نحوه تعیین مهر در دعوای تجویز ازدواج بدون اذن پدر
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۰/۰۳/۰۵
برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر آستارا
موضوع
نحوه تعیین مهر در دعوای تجویز ازدواج بدون اذن پدر
پرسش
در مواردی که مطابق مواد ۱۰۴۳ و ۱۰۴۴ قانون مدنی دادگاه اجازه ازدواج دختر باکره را می¬دهد آیا مقدار مهر را دادگاه باید تعیین کند یا این که دختر و پسری که می¬خواهند با یکدیگر ازدواج کنند به صورت توافقی می توانند به هر میزان که بخواهند مهر را تعیین کنند و دادگاه حق تغییر در مقدار مهر تعیین ¬شده را ندارد؟
نظر هیئت عالی
با توجه به ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی که به موجب آن دختر وظیفه دارد ضمن معرفی کامل مردی که می خواهد با او ازدواج کند شرایط نکاح و مهری که بین آن ها قرار داده شده را نیز اعلام کند دادگاه با بررسی همه جوانب از جمله مقدار مهر چنین تجویزی را در ثبت ازدواج به موجب رای خود اعلام خواهد کرد و چنان چه میزان مهر را متناسب نداند در جهت متناسب کردن میزان آن به دو طرف توصیه می¬کند و اگر نظر دادگاه تامین شود حکم به تجویز ازدواج مزبور را صادر می¬کند والا دعوا را رد خواهد کرد. بنابراین صدور حکمی مبنی بر تغییر میزان مهر با توجه به موضوع خواسته مجوزی ندارد و از این حیث نظر¬های اقلیت و اکثریت نشست قضایی آستارا مورد تایید نیست و
نظر اکثریت
باید بین رشید و غیررشید تفاوت قایل شد. اگر دختر غیررشید باشد در صورت امتناع پدر یا جد پدری از دادن اجازه ازدواج دادگاه مطابق قاعده الحاکم ولی الممتنع جانشین ولی قهری شده و حق اعمال نظر در مقدار مهر و همچنین تغییر آن¬را دارد. اما اگر دختر رشید باشد دادگاه حق تغییر در مقدار مهر تعیین¬شده را ندارد؛ چون مهر از جمله مسایل مالی بوده که به صراحت مواد ۱۰۸۰ و ۱۰۸۷ قانون مدنی با تراضی طرفین عقد نکاح تعیین می¬شود.
نظر اقلیت
تا حدودی که با این نظر مطابقت دارد تایید می¬شود. نظر اکثریت: باید بین رشید و غیررشید تفاوت قایل شد. اگر دختر غیررشید باشد در صورت امتناع پدر یا جد پدری از دادن اجازه ازدواج دادگاه مطابق قاعده الحاکم ولی الممتنع جانشین ولی قهری شده و حق اعمال نظر در مقدار مهر و همچنین تغییر آن¬را دارد. اما اگر دختر رشید باشد دادگاه حق تغییر در مقدار مهر تعیین¬شده را ندارد؛ چون مهر از جمله مسایل مالی بوده که به صراحت مواد ۱۰۸۰ و ۱۰۸۷ قانون مدنی با تراضی طرفین عقد نکاح تعیین می¬شود. نظر اقلیت: در جامعه ما اطلاعات دختران اغلب کمتر بوده و طبیعتا عواطف و احساسات بیشتری دارند و از این رو ممکن است بدون بررسی کافی برخلاف مصلحت خود اقدام به ازدواجی نامناسب کنند. لذا قانون گذار اجازه پدر یا جد پدری را در مورد نکاح دختر باکره لازم شمرده است و به تعبیر دیگر این اشخاص علی¬رغم رسیدن به بلوغ اهلیت استیفا نداشته و نوعی حجر خاص دارند و ازدواج آن ها موقوف به اجازه ولی¬قهری آن ها است. از ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی چنین استنباط می¬شود که در مواقعی که دادگاه جانشین ولی¬قهری می¬شود حق اعمال نظر در خصوص کلیه مسایل از جمله شرایط ضمن عقد نکاح و مقدار مهر را نیز دارد. بنابراین اگر دادگاه تشخیص دهد که مقدار مهر توافقی بین زوجین کم بوده و به مصلحت دختر نیست حق تغییر در مقدار مهر را دارد.