نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۵۶۷ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۶

در پرونده‌ای فردی به اتهام قاچاق مواد مخدر تحت تعقیب قرار گرفته و در جلسه اول دادگاه انقلاب حضور داشته و از اتهام انتسابی به خود دفاع نموده است. وی پس از محاکمه با تودیع وثیقه از زندان آزاد شده و در نهایت به موجب رأی دادگاه به تحمل سیزده سال حبس تعزیری محکوم شده است؛ با فرجام‌خواهی وکیل تسخیری و لایحه فرجام‌خواهی خود وی، دادنامه صادره در دیوان‌ عالی کشور به علت نقص تحقیقات نقض و به همان شعبه اعاده شده است. متهم در هیچ یک از جلسات دادگاه حاضر نشده و وجه‌الوثاقه وی مطابق مقررات به نفع دولت ضبط شده است. شعبه دیوان عالی کشور با لحاظ ماده ۳۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ حضور متهم را در جلسه دادگاه بدوی ضروری دانسته و دادنامه بدوی را نقض کرده است. در فرض سؤال، چنانچه وضعیت متهم نامعلوم باشد و حیات و ممات وی مشخص نباشد و دادگاه جز تجدید جلسه و دعوت از متهم و وکیل تسخیری وی اقدام دیگری انجام ندهد و در جلسات متعدد نیز صرفاً وکیل تسخیری حضور یابد و با امضای صورتجلسه فرمی دادگاه را ترک ‌کند، آیا دادگاه می‌تواند در اجرای ماده ۳۹۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، رأی غیابی صادر نماید؟ آیا دادگاه مکلف است متهم را به علت عدم حضور در جلسه دادگاه جلب کند؟

اولاً، اظهار نظر در خصوص صحت یا سقم آراء و تصمیمات مراجع قضایی، از حیطه وظایف این اداره کل خارج است. ثانیاً، با عنایت به قسمت ۲ بند «ب» ماده ۴۶۹ و بند «الف» ماده ۴۷۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، در فرض سؤال، مرجع قضایی تالی (دادگاه انقلاب) مکلف به تبعیت از تصمیم مرجع قضایی عالی (شعبه دیوان عالی کشور) در خصوص لزوم رسیدگی با حضور متهم است. ثالثاً، مقررات ماده ۳۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، بیانگر اهمیت حضور متهم در دادگاه در جرایم موضوع ماده ۳۰۲ این قانون است و در صورت عدم حضور متهم، تشکیل جلسه رسیدگی امکانپذیر نیست و باید با جلب متهم، رسیدگی انجام شود؛ اما چنانچه، امکان جلب متهم وجود نداشته باشد، با توجه به مقررات مندرج در مواد ۳۹۴ و ۴۰۶ قانون فوق‌الذکر، رسیدگی غیابی بلامانع است؛ مگر آن‌که اتهام انتسابی از جمله جرایمی باشد که صرفاً جنبه حق‌اللهی دارد.