نحوه و قالب طرح دعوی (اعلام و تایید ابطال یا بطلان یا فسخ) در خصوص "برهم زدن" معامله فضولی توسط طرف اصیل (خریدار)

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۱/۱۰/۱۵
برگزار شده توسط: استان اردبیل/ شهر پارس آباد

موضوع

نحوه و قالب طرح دعوی (اعلام و تایید ابطال یا بطلان یا فسخ) در خصوص "برهم زدن" معامله فضولی توسط طرف اصیل (خریدار)

پرسش

طبق ماده ۲۵۲ قانون مدنی اگر تاخیر در اجازه یا رد معامله فضولی موجب تضرر طرف اصیل (خریدار) باشد، مشارالیه می‌تواند معامله را به هم بزند. دعوی صحیح از طرف خریدار به قصد برهم زدن معامله، کدام‌یک از قالب‌های اعلام بطلان یا ابطال یا فسخ خواهد بود؟

نظر هیات عالی

دادگاه‌ها در تمام قبول یا رد معاملات نمی‌توانند رای صادر نمایند بلکه با بررسی و توصیف اعمال حقوقی اشخاص و شرایط آن می‌توانند به تحقق یا عدم تحقق عمل یا واقعه حقوقی اظهار‌نظر نمایند، لذا در مورد فرض سوال صاحب حق ابتدا بایستی به یکی از طرق معمول (اظهارنامه یا غیر آن) ردّ معامله فضولی را به طرف مقابل اعلام نماید؛ بنابراین دعوای تایید رد معامله فضولی قابلیت استماع خواهد داشت.

نظر اکثریت

چون عقد فضولی غیرنافذ (صحیح ناقص) می‌باشد و صرفاً از طرف مالک قابل اجازه یا رد بوده و نسبت به خریدار صحیح و لازم می‌باشد، قالب صحیح اعلام و تائید فسخ خواهد بود. فلسفه تمام خیارات جلوگیری از ضرر می‌باشد و در ماده ۲۵۲ قانون مدنی نیز از لفظ ضرر استفاده شده که قرینه بر این می‌باشد که مراد مقنن از برهم زدن، همان فسخ معامله بوده است.

نظر اقلیت

۱- در ماده ۲۵۸ قانون مدنی قید شده نسبت به منافع، اجازه یا رد از روز عقد موثر خواهد بود؛ بنابراین قالب صحیح اعلام بطلان معامله فضولی خواهد بود، چون فسخ ناظر بر آینده بوده و در صورت اعلام فسخ، منافع حاصله از حین عقد تا حین فسخ مال مشتری (خریدار) و بعد از فسخ مال مالک می‌شود. ۲- از نظر ماهیت بین رد مالک و برهم زدن معامله توسط خریدار در معامله فضولی تفاوتی وجود ندارد. ۳- مقنن ماهیت معامله فضولی را بسته به اجازه یا رد توسط مالک یا باطل دانسته یا صحیح. بنابراین در صورت برهم خوردن آن توسط خریدار بطلان آن همسو با اراده مقنن خواهد بود.