نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۵۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۰۵

در اجراییه‌ای که بر اساس رأی مؤسسه داوری صادر شده است، قرارداد مبنای رأی داوری به موجب دادنامه قطعی دادگاه تجدیدنظر ابطال شده است؛ آیا در چنین فرضی می‌توان رأی داور را که حکم بطلان آن تاکنون صادر نشده است، اجرا کرد و یا آنکه رأی داور غیر قابل اجرا است؟

اولاً، پس از صدور رأی داور به استناد قرارداد بین طرفین، به نظر می‌رسد دعوای بطلان قرارداد مبنای رأی داوری قابلیت پذیرش ندارد؛ زیرا ادعای بطلان معامله در زمره دفاع خوانده در دعوای الزام به انجام تعهدات قرارداد بوده است و پس از رسیدگی و صدور رأی داور به استناد قرارداد، پذیرش دعوا بر بطلان (قرارداد)، معارض رأی قطعی داوری است. ثانیاً، در فرض سؤال که برخلاف مراتب پیش‌گفته پس از صدور رأی داور، حکم قطعی بر ابطال قرارداد رجوع به داوری صادر شده است، چنانچه دادگاه احراز کند به جهت ابطال قرارداد رجوع به داوری، رأی داور نیز باطل و غیر قابل اجرا می‌باشد، باید وفق بند ۷ ماده ۴۸۹ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹، ‌به نحو مستند و مستدل ضمن عدول از تصمیم قبلی خود مبنی بر صدور اجراییه، رأی داور را غیر قابل اجرا اعلام نماید. تشخیص مصداق و انطباق با محتویات پرونده بر عهده مرجع قضایی رسیدگی‌کننده است. شایسته ذکر است، در تمامی مواردی که دادگاه در اجرای ماده ۴۸۹ قانون یادشده رأی بر بطلان و غیر قابل اجرا بودن رأی داوری صادر می‌کند، با توجه به اینکه دارای همان آثار حکم به ابطال رأی داور است و از آنجا که وفق رأی وحدت رویه شماره ۸۳۶ مورخ ۲۸/۶/۱۴۰۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور این رأی غیر مالی است، مانند دیگر آرای غیر مالی قابل تجدیدنظر است.