نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۳۴۵ مورخ ۱۴۰۳/۰۶/۰۵

تاریخ نظریه: ۱۴۰۳/۰۶/۰۵
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۳/۳۴۵
شماره پرونده: ۱۴۰۳-۳/۱-۳۴۵ح
استعلام:
همانگونه که مستحضرید وفق ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ محکومیت به پرداخت خسارت تاخیر تادیه مستلزم مطالبه طلبکار، تمکن مدیون، امتناع مدیون و تغییر فاحش قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت است. آیا با صدور حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی شرط تمکن مدیون از بین رفته و تاریخ صدور حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، قاطع محاسبه خسارت تاخیر تادیه به جهت عدم تمکن مدیون خواهد بود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
صرف‌نظر از ابهام موجود در استعلام، چنانچه مقصود اعسار خوانده (محکوم‌علیه) از پرداخت هزینه دادرسی مربوط به واخواهی، تجدید نظرخواهی و یا فرجام‌خواهی باشد، صرف‌نظر از اینکه حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی این مراحل، می‌تواند قرینه و مویدی بر اعسار از پرداخت محکوم‌به نیز باشد، از آنجا که اعسار امری حادث است و با لحاظ شرایط زمان صدور، حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی صادر می‌شود و چه بسا در زمان محکومیت به پرداخت محکوم‌به و یا زمان اجرای این حکم چنین وضعیتی برای محکوم‌علیه موجود نباشد و در واقع وی معسر از پرداخت محکوم‌به نباشد و همچنین با عنایت به اینکه معافیت از پرداخت خسارت تاخیر تادیه موضوع حکم مستلزم فراهم بودن موجب قانونی (در فرض سوال حکم اعسار یا تقسیط از پرداخت محکوم‌به) است و در فرض سوال چنین موجبی وجود ندارد و نیز با لحاظ آنکه رای وحدت رویه شماره ۸۲۴ مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۰۱ هیات عمومی دیوان عالی کشور ناظر بر فرض صدور حکم اعسار از پرداخت محکوم‌به به نحو کلی یا با تعیین مهلت و یا اقساط است، رای وحدت رویه یاد‌شده قابل تسری به فرض صدور حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی نیست.