نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۶۴۶ مورخ ۱۱۳۱/۱۰/۱۲

تاریخ نظریه: ۱۱۳۱/۱۰/۱۲
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۳/۶۴۶
شماره پرونده: ۱۴۰۳-۱۶۸-۶۴۶ک

استعلام:

از آنجا که صلاحیت دادگاه کیفری یک، استانی است و محدود به حوزه جغرافیایی مرکز استان نمی‌باشد، در مواردی که شعبه دادگاه کیفری یک استان، درخواست احاله پرونده به دادگاه کیفری یک استان دیگری را دارد، آیا صلاحیت بررسی و پیشنهاد احاله به دیوان عالی کشور به شرح پیش‌گفته، با رئیس کل دادگستری استان مبدا می‌باشد یا رئیس کل دادگاه‌های عمومی و انقلاب مرکز همان استان؟ (شایان ذکر است در مورد عبارت رئیس حوزه قضایی به شرح مقرر در ماده ۴۲۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ نیز همین ابهام پیش می‌آید.)

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

به موجب ماده ۲۹۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، دادگاه‌های کیفری به دادگاه کیفری یک، دادگاه کیفری دو، دادگاه انقلاب، دادگاه اطفال و نوجوانان و دادگاه نظامی تقسیم می‌شوند و مطابق ماده ۳۳۸ قانون فوق‌الذکر، در حوزه هایی که شعب متعدد دادگاه تشکیل می‌شود، ارجاع پرونده با رئیس حوزه قضایی است؛ بنابراین دادگاه کیفری یک که در ردیف دادگاه‌های نخستین می‌باشد، تحت ریاست و نظارت رئیس حوزه قضایی است که بر اساس ماده ۱۲ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب اصلاحی ۱۳۸۱/۰۷/۲۸، در شهرستان‌ها، رئیس دادگستری شهرستان و در شهرستان‌های مرکز استان، رئیس کل دادگاه ها بر دادگاه‌های نخستین، ریاست و نظارت اداری دارد و نیز مطابق ماده ۴۴۸ قانون صدرالذکر و ماده ۱۲ قانون اخیرالذکر، رئیس کل دادگستری استان، رئیس کل دادگاه‌های تجدیدنظر استان است. بنا به مراتب، دادگاه کیفری یک؛ اعم از این که در مرکز استان یا در هر یک از شهرستان‌های استان تشکیل شود، از حیث تشکیلات اداری، وابسته به تشکیلات دادگستری شهرستان مرکز استان یا همان دادگستری است که در حوزه آن تشکیل شده است و موجب قانونی جهت انفکاک دادگاه کیفری یک از تشکیلات اداری دادگستری مرکز استان یا دادگستری شهرستان محل استقرار وجود ندارد. بدیهی است که این امر نافی ریاست و نظارت کلی رئیس کل دادگستری استان بر دادگاه‌های کیفری یک و مداخله در امور تشکیلاتی مربوط به این دادگاه در موارد مصرح قانونی نظیر تبصره ۲ ماده ۲۹۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ نیست؛ بنابراین مطابق ماده ۳۳۸ قانون یادشده، در حوزه‌هایی که شعب متعدد دادگاه تشکیل می‌شود، ارجاع پرونده با رئیس حوزه قضایی است و چون دادگاه کیفری یک دادگاه نخستین محسوب می‌شود، با لحاظ ماده ۴۰۵ و تبصره ۷ ماده ۲۰ قانون اصلاح قانون تشکیل دادگاه-های عمومی و انقلاب اصلاحی ۱۳۸۱/۰۷/۲۸، در شهرستان مرکز استان، رئیس کل دادگاه‌های شهرستان مرکز استان و در شهرستان غیر مرکز استان، رئیس دادگستری شهرستان، ارجاع پرونده به دادگاه کیفری یک را به عهده دارد.
براین بنیاد مقام صالح برای درخواست احاله پرونده مطروح در دادگاه کیفری یک از حوزه قضایی یک استان به استان دیگر و رئیس حوزه قضایی (با عنایت به تبصره یک ماده ۳ قانون تشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب که در مقام تعریف حوزه قضایی است) مشخص می‌شود.