نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۵۰۱ مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۰۲
تاریخ نظریه: ۱۴۰۱/۰۶/۰۲
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۱/۵۰۱
شماره پرونده: ۱۴۰۱-۹/۱-۵۰۱ ح
استعلام:
در مورد نکاح موقتی که ضمن آن شرط ارث بردن زوجین از یکدیگر درج شده است، در خصوص مسئولیت کیفری زوج از حیث عدم ثبت عقد ازدواج اختلاف نظر است. الف- عدهای به استناد به قول مشهور فقها و فتوای امام خمینی (ره) در تحریرالوسیله؛ شرط را باطل و فاقد اثر از جمله از حیث ایجاد مسئولیت به ثبت نکاح، میدانند. ب- عدهای نیز شرط را صحیح؛ اما مرد را به ثبت رسمی نکاح مکلف نمیدانند و معتقدند اصل بر عدم تکلیف زوج به ثبت نکاح موقت است و موارد استثنایی مندرج در ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ باید در حدود نص تفسیر شود و با توجه به ظهور کلام و موقعیت بیان قانونگذار، عبارت شرط ضمن عقد در بند ۳ ماده ۲۱ را نیز باید محدود به شرط مبنی بر «تعهد زوج به ثبت نکاح میدانند» و نه هر شرطی؛ زیرا چنانچه قانونگذار نظری غیر از این داشت، در این ماده به جای کلمات «شرط ضمن عقد» عبارت «هرگونه شرط ضمن عقد» را بیان میکرد. ج- گروه سوم شرط را صحیح و بر اساس بند ۳ ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ مرد را مکلف به ثبت نکاح و مستوجب ضمانت اجرای کیفری عدم ثبت ازدواج میدانند. با عنایت به تفاوت دیدگاههای موجود، خواهشمند است نظر خود را در این خصوص اعلام فرمایید.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولاً، با توجه به آمره بودن قواعد ارث، در فرض سوال شرط مقرر بین زوجین موقت مبنی بر ارثبری آنان از یکدیگر، باطل و فاقد اثر شرعی و قانونی است.ثانیاً، صرفنظر از آنکه بین شرط توارث زوجین موقت و الزام یا عدم الزام زوج به ثبت نکاح موقت در چنین فرضی ملازمهای وجود ندارد، به صراحت ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، موارد الزامی ثبت نکاح موقت منحصر در بندهای سهگانه موضوع این ماده است و از ظاهر بند ۳ این ماده چنین مستفاد است که حکم آن صرفاً ناظر بر شرط ضمن عقد نکاح موقت مبنی بر ثبت آن است و دیگر شروط ضمن عقد نکاح از شمول این بند و ضمانت اجرای کیفری عدم اقدام به آن (ماده ۴۹ همین قانون) خروج موضوعی دارد.