نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۳۴۰ مورخ ۱۳۹۸/۰۳/۲۷
تاریخ نظریه: ۱۳۹۸/۰۳/۲۷
شماره نظریه: ۷/۹۸/۳۴۰
شماره پرونده: ۹۸-۱۶۸-۳۴۰ ک
استعلام:
در مورد ماد ه ۱۴۹ قانون آئین دادرسی کیفری زمانی که متهم در زمان ارتکاب جرم دچار اختلال روانی بوده به نحوی که فاقد اراده یا قوه تمیز باشد مجنون محسوب و مسئولیت کیفری ندارد آیا قاضی دادگاه در مقام دادرسی میتواند بدون اخذ نظر کارشناس با توجه به سوالاتی که از وی مینماید یا ملاحظه وضعیت ظاهری و یا تیک عصبی وی موضوع اختلال روانی وی را تشخیص دهد و برای وی حکم برائت از بزه انتسابی صادر نماید؟
(توضیح اینکه به نظر در ماده بعدی این ماده یعنی ماده ۱۵۰ قانون مجازات اسلامی بیان شده که برای صدور حکم جنون جلب نظر متخصص لازم است و صراحت بیان شده است اما در ماده ۱۴۹ قانون مجازات اسلامی در حکم جنون است و این ماده در حقیقت ناظر به ماده ۱۲۰ قانون مجازات اسلامی است که می گوید هر یک از شرایط مسئولیت کیفری محل تردید باشد قاعده درا حاکم است نظر کارشناس هم طریقیت دارد و در ماده ۱۴۹ قانون مذکور امر تشخیصی است و بر عهده قاضی محکمه است و اگر متوجه اختلال روانی وی شد میتواند بدون اخذ نظر کارشناس طبق این ماده و ملاحظه قاعده درا حکم بر برائت وی از بزه انتسابی صادر نماید).
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
با عنایت به ماده ۱۴۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، که بر اساس آن اختلال روانی به نحوی که شخص فاقد اراده یا قوه تمیز گردد جنون محسوب میشود و احراز این امر با لحاظ ماده ۱۵۰ این قانون نیازمند اظهار نظر فنی و تخصصی توسط پزشک متخصص (کارشناس) است و با توجه به ماده ۱۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ و اصلاحات و الحاقات بعدی که مقرر داشته هرگاه نظریه کارشناس (در فرض حاضر پزشک قانونی) محل تردید باشد، بازپرس میتواند تا دو نوبت دیگر از سایر کارشناسان (پزشکان) دعوت به عمل آورد، مقام قضایی با توجه به تخصصی بودن موضوع نمیتواند شخصاً نسبت به تشخیص و احراز جنون اقدام نماید.