علت تامه در قتل عمد و ملاک تشخیص آن
صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۳۹۷-۵۳۹۶
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۸/۲۲
برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر رشت
موضوع
علت تامه در قتل عمد و ملاک تشخیص آن
پرسش
پزشکی قانونی علت تامه فوت را قطع شریان بازویی راست اعلام کرده و اضافه نموده است قطع شریان بازویی نوعا کشنده می باشد. با توجه به بند ب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ که اشعار می دارد ؛ هرگاه مرتکب عمدا کاری انجام دهد که نوعا موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می گردد هر چند قصد ارتکاب آن را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعا موجب جنایت یا نظیر آن می شود پاسخ داده شود ؟ اولا آن عمل ارتکابی قتل عمد است؟( چون قصد فعل دارد لیکن قصد نتیجه نداشته ولی به نتیجه منتهی گردیده ) ثانیا مجازات آن قصاص نفس است یا پرداخت دیه؟ در صورت پرداخت دیه مجازات تعزیری آن چه می باشد؟ ثالثا با توجه به تعارض در نظریه های پزشکی قانونی که یک نظریه می گوید نوعا کشنده است و نظریه دیگر می گوید نوعا کشنده نیست یک نظریه می گوید افراد معمولی می دانند که نوعا کشنده است و نظریه دیگر می گوید افراد معمولی نمی دانند که جراحت فوق نوعا کشنده است حل مسیله به چه صورت می باشد ؟
نظر هیئت عالی
سوال ۱: برای تحقق قتل عمد طبق بند ب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی احراز سه موضوع توسط دادگاه ضرورت دارد:
نظر اکثریت
بند ب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ آنچه را که ملاک تشخیص قتل عمدی عنوان داشته است اولا مرتکب عمدا کاری انجام دهد ثانیا آن عمل نوعا موجب جنایت می شود ثالثا مرتکب علم و آگاهی داشته که آن کار نوعا موجب جنایت می شود. در تبصره ۱ همین ماده علم و آگاهی مرتکب را در چنین مواردی مفروض دانسته و عدم آگاهی و توجه مرتکب را مستلزم اثبات دانسته است. لیکن در ذیل همین تبصره آورده شده است مگر جنایت واقع شده فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب واقع شده باشد و حساسیت زیاد موضع آسیب نیز غالبا شناخته شده نباشد.. . که در این صورت علم و آگاهی مرتکب مفروض نبوده و جهت عمدی شناخته شدن عمل نیاز به اثبات آن دارد. ( بار اثبات آن به عهده متهم نمی باشد. )با مداقه و نهایت به مواد معنونه فوق به نظر می رسد اولا در صورتی که اقدام عمدی شخص در فعل نوعا کشنده به وسیله آلت قتاله مانند قمه اسلحه و.. . و اصابت آن به موضع حساس باشد صرفنظر از قصد مرتکب نوبت به ذیل تبصره ۱ ماده ۲۹۰ نمی رسد و برابر صدر تبصره مزبور علم و آگاهی شخص نسبت به نوعا کشنده بودن عمل مفروض است. ثانیا اگر آلت نوعا قتاله نباشد و فقط به واسطه اصابت آن به ( حساسیت زیاد ) موضع آسیب جنایت صورت پذیرفته باشد در این حالت اولا علم و آگاهی مفروض نمی باشد ( ذیل تبصره ۱ ) ثانیا حساس بودن موضع ( آن هم حساسیت زیاد ) توسط پزشکی قانونی اعلام و تایید شود ثالثا شناخته شده بودن حساسیت زیاد موضع آسیب عرفا نزد مردم توسط محکمه به طرق مقتضی لازم به بررسی است. در فرض سوال جلسه با توجه به اینکه آلت قتل قمه بوده که نوعا قتاله و کشنده است بالاخره به واسطه قطع شریان بازویی که نوعا کشنده است ( حساسیت زیاد موضع ) جنایت واقع شده است ( فقط به لحاظ حساسیت زیاد موضع به قتل نرسیده است ) بنابر توضیحات فوق نوبت به ذیل تبصره ۱ ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی نمی رسد و علم و آگاهی مرتکب به کشنده بودن عمل مفروض است.
نظر اقلیت
با توجه به اینکه در ذیل بند ب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی آگاهی و توجه مرتکب به نوعا کشنده بودن عمل شرط شده است و از طرفی قتل به واسطه حساس بودن موضع اصابت به وقوع پیوسته است لذا در هر حال بر اساس ذیل تبصره ۱ ماده ۲۹۰ می بایست ثابت شود اولا حساسیت زیاد موضع آسیب نزد مردم غالبا شناخته شده است و ثانیا آگاهی و توجه مرتکب به این امر ثابت شود. ( برخلاف نظریه گروه اول عقیده به مفروض بودن علم و آگاهی مرتکب به کشنده بودن عمل نمی باشد. )