نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۸۱۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۱۰

طرفین خارج از واحد اجرای احکام به موجب سند عادی سازش نموده و خارج از مفاد اجراییه تعهدات جدیدی را برای خود و یا ثالث پیش‌بینی کرده‌اند؛ چنانچه یکی از بندهای سازش، تعهد محکوم‌له به اعلام رضایت نسبت به پرونده اجرایی در صورت اجرای تعهدات محکوم‌علیه باشد و محکوم‌له با استناد به ماده ۱۸۵ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ مدعی عدم اجرای برخی تعهدات محکوم‌علیه یا ثالث بوده و تداوم عملیات اجرایی را مطالبه ‌کند؛ اما محکوم‌علیه به استناد سازش صورت گرفته مختومه شدن پرونده اجرایی را درخواست کند و رضایت محکوم‌له را صرفاً در نیم‌عشر اجرایی می‌تواند منشاء اثر بداند، ۱- آیا واحد اجرای احکام مدنی درخواست احراز اصالت سازش‌نامه، مکلف است به اجرا یا عدم اجرای تعهدات طرفین ورود کند؟ ۲- آیا واحد اجرای احکام مدنی به صرف پذیرش اصالت ساز‌ش‌نامه از سوی طرفین، باید پرونده را مختومه کند و محکوم‌له را به طرح دعوای بی‌اعتباری سازش‌نامه و یا طرح دعوی الزام به اجرای تعهد ارشاد نماید؟

۱- اولاً، مطابق ماده ۴۰ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶، طرفین می¬توانند در خصوص اجرای حکم، قراری گذارده و مراتب را به اجرا اعلام نمایند؛ به قیاس اولویت، طرفین می¬توانند در اجرای احکام در خصوص موضوع توافق کنند؛ اما ماده یاد شده، ناظر به اجرای مدلول حکم از قبیل چگونگی و مدت اجرای آن است و از توافق خارج از موضوع اجرا منصرف می¬باشد؛ بنابراین، هرگاه توافق خارج از موضوع اجرا باشد؛ هر چند مطابق عمومات برای طرفین لازم و نافذ است؛ اما مطالبه اجرای مفاد آن از طرف دیگر، امری ترافعی بوده و مستلزم رسیدگی قضایی است. ثانیاً، با توجه به مدلول ماده ۱۶۰ قانون یاد شده که در مقام تعیین تکلیف حق اجرا در این خصوص است، به نظر می‌رسد با سازش طرفین و یا ترتیب مقرر بین آنان، عملیات اجرایی خاتمه می¬یابد و در حقیقت محکوم‌له در اجرای ماده ۲۴ همان قانون، رضایت ضمنی خود را مبنی بر تعطیلی عملیات اجرایی به دادگاه اعلام کرده است؛ در این صورت، اختلافات بعدی تأثیری در قضیه ندارد و موجب نمی¬شود پرونده اجرایی بار دیگر به جریان افتد. با توجه به مراتب پیش‌گفته و به سبب سازش و یا توافق طرفین خارج از موضوع و مفاد اجراییه و تأیید و تصدیق آن نزد دادرس اجرای احکام مدنی، پرونده اجرایی مختومه می‌شود و ضرورتی به اعلام رضایت جداگانه محکوم‌له مبنی بر این امر نیست و اجرا یا عدم اجرای مفاد توافق و ترتیبات آن از سوی هر یک از طرفین، امری ترافعی و مستلزم رسیدگی جداگانه است. ۲ و ۳- با توجه به مراتب پیش‌گفته، در فرض سؤال، مختومه شدن پرونده اجرایی مستلزم اعلام رضایت جداگانه محکوم‌له به واحد اجرای احکام نیست و صرف ارائه توافق‌نامه به شرح یاد شده به معنای اعلام رضایت ضمنی است؛ مگر آنکه هدف از تصریح به لزوم اعلام رضایت در توافق‌نامه، مشروط دانستن مختومه شدن پرونده اجرایی به انجام تعهدات متقابل بوده باشد که امری مصداقی و تشخیص آن حسب مورد بر عهده مرجع قضایی مربوط است.