نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۱۳۴۹ مورخ ۱۳۹۸/۰۹/۲۵
تاریخ نظریه: ۱۳۹۸/۰۹/۲۵
شماره نظریه: ۷/۹۸/۱۳۴۹
شماره پرونده: ک ۹۴۳۱-۱/۶۸۱-۸۹
استعلام:
در خصوص سوال ذیل ارشاد فرمائید:
مطابق ماده ۴۰۱ قانون مجازات اسلامی در جنایت موجب تغییر رنگ پوست یا ورم بدن قصاص ساقط است و مرتکب علاوه بر پرداخت دیه تعزیر مقرر در کتاب پنجم محکوم میگردد که ماده ۴۴۷ از همین قانون در خصوص جنایات عمدی غیر قتل عمدی موضوع را به ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات ارجاع داده است حالیه آیا الف بازپرسی مکلف به توجه به میزان مجازات مندرج در ماده مزبور ۲ تا ۵ سال حبس در صدور قرار تامین کیفری است و به عبارتی آیا بازپرس ملزم به توجه و لحاظ میزان مجازات در راستای صدور قرار تامین کیفری متناسب است یا خیر؟
ب-آیا دادگاههای کیفری در جنایت موجب تغییر رنگ پوست نیز ملزم به احراز شرط اخلال در نظم و امنیت جامعه یا بیم تجری مرتکب میباشد یا آن که شرط صرفا ناظر بر ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات میباشد؟
سوال: در خصوص عبارت رشد و کمال عقلی مطرح در ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و تبصره ماده مزبور که مقرر می دارد دادگاه برای تشخیص رشد و کمال عقلی میتواند... یا از هر طریق دیگر که مقتضی بداند استفاده کند
الف-منظور از کمال عقلی چیست؟ به عبارتی آیا منظور کمال عقل یک فرد بالغ زیر ۱۸ سال در مقایسه با مشابه خویش است یا آنکه مراد مطلق کمال عقلی است؟
ب-با توجه به حدیث ۲۳ در خصال مابواب الاربعین و مافوقه صفحه ۵۴۵ از امام صادق (ع) که میفرمایند.
(اذا بلغ العبد ثلاثا و ثلاثین سنه فقد بلغ اشده و اذا بلغ اربعین سنه فقد بلغ منتهاه) زمانی که فرد به سن ۴۰ سالگی میرسد عقل او به نهایت درجه قدرت وسعه اداراک میرسد و یا حدیث ای او سفینه البحار احیاء العلوم (اذ بلغ الرجل اربعین سنه ولم یتب مسح الشطان وجهه بنده وقال ذبابی وجه لایفلح)
آیا می توان گفت که ملاک کمال عقل در سند ۴۰ سالگی است و تا آن زمان فرد در حال رشد عقلی است./ع
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- (الف و ب) تعزیر مقرر در ماده ۴۰۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ارجاع آن، طبق ماده ۴۴۷ همین قانون به ماده ۶۱۴ کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵، فقط شامل مواردی است که ایراد ضرب و جرح عمدی منتهی به آثار مندرج در این ماده، یعنی «نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضاء یا مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل گردد» و یا مشمول تبصره آن باشد. بنابراین صدمهای که صرفاً موجب تغییر رنگ پوست و تورم بدن شود، بدون اینکه آثار فوق را داشته باشد، مشمول تعزیر مندرج در ماده ۶۱۴ پیشگفته نیست و به طور کلی با تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، جنایات عمدی غیر قابل قصاص، در صورتی قابل تعزیر است که از مصادیق ماده ۶۱۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ یا تبصره آن باشد. اصل قانونی بودن جرم و مجازات و تفسیر مضیق قوانین جزایی هم موید این نظریه میباشد؛ بنابراین صدور قرار تأمین کیفری در خصوص متهم با در نظر گرفتن مراتب فوق و لحاظ ماده ۲۵۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ باید صورت پذیرد.
۲- معیار تشخیص «رشد و کمال عقل» افراد بالغ کمتر از هجده سال برابر ماده ۹۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، «درک ماهیت جرم انجام شده یا حرمت آن» است و این اصطلاح منصرف از «بلوغ اشد» است که در آیه شریفه ۴۶ از سوره مبارکه احقاف (حتی اذا بلغ اشده و بلغ اربعین سنه) آمده و به بالاترین مرتبه رشد و درک عقلی اطلاق میشود که انسان در دوران زندگی خود به آن نائل میآید.