نظریه مشورتی شماره ۷/۹۵/۲۶۶۴ مورخ ۱۳۹۵/۱۰/۱۹

تاریخ نظریه: ۱۳۹۵/۱۰/۱۹
شماره نظریه: ۷/۹۵/۲۶۶۴
شماره پرونده: ۱۶۷۵-۱/۱۲۷-۹۵

استعلام:

چنانچه در راستای ماده ۵ قانون حمایت خانواده و یا ماده واحده قانون الحاق یک تبصره به ماده ۵۰۵ قانون آئین دادرسی مدنی خواهان به عنوان مدد جوی تحت پوشش سازمان بهریستی یا کمیته امداد امام خمینی (ره) از پرداخت هزینه دادرسی معاف باشد و یا در دعاوی خانوادگی با احراز عدم تمکن زوجه دستور معافیت وی از پرداخت هزینه دادرسی صادر گردد و در عین حال اشخاص مزبور به عنوان خواهان و مدعی اعسار در دعوی اصلی محکومٌ‌له واقع شوند و از اعسار خارج گردند با توجه به اطلاق ماده ۵۱۱ قانون آئین دادرسی مدنی با فرض تحقق در شرط اخیر از آنها در مرحله اجرای احکام وصول می‌گردد یا خیر و چنانچه پاسخ مثبت است آیا مجوزی جهت برداشت هزینه دادرسی از محل محکوم به واریز شده از طرف محکومٌ‌علیه و استرداد مابقی آن به محکومٌ‌له وجود دارد یا خیر.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

با توجه به مفاد تبصره (الحاقی ۱۳۹۴/۱۲/۱۸) ماده ۵۰۵ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی ۱۳۷۹ مبنی بر این که افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و مددجویان مستمری‌بگیر سازمان بهزیستی کشور با ارائه کارت مدد‌جویان و تأییدیه رسمی مراجع مزبور از پرداخت هزینه دادرسی معاف می‌باشند، این معافیت ارتباطی با اعسار یا عدم اعسار ایشان ندارد، لذا در فرضی که محکوم‌له نیز واقع شوند مجوز قانونی برای اخذ هزینه دادرسی از ایشان یا کسر آن از محکوم‌به وجود ندارد و موضوع از شمول ماده ۵۱۱ قانون صدرالذکر خروج موضوعی دارد. همچنین با توجه به ماده ۵ قانون حمایت خانواده ۱۳۹۱ و ماده ۵ آیین نامه اجرایی آن، اعمال مقررات مندرج در ماده قانونی صدرالذکر که براساس آن، هریک از اصحاب دعوی ممکن است از پرداخت هزینه دادرسی، حق الزحمه کارشناس و سایر هزینه ها معاف شود یا پرداخت آنها به زمان اجرای حکم موکول شود، خارج از شمول مقررات اعسار است. بنابراین اگر دادگاه برابر این ماده، یکی از اصحاب دعوا را از پرداخت هزینه دادرسی معاف نماید، دریافت آن در زمان اجرای حکم، فاقد وجاهت قانونی است و از شمول ماده ۵۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی ۱۳۷۹ خارج است.