوقی مریوان مطالبه و پس از وصول در وقت نظارت مورخ ۱۳۹۴/۹/۲۸ ملاحظه و گزارش مختصر تنظیمی از آن حاکی است از تقدیم دادخواست آقای ت. م. بخواسته اعسار و تقسیط مهریه بطرفیت عیالش خانم س. م. و ارجاع امر به شعبه دوم شورای حل اختلاف. با معرفی گواهان زوج در وقت مقرر رسیدگی به تاریخ ۱۳۹۳/۶/۲ و تحقیق از گواهان موصوف در شورای یاد شده و تصاویر از اوراق یاد شده و همچنین از دادنامه مورخ الصدور ۱۳۹۲/۱۱/۱ شعبه دوم شورای حل اختلاف مریوان در پرونده کلاسه ۲/۵۴۶/۹۲ مبنی بر محکومیت زوج به پرداخت تعداد هشتصد سکه تمام بهار آزادی بابت مهریه و ... در حق زوجه و از رأی شورای مزبور در تاریخ ۱۳۹۳/۶/۲۰ در پرونده کلاسه ۲/۴۵۴/۹۳ به شماره دادنامه ۵۲۸ مورخ ۱۳۹۳/۷/۸ مبنی بر تقسیط مهریه مورد محکومیت زوج در حق زوجه بشرح مرقوم و از اوراق مربوط به تجدیدنظرخواهی زوجه نسبت به رأی تقسیط مهریه و نیز از رأی صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی مریوان در در پرونده کلاسه ۹۳۱۱۱۱ به شماره دادنامه ۱۶۷۳ ـ ۹۳ مورخ ۱۳۹۲/۱۱/۱۸ که اقدام به اصلاح اقساط مقرر در دادنامه معترض عنه شده است. استشهادیه ای که توسط شش نفر تسجیل و گواهی شده مبنی است بر جاری نکردن الفاظ طلاق توسط زوج و طلاق ندادن زوجه در محوطه دادگستری در هیچ جای دیگر پیوست (اوراق ۴۲ لغایت ۶۰) می باشد. بحکایت مرقومه شماره ۱۳۳۱۳ مورخه ۱۳۹۴/۹/۲۲ تنظیمی در شورای روحانیت مریوان « ت. م. در تاریخ مذکور در شورای یاد شده حاضر شد و اظهار نمود شهودی که در شورای روحانیت شهادت داده اند بر علیه ت. در خصوص طلاق ت. بارها نوشته که ت. به هیچ وجه طلاق را اقرار نکرده و زوج به (در) حضور اعضای شورا سوگند یاد نموده که من شاهدان را نمی شناسم و شهادت ایشان را قبول ندارم و نیز شاهد طبق اسلام باید عادل باشند لذا به هیچگونه شهادت ایشان (را) قبول ندارم و رد خواهم کرد. »; (برگ ۶۲) زوج طی لایحه ثبت شده به شماره ۱۹۴۳ ـ ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۱۴ با ارائه مستندات مذکور در مورد شهودی که در شورای روحانیت حاضر و ادای شهادت بشرح مرقوم کرده بودند مطالبی را در رد شهادت آنان و نیز وجود اختلاف قبلی با بعضی از آنان و ... بیان نمود. در جلسه مقرر رسیدگی مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۱۵ که جهت استماع شهادت شهود زوجه خواهان با حضور طرفین تشکیل شد و لایحه تقدیمی زوج خوانده پیوست پرونده شد و طرفین اظهارات و مدافعات شان را بیان کردند از آقایان ن.س. و م. م. و س.ک. و م.ا. با دیگر مشخصات مندرج بشرح اوراق جداگانه استماع شهادت شد اظهارات همگی آنان اجمالاً به شنیدن چندین بار بیان زوج به گفتن لفظ طلاق سه به سه ... مؤید صحت ادعای زوجه خواهان می باشد. زوج طی لایحه ثبت شده به شماره ۱۹۵۰ ـ ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۱۶ اعلام کرد شهود خود را جهت جرح شهود غیر واقعی خواهان به دادگاه معرفی کرد اما از آنان تحقیق نگردید درخواست اخذ اظهارات آنان را در باب جرح شهود خواهان و نیز استعلام سوابق کیفری شهود خواهان از دادسرای عمومی و انقلاب و دایره تشخیص هویت و انجام تحقیقات محسوس و غیر محسوس جهت احراز عدالت شهود نمود (برگ ۷۶). بعداً نیز طی لایحه دیگری ثبت شده به شماره ۱۹۹۹ ـ ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۲۲ به تفصیل در رد اظهارات شهود مورد تعرفه خواهان مدافعاتش را تکرار کرد و درخواست تحقیق از برادر خود و بازبینی فیلم دوربین مدار بسته دادگستری را نمود. پس از استعلام مجدد مراتب از شورای روحانیت مریوان، پاسخ شورای مذکور تحت شماره ۱۳۱۳۳ مورخ ۱۳۹۴/۱۰/۲۲ به ضمیمه تصاویر سوابق امر واصل و پیوست (اوراق ۸۱ لغایت ۸۸) می باشد. آقای ح. ح. ی زاده وکیل پایه یکم دادگستری بوکالت از خوانده وکالتنامه ارائه کرد و وارد جریان دادرسی شد و با تقدیم لایحه ای در دو صفحه با ذکر ایرادات موردنظرشان به مؤدای گواهی گواهان خواهان و نیز خود گواهان موصوف درخواست صدور حکم به رد دعوی خواهان را نمود. خوانده به ضمیمه لایحه مثبوت به شماره ۲۱۴۰ ـ ۹۴ ـ ۱۳۹۴/۱۱/۱۰ ضمن پیوست نمودن تصویر رنگی که مدعی شد آقای س.ک. یکی از شهود دروغین خواهان در حال کشیدن قلیان است ... (برگ ۹۳) بعداً نیز با ارائه تصویر دادنامه شماره ۴۳۰ ـ ۹۴ مورخ ۹۴/۱۰/۲۲ دایر بر محکومیت اش به پرداخت یارانه نقدی مورد مطالبه خواهان ... بشرح لایحه تقدیمی اعلام داشته چون خواهان اعلام داشته همسر شرعی و قانونی او است و این اقرار بعد از طرح دعوی تنفیذ طلاق می باشد (برگ ۹۴ و ۹۵) بعد از استفتاء مراتب از شورای روحانیت سنندج مبنی بر اینکه با توجه به مدرک واصله از شورای روحانیت مریوان و اظهارات گواهان و بررسی موضوع و عنداللزوم اخذ اظهارات طرفین اعلام نمایند آیا طلاق فیمابین طرفین واقع شده است یا خیر؟ (برگ ۹۸). شورای روحانیت سنندج طی نامه شماره ۸۶/۱۷۴۸۶ مورخ ۱۳۹۴/۱۲/۵ اعلام داشت: زوجین در شورای افتاء سنندج حضور نداشتند اما با بررسی تصاویر موجود و برگه بازجویی از شهادت شهود به وقوع طلاق از طرف زوج مشروح الهویه در صورت احراز صحت شهادت شهود برای قاضی شرع محترم آن شعبه محترم حکم به ایقاع طلاق ثلاثه می شود و بینونت کبری حاصل است و انکار زوج به وقوع طلاق در مقابل شهادت شهود (دو مرد عادل) پذیرفته نیست اعتبار به شهادت شهود است نه انکار زوج، تحقیق به عدالت و صحت اظهارات شهود برعهده دادگاه محترم است (برگ ۱۰۱). خواهان بموجب لایحه ثبت شده به شماره ۲۴۵۵ ـ ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۱۲/۱۰ اعلام داشته: در قبال طلاق (صدور حکم به تنفیذ طلاق و قطعیت و اجرای آن) از ۵۹۰ (پانصد و نود قطعه) سکه از مهریه ام گذشت مینمایم تا در صورت صدور حکم نسبت به یکصد و ده قطعه سکه تمام بهار آزادی حقوقاتم تصمیم اتخاذ فرمایند (برگ ۱۰۲). آقای ح. ح. ی زاده بوکالت از خوانده طی لایحه ثبت شده به شماره ۲۴۷۱ ـ ۹۴ ـ ۱۳۹۴/۱۲/۱۱ موارد موردنظر خویش در خصوص سوابق کیفری شهود مورد تعرفه خواهان را ذکر نموده است (برگ ۱۰۳). دادگاه با اعلام ختم رسیدگی طی دادنامه شماره ۱۹۹۷ ـ ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۱۲/۱۲ با شرح دعوی و خواسته و با درج خلاصه اظهارات خواهان و از پاسخ استعلام های بعمل آمده از شورای روحانیت مریوان و از شورای روحانیت سنندج و با اعلام صحت اظهارات گواهان که در جلسه رسیدگی مورد تأیید این مرجع واقع و مدافعات خوانده و همچنین وکیل نامبرده که در مقام اعتراض به گواهی گواهان مطلب مؤثری بیان ننموده و مطابق ماده ۲۴۰ قانون آیین دادرسی مدنی تشخیص ارزش و تأثیر گواهی با دادگاه است خواسته مذکور را محرز تشخیص و باستناد ماده واحده قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه و اصل ۱۲ قانون اساسی و منابع فقهی مذهب متبوع زوجین که سنی شافعی مذهب می باشند و مواد ۲۰ و ۲۴ و ۲۹ و تبصره ۳۳ قانون حمایت خانواده حکم طلاق صادر و اعلام می دارد هرگاه حکم طلاق از سوی زوجه به دفتر رسمی طلاق تسلیم و زوج ظرف یک هفته از تاریخ ابلاغ مراتب در دفترخانه حاضر نشود و عذر موجهی اعلام ننماید به سردفتر در اجرای ثبت طلاق و اطلاع به زوج نمایندگی اعطاء می گردد نوع طلاق بائن و راجع به حقوق زوجه نیز با توجه به اظهارات نامبرده طی لایحه شماره ۲۴۵۵ ـ ۹۴ ـ ۱۳۹۴/۱۲/۱۰ یکصد و ده سکه بهار آزادی تعیین و حضانت فرزند مشترک به زوج و حق ملاقات ۲۴ ساعت در هفته اعلام و با توجه به گواهی پزشک معتمد زوجه حامله نمی باشد حکم صادره حضوری و ظرف مهلت مقرر قانونی قابل تجدیدنظرخواهی اعلام گردید. پس از تجدیدنظرخواهی آقای ح. ح. ی زاده بوکالت از خوانده مرحله بدوی و ارائه لایحه دفاعیه تجدیدنظرخوانده و ارجاع امر به شعبه هفتم دادگاه تجدیدنظر استان کردستان و ثبت به کلاسه ۹۵۰۱۶۶ با فاقد ایراد و اشکال دانستن دادنامه معترض عنه و با رد تجدیدنظرخواهی بعمل آمده دادنامه یاد شده تأیید و این رأی ظرف مهلت مقرر قانونی قابل فرجام خواهی اعلام گردید. با ابلاغ دادنامه اخیرالذکر به شماره ۱۲۱ ـ ۹۵ مورخ ۱۳۹۵/۲/۲۸ در تاریخ ۱۳۹۵/۳/۱۲ به آقای ح. ح. ی زاده بوکالت از تجدیدنظرخواه موصوف و ثبت فرجام خواهی ایشان در تاریخ ۱۳۹۵/۳/۲۷ و نیز به ثبت رسیدن لایحه دفاعیه فرجام خوانده پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به کلاسه بالا ثبت و به شعبه هشتم ارجاع شده است لوایح طرفین هنگام شور توسط اعضای هیئت هم قرائت می گردد.یأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای سیروس کیقبادی عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد.

رأی شعبه دیوان عالی کشور

اعتراضات آقای ت. م. با وکالت آقای ح. ح. ی زاده نسبت به دادنامه شماره ۱۲۱ ـ ۹۵ مورخ ۱۳۹۵/۲/۲۸ شعبه هفتم دادگاه تجدیدنظر استان کردستان که در جهت تأیید دادنامه بدوی مفاداً متضمن حکم به تنفیذ طلاق ثلاثه فرجام خوانده خانم س. م. انشاء گردیده با توجه به جامع اوراق پرونده وارد و موجه نیست زیرا چهار شاهد مرد تعرفه شده از فرجام خوانده که در مرحله دادرسی بدوی از آنان استماع گواهی بعمل آمده متفقاً وقوع طلاق ثلاثه از طرف فرجام خواه را مورد تأیید و تصدیق قرار داده اند و در گواهی گواهان از حیث وحدت موضوع هیچ اختلافی نبوده و بفرض اینکه در جزئیات بنحوی که وکیل فرجام خواه مطرح نموده اختلافی بوده باشد این امر نمی تواند موجب بی اعتباری گواهی بوده باشد و بعلاوه با فرض اینکه شهادت احد از گواهان بنام م. م. برادر فرجام خوانده بجهت خصومت دنیوی ایشان با فرجام خواه مردود و بی اعتبار بوده باشد ولی شهادت سه گواه مرد دیگر بلحاط این که از طرف فرجام خواه و وکیل او هیچ دلیلی بر خصومت آنان با فرجام خواه و همچنین فقدان دیگر شرایط قانونی لازم در آنان ارائه نشده و دادگاه بدوی هم شرایط قانونی شاهد شرعی را در شهود مذکور احراز نموده و شهادت آنان را معتیر تشخیص داده و از طرفی هم ملاک وضع حال شاهد بوده و تکلیفی متوجه دادگاه در استعلام از مراجع مختلف قانونی راجع به سوابق کیفری آنان به منظور احراز عدالت شهود نبوده، از اعتبار شرعی و قانونی برخوردار و موثر در مقدرات دعوی مطروحه بوده است و دادگاه هم نهایتاً ضمن ارسال تصویر شهادت نامه های شهود و دیگر مدارک واصله از شورای روحانیت مریوان برای شورای افتاء و روحانیت سنندج، تصمیم شرعی آن مرجع را در خصوص وقوع یا عدم وقوع طلاق بین متداعیین مطابق مقررات مذهب آنان که هر دو پیرو مذهب امام شافعی بوده خواستار گردیده و شورای یاد شده طی جوابیه مورخ ۹۴/۱۲/۵ صریحاً اعلام داشته که در صورت احراز صحت شهادت شهود برای دادگاه حکم به ایقاع طلاق ثلاثه می شود و بینونت کبری حاصل است و انکار زوج به وقوع طلاق در مقابل شهادت شهود دو مرد عادل پذیرفته نیست و اعتبار به شهادت شهود است نه انکار زوج بنابراین و با توجه به مودای گواهی گواهان تعرفه شده و احراز شرایط قانونی لازم در گواهان جهت ادای شهادت و نیز احراز اعتبار قانونی شهادت شهود از سوی دادگاه و تأیید ایقاع طلاق ثلاثه و بینونت کبری بین متداعیین مطابق مقررات مذهب آنان از طرف مرجع دینی آنها (شوراء افتاء روحانیت سنندج) لذا استنباط و تشخیص دادگاه در ایقاع طلاق ثلاثه بین متداعیین صائب و موجه بوده و از این رو دادنامه فرجام خواسته در اساس با عنایت به مجموع اوراق و محتویات پرونده موجهاً و منطبق بر مقررات مذهب متداعیین اصدار یافته و ایراد و اشکال موثر در تخدیش بر دادنامه مرقوم مترتب نبوده و اعتراضات فرجام خواه در حد و کیفیتی نیست که به مبانی استنباط و تشخیص دادگاه و مآلاً اساس دادنامه فرجام خواسته خلل و خدشه ای وارد و موجبات نقض آنرا فراهم سازد النهایه چون فرجام خوانده حسب مستندات پیوست پرونده سابقاً مهریه خود را مطالبه نموده که مورد حکم قرار گرفته و سپس با ادعای اعسار فرجام خوانده، پرداخت آن بموجب حکم صادره مورد تقسیط قرار گرفته و فرجام خوانده طی لایحه ثبت شده به شماره ۲۴۵۵ مورخ ۹۴/۱۲/۱۰ از مهریه ما فی القباله خود تعداد ۵۹۰ سکه را گذشت و بذل نموده و تعداد یکصد و ده سکه را برای خود محفوظ نگهداشته است لذا تعیین یکصد و ده سکه بهار آزادی بعنوان حقوق فرجام خوانده در قسمت اخیر دادنامه بدوی صرفاً جنبه اعلامی داشته و فرجام خوانده می تواند براساس همان آراء سابق الصدور فیمابین در خصوص مورد، حقوق خود نسبت به یکصد و ده سکه بابت مهریه را استیفاء نماید بنابمراتب اشعاری ضمن رد فرجام خواهی فرجام خواه مستنداً به ماده ۳۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته با رعایت تذکر ارشادی فوق الذکر ابرام می گردد.
رئیس شعبه هشتم دیوان عالی کشور: حسن عباسیان
مستشاران: مسعود کریمپور نطنزی - سیروس کیقبادی