نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۶۶۵ مورخ ۱۴۰۳/۱۰/۲۹

مطابق ماده ۲۳۱ قانون مجازات اسلامی «در موارد زنای به عنف و در حکم آن، در صورتی که زن باکره باشد مرتکب علاوه بر مجازات مقرر به پرداخت ارش‌البکاره و مهرالمثل نیز محکوم می‌شود و در صورتی که باکره نباشد، فقط به مجازات و پرداخت مهرالمثل محکوم می‌گردد.» حال سؤال اینجاست که در فرض ماده مذکور، آیا جهت محکومیت متهم به پرداخت ارش‌البکاره و مهرالمثل به درخواست و مطالبه شاکیه نیاز است یا اینکه دادگاه حتی بدون مطالبه و درخواست شاکیه مکلف به اخذ تصمیم در خصوص آن‌ها می‌باشد؟

ماده ۲۳۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ که از قوانین ماهوی است، تنها در مقام بیان این مطلب است که در موارد موضوع این ماده به مجنی‌علیها، مهر‌المثل و حسب مورد ارش‌البکاره تعلق می‌گیرد؛ بنابراین ماده مذکور در مقام بیان لزوم یا عدم لزوم تقدیم دادخواست در این موارد نیست؛ لذا با توجه به اینکه برابر ماده ۴۴۹ قانون یاد‌شده، ارش، دیه غیر مقدر است و با عنایت به اینکه برابر ماده ۱۴ همان قانون، دیه نوعی مجازات است و حکم به مجازات، به تقدیم دادخواست نیاز ندارد، لذا حکم به ارش‌البکاره نیز به آن نیاز ندارد؛ اما مطالبه و حکم به پرداخت مهرالمثل با عنایت به ماده ۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ مستلزم تقدیم دادخواست است.