نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۰/۱۲۲۹ مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۰۷

تاریخ نظریه: ۱۴۰۰/۱۲/۰۷
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۰/۱۲۲۹
شماره پرونده: ۱۴۰۰-۱۲۷-۱۲۲۹ ح

استعلام:

در دعاوی که ذینفع خاصی ندارد مانند درخواست صدور حکم رشد - درخواست قیمومیت صغار از سوی مادر (در فرض فوت پدر و جد پدری) - درخواست حضانت فرزند مشترک (در فرض وفات پدر صغیر) آیا لازم است خواهان دادخواست یا درخواست خود را حتما به طرفیت فرد خاصی مطرح نماید یا خیر ؟ به عبارتی آیا ستون خوانده می بایست تکمیل شود و یا صرف ارائه دادخواست از سوی خواهان کفایت می کند ؟
در صورتی که پاسخ مثبت باشد چنانچه خواهان کسی را نداشته باشد که به طرفیت او طرح دعوی کند آیا اقامه دعوا به طرفیت دادستان صحیح است یا خیر ؟
و در صورت مثبت بودن پاسخ اخیر در حوزه هایی مانند دادگاه بخش که با یک دادرس تصدی می‌شود و فاقد دادستان است خوانده دعوی چه کسی است و مرجع صالح کدام حوزه است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

اولاً، درخواست‌های دادستان در خصوص نصب قیم و صدور حکم حجر و... که بر اساس تکالیف وی در امور حسبی است، از شمول ماده ۸ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ خارج است و اساساً در این‌گونه موارد تقدیم دادخواست لازم نیست؛ زیرا مستفاد از ماده ۴۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ و دیگر قوانین و مقررات مربوط آن است که تنها در رسیدگی به دعاوی که جنبه ترافعی دارد، رسیدگی دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست است و مقنن در ماده ۸ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ صرفاً در مقام بیان این موضوع بوده است که رسیدگی به دعاوی موضوع این قانون، از رعایت تشریفات دادرسی جز تقدیم دادخواست معاف می‌باشد؛ نه این‌که تقدیم دادخواست را در تمام موارد از جمله امور حسبی الزامی کند.
ثانیاً، «اثبات رشد» جزء امور حسبی است و برابر قانون راجع به رشد متعاملین مصوب ۱۳۱۳ باید به طرفیت دادستان اقامه شود و طرف قرار دادن سرپرست قانونی؛ اعم از ولی قهری یا قیم ضرورت ندارد؛ حتی اگر مدعی عدم رشد خواهان باشند. شایان ذکر است ولی قهری یا قیم میتواند وفق ماده ۴۴ قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹ به تصمیم دادگاه در این خصوص اعتراض کند.
ثالثاً، با توجه به حکم مقرر در ماده ۴۳ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ در صورت فوت پدر، حضانت با مادر است و لذا چنانچه ولی قهری یا دادستان به استناد ذیل این ماده، اعطای حضانت به مادر را خلاف مصلحت فرزند بدانند، دعوای آنان باید با تقدیم دادخواست و به طرفیت مادر اقامه شود و بر خلاف آنچه در استعلام آمده است، نیازی به دعوای مادر برای حضانت فرزند نیست.
رابعاً، اقامه دعوا به طرفیت دادستان محدود به موارد مصرح قانونی مانند حکم مقرر در ماده واحده راجع به رشد متعاملین مصوب ۱۳۱۳ است و با توجه به حکم مقرر در ماده ۲۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، انجام تکالیف دادستان به شرح مقرر در مواد مرتبط از قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹، در حوزه قضایی بخش بر عهده رئیس حوزه و در غیاب وی بر عهده دادرس علی‌البدل است و در موارد مصرح قانونی، اشخاص اخیرالذکر به عنوان خوانده دعوی قرار می‌گیرند و تشخیص مرجع صالح نیز بر اساس عمومات قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ و احکام مقرر در مواد مرتبط از قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹ تعیین می‌شود.