نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۶۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۲۳

۱- چنانچه متهم مرتکب دو یا چند جرم شده باشد و باید قاعده تعدد جرم اعمال شود و همچنین مشمول تخفیف موضوع مواد ۳۷ و ۳۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ تشخیص داده شود، آیا ابتدا مجازات‌های متهم با رعایت قواعد تعدد تعیین و سپس تخفیف اعمال می‌شود و یا آنکه ابتدا تخفیف داده می‌شود؛ مانند تخفیف مجازات از درجه چهار به درجه شش و سپس در درجه تخفیف‌یافته قاعده تعدد اعمال می‌شود؟ مانند آنکه در حبس درجه شش، باید حبس بیش از پانزده ماه تعیین شود. ۲- در فرض سؤال، چنانچه نظر بر این باشد که ابتدا قاعده تعدد اعمال و مجازات تعیین و سپس تخفیف داده شود، آیا در مجازات حبس درجه شش باید مطابق ماده ۱۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ حداقل مجازات حبس تعیین شود و یا آنکه بین اقل و اکثر اختیار وجود دارد و حکم ماده یادشده اعمال نمی‌شود؟

۱ و ۲- اولاً، مقتضای تخفیف مجازات در جرم واحد، کاهش مجازات از حداقل قانونی یا تبدیل آن در موارد مقرر در قانون است؛ اما در مورد تعدد جرم، در فرض ارتکاب دو یا سه جرم، تخفیف مجازات زمانی صادق است که مجازات به میانگین حداقل و حداکثر و یا کمتر از آن کاهش یابد و در فرض ارتکاب بیش از سه جرم، تخفیف مجازات در صورتی صدق می‌کند که مجازات از حداکثر قانونی کاهش یابد؛ بنابراین، دادگاه باید با لحاظ الزام قانونی مربوط به تشدید مجازات و مقررات مذکور در مواد ۳۷ و ۳۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مجازات تعیین کند. ثانیاً، حکم تبصره (الحاقی ۱۳۹۹) ماده ۱۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ مبنی بر تعیین حداقل مجازات قانونی حبس و لزوم ذکر جهت تعیین این مجازات به بیش از حداقل مجازات مقرر قانونی در متن رأی، در جرم واحد و جرایم متعدد باید رعایت شود.