نظریه مشورتی شماره ۷/۹۵/۱۹۰۵ مورخ ۱۳۹۵/۰۸/۱۱

تاریخ نظریه: ۱۳۹۵/۰۸/۱۱
شماره نظریه: ۷/۹۵/۱۹۰۵
شماره پرونده: ۱۳۳۵-۲۶-۹۵

استعلام:

به موجب ماده ۳ قانون نحوه محکومیتهای مالی در صورتی که محکوم علیه دادخواست اعسار اقامه نمود حبس نمی شود حال سوال این است؟ آیا در صورتی که دعوی اعسار به موجب حکم قطعی رد گردد محکوم علیه می‌تواند مجدداً با تقدیم دادخواست اعسار و معرفی کفیل یا تودیع وثیقه از مزایای این ماده استفاده نماید و حبس نگردد این تسلسل تا چه زمانی ادامه می یاید؟ یا اینکه محکوم علیه صرفا یکبار می‌تواند از مزایای ماده مذکور استفاده نماید و با رد شدن دعوی اعسار اولیه علیرغم تقدیم دادخواست اعسار مجدد جلب خواهد شد؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

-با عنایت به اینکه اعسار و ایسار اشخاص، تابع زمان و مکان بوده و بسته به شرایط اقتصادی و معیشتی اشخاص و وضع اقتصادی جامعه، در حال تغییر می‌باشد، بنابراین امکان طرح و رسیدگی به ادعای اعسار برای نوبت های دوم و سوم و... به شرط تغییر وضعیت معیشتی و درآمدی محکومٌ‌علیه یا تغییر فاحش وضعیت اقتصادی جامعه وجود دارد. به همین جهت تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۴، تعدیل اقساط را پیش بینی کرده است. بنابراین در فرض سوال، در صورت طرح مجدد دعوای اعسار، دادگاه برابر مقررات به آن رسیدگی خواهد کرد. با این حال، تقدیم دادخواست اعسار در مرتبه دوم و.... باعث آزادی یا جلوگیری از بازداشت محکوم‌علیه با معرفی کفیل یا ایداع وثیقه نمی‌باشد. زیرا متن ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی که آزادی مدعی اعسار را به صورت بلاقید و تبصره ۱ آن که آزادی وی را با قید کفالت یا وثیقه پیش بینی نموده است، مبتنی بر این امر است که وضعیت محکوم‌علیه مدعی اعسار از جهت اعسار یا ایسار مجهول است و تا زمان معلوم شدن آن، باید از حبس وی خودداری شود. اما شخصی که در اجرای متن یا تبصره ۱ این ماده دعوای اعسار خود را طرح و به آن رسیدگی و رد شده است، دیگر وضعیت وی از حالت مجهول بودن خارج شده است و همین حالت(عدم اعسار) تا زمان اثبات خلاف آن استصحاب می‌شود، ضمن آنکه اعتقاد به آزادی محکوم‌علیه با قید کفالت یا وثیقه در مرتبه های دوم و... باعث می‌شود که محکوم‌علیه بتواند با طرح دعاوی پی‌در‌پی اعسار مانع حبس خود شود که بر خلاف غرض مقنن است.