نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۶۵۵ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۰۶

اولاً، آیا می‌توان قرارداد را تحت عنوان یکی از عقود معین؛ اما دارای شرایط عقد معین دیگر تنظیم و منعقد کرد؟ مانند آنکه قراردادی در قالب عقد صلح تنظیم و مقرر شود مال‌الصلح در قبال یک کیلو قند و یک‌ صد ریال وجه نقد پس از مرگ مصالح تحویل متصالح شود؛ مشروط به آنکه عواید آن صرف امور عام‌المنفعه و خیریه شود؛ آیا چنین عقدی، عقد صلح است و یا آنکه مطابق ماده ۷ قانون تشکیلات و اختیارات سازمان حج و اوقاف و امور خیریه مصوب ۱۳۶۳ با اصلاحات و الحاقات بعدی، عقد وقف است. ثانیاً، با وجود آنکه در قرارداد ذکری از اداره اوقاف به میان نیامده است، آیا این اداره بابت اتهام خیانت در امانت، می‌تواند شکایت کیفری مطرح کند؟

نخست. طرفین می‌توانند با توجه به اصل آزادی قراردادها، شروط مد نظر خود را در عقد پیش‌بینی کنند؛ این شروط تا زمانی که مشمول یکی از موارد مندرج در مواد ۲۳۲ و ۲۳۳ قانون مدنی نباشد، صحیح و لازم‌الوفا است. دوم. صرف شرط ترتب آثار عقدی معین بر قرارداد مورد توافق طرفین؛ آنگونه که در استعلام آمده است، آن را از شروط باطل و مبطل موضوع مواد ۲۳۲ و ۲۳۳ قانون مدنی قرار نمی‌دهد؛ همچنین چنین شرطی ماهیت عقد مشروط را نیز تغییر نمی‌دهد؛ بلکه صرفاً تعهداتی به تعهدات عقد اصلی (مشروط) می‌افزاید و یا تعهداتی از آن کم می‌کند و یا آنکه در نتیجه آن، امری همراه با آثار عقد اصلی محقق می‌شود و مانند آن، همچنان که ماده ۷۵۸ قانون مدنی بر این امر دلالت دارد که مشابهت نتایج حاصل از عقد صلح با عقدی دیگر، ماهیت آن را تغییر نمی‌دهد. بنا به مراتب، در فرض سؤال (انعقاد عقد صلح و شرط صرف عواید اموال موضوع صلح در امور عام‌المنفعه و خیریه و تحویل اموال به متصالح پس از فوت مصالح)، نیز با توجه به ماده ۷۵۸ قانون مدنی شرط مذکور ماهیت عقد صلح را تغییر نمی‌دهد.