نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۷۵ مورخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳

در حادثه تصادف یک خودرو که سرنشینان آن عبارت بوده‌اند از پدر، مادر و دو فرزند دختر؛ همه سرنشینان به سبب انفجار خودرو به صورت همزمان فوت کرده‌اند و تقدم و تأخر فوت آن‌ها مشخص نیست. پدر خانواده به عنوان راننده مسبب حادثه معرفی شده است؛ بر فرض اطلاق عنوان هدم بر این تصادف و ارث‌بری سرنشینان از یکدیگر، در خصوص دیه فرزندان دختر، با توجه به اینکه ورثه آنها پدر و مادرشان هستند و به تصریح ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ پدر مسبب قتل از دیه آنها ارث نمی‌برد و تمامی دیه به مادر می‌رسد و از آنجا که ورثه مادر؛ پدر، مادر و همسر وی می‌باشند، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: الف- با توجه به اینکه دیه فرزندان ابتدا به مادر رسیده و سپس بین ورثه وی تقسیم می‌شود، آیا همسر که قاتل فرزندان معرفی شده است، از این دیه ارث می‌برد.؟ ب- در خصوص مابه‌التفاوت دیه دو فرزند دختر که نصف دیه کامل مرد مسلمان است و توسط شرکت بیمه پرداخت می‌شود، امر تقسیم چگونه صورت می‌گیرد؟ آیا بین ورثه مادر به تساوی تقسیم می‌شود یا بر اساس مقررات ارث؟

الف- در فرض سؤال که در حادثه رانندگی، زوج و دو فرزند دختر مقصر حادثه فوت نموده‌اند و تقدم و تأخر فوت هر یک مشخص نیست: اولاً، با توجه به فتوای امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله (جلد ۲ در کتاب مواریث، میراث ‌الغرقی و المهدوم‌علیهم) و نظر آیت‌الله‌العظمی سیستانی در جلد سوم منهاج ‌الصالحین، انفجار و انهدام وسیله نقلیه (اتومبیل، قطار، هواپیما و ...) می‌تواند از مصادیق هدم باشد. ثانیاً، با عنایت به ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، مقصر حادثه از دیه همسر و فرزندان ارث نمی‌برد؛ اما دیه فرزندان پس از تعلق به مادر آن‌ها، داخل در «ترکه» وی شده و مقصر حادثه به اقتضای اصل از آن ارث می‌برد؛ در واقع، ترکه مادر (همسر راننده مسبب حادثه) که شامل دیه فرزندان نیز می‌شود، به وارث قانونی وی از جمله پدر می‌رسد و پدر که در تصادف مقصر بوده است، به سبب غیر عمدی بودن حادثه، از ترکه مادر (همسرش) ارث می‌برد و فقط از دیه همسر و فرزندان محروم است. ب- مبلغ مازاد پرداختی بر دیه موضوع ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵، که پرداخت آن به حکم قانون مقرر شده است، باید بر اساس مقررات ارث بین ورثه تقسیم شود و نه به تساوی.