نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۱۶۳۸ مورخ ۱۳۹۸/۱۱/۰۷
تاریخ نظریه: ۱۳۹۸/۱۱/۰۷
شماره نظریه: ۷/۹۸/۱۶۳۸
شماره پرونده: ک ۸۳۶۱-۸۶۱-۸۹
استعلام:
در صورتی که در حوزه قضایی بخش جرایم مربوط به صلاحیت ذاتی دادگاه انقلاب مانند مواد مخدر واقع شود آیا دادگاه بخش میتواند دستور بازداشت و تحت نظر قرار دادن متهم را صادر نماید و آیا میتواند برای کشف این جرایم دستور بازرسی ملک را صادر نماید آیا حوزه صلاحیت دادسرای شهرستان متبوع در خصوص این جرایم حوزه قضایی بخش هم میباشد و قضات دادسرا میتوانند دستور بازداشت متهم یا بازرسی ملک را صادر نمایند./ع
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
۱- با توجه به حوزه صلاحیت دادگاه بخش که مطابق ماده ۲۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، به تمام جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری دو رسیدگی می کند و با عنایت به ماده ۳۳۷ این قانون که رئیس دادگاه بخش یا دادرس آن، تنها در جرایم موضوع ماده ۳۰۲ قانون مذکور که در صلاحیت دادگاه کیفری یک است، به عنوان جانشین بازپرس اقدام میکند، بنابراین قضات دادگاه بخش، صلاحیت انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار مجرمیت را در جرایمی که در صلاحیت دادگاه انقلاب است، ندارند و در صورت طرح چنین پرونده هایی در دادگاه عمومی بخش، دادگاه مزبور باید قرار عدم صلاحیت صادر نماید و لکن عدم صلاحیت این دادگاه، مانع از صدور دستورها و اقدامات لازم برای جلوگیری از امحای آثار جرم و فرار و مخفی شدن متهم و انجام تحقیقات ضروری با اتخاذ ملاک از ماده ۷۸ قانون فوق الذکر در جرایم مشهود نمیباشد.
۲- مراجع قضائی، اعم از عمومی و اختصاصی، صرفاً در اموری مجاز به اقدام در قالب نیابت قضائی میباشند که نسبت به انجام آن اقدام برابر قانون صلاحیت ذاتی داشته باشند. به عبارت دیگر، مقررات ناظر به تجویز انجام امور در قالب نیابت قضائی در مقام رفع مشکل فقدان صلاحیت محلی وضع شده است. مراجع قضائی دارای صلاحیتهای ذاتی متفاوت نمیتوانند به نیابت از یکدیگر اموری را انجام دهند؛ مگر آنکه در مقررات قانونی مربوط تصریح شده باشد. بنابر این، در فرض سوال در جرائم صلاحیت دادگاه انقلاب موضوع ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی کیفری، دادگاه عمومی بخش نمیتواند به نیابت قضایی از سوی دادسرا و دادگاه انقلاب اقدام نماید.