رای شماره ۱۰۳۴ تا ۱۰۳۹ مورخ ۱۳۹۳/۰۶/۲۴ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۰۳۴ - ۱۰۳۹
تاریخ رای: دوشنبه ۲۴ شهریور ۱۳۹۳
کلاسه پرونده: ۹۱/۵۶۲-۹۱/۵۶۹-۹۱/۵۶۰-۹۱/۵۵۹-۹۱/۵۲۷-۹۱/۵۰۹
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقایان ۱- حسین خزایی سلطان احمدی ۲- جواد قربانی ۳- قاسم علی رستم زاده ۴- مهدی آدی گوزل پور اردبیل و خانمها ۵- آسیه سادات زاهدی ۶- فاطمه اکبری تالارپشتی
موضوع: ابطال قسمتی از مصوبه مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۱۹ شورای اموزشی وتحصیلات تکمیلی دانشگاه شاهد مبنی بر تجویز کسر نمره ارزشیابی به لحاظ تاخیر در دفاع از پایان نامه
گردش کار: شاکیان به موجب دادخواستهایی ابطال مصوبه ۱۳۹۰/۱۱/۱۹ شورای آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه شاهد که طی بخشنامه شماره ۱۳۵۱۹۳/۶- ۱۳۹۰/۱۱/۲۰ مدیرکل دفتر تحصیلات تکمیلی دانشگاه مذکور به مراجع مربوطه در دانشگاه ابلاغ شده است را خواستار شده اند و توضیح داده اند که:
بنا به دلایلی که عمدتاً به سیستم اداری دانشگاه مربوط میشود با تاخیر موفق به دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد خود شده ایم و به همین جهت از سوی شورای موارد خاص دانشگاه شاهد با کسر نمره ارزشیابی از ۵/۲ نمره تا ۵/۴ نمره مواجه گشته ایم. این جریمه ای نامتعارف، خلاف اصول کلی علمی، حقوق مکتسبه، قاعده قبح عقاب بلابیان و خلاف صریح مواد ۲۰ - ۲۲ - ۳۷ - ۳۸ - ۳۹ آییننامه آموزشی دوره کارشناسی ارشد مصوب ۱۳۸۸/۰۱/۱۵ شورای برنامه ریزی آموزش عالی که با شماره ۱۵۴/۲۱-۱۳۸۸/۰۱/۱۵ توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری ابلاغ شده است میباشد و خارج از اختیارات شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه است. شکات ابطال مصوبه یاد شده و استرداد و احتساب نمره واقعی پایان نامه خود را خواستار شده اند. متن مصوبه مورد اعتراض به قرار زیر است:
« معاونین محترم آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشکدههای علوم انسانی، علوم پایه، علوم کشاورزی، فنی و مهندسی، پزشکی، پرستاری و مامایی و هنر سلام علیکم: احتراماً، به استحضار می رساند: حسب مصوبه شورای آموزشی و تحصیلات تکمیلی مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۱۹، در خصوص دانشجویان کارشناسی ارشد ۱۳۸۸ دفاع نکرده تا ۱۳۹۰/۱۱/۰۹، مقرر گردید، در صورتجلسه ارزشیابی دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد، مجزای از نمره مصوب درون دانشکده ای (برای گزارشهای نحوه انجام پایان نامه و نیز مقاله)، از نمره ارزشیابی مورد تصمیم در جلسه دفاعیه، به ازای دفاع در بهمن ماه، یک و نیم نمره و به ازای هر ماه پس از بهمن نیز هر ماه، یک نمره کسر شود. بنابراین دفاع در بهمن ماه با کسر ۵/۱، در اسفند ماه با کسر ۵/۲، فروردین ماه با کسر ۵/۳ و در اردیبهشت ماه به عنوان آخرین مهلت دفاع از پایان نامه برای دانشجویان ورودی ۱۳۸۸، با کسر ۵/۴ نمره، همراه خواهد بود. بدیهی است این دفتر برای هر یک از موارد درخواست سنوات ۹۰۲ دانشجویان کارشناسی ارشد، حکم کمیسیون موارد خاص به شرح فوق به همراه شهریه مالی را ابلاغ خواهد نمود. - مدیرکل دفتر تحصیلات تکمیلی»
در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس دانشگاه شاهد به موجب لایحه شماره ۱۷۷۷/۱- ۱۳۹۱/۰۷/۰۲ توضیح داده است که:
« ۱- بر اساس ماده ۱۵ آییننامه جدید کارشناسی ارشد، مطابق ابلاغیه شماره ۱۵۴/۲۱- ۱۳۸۸/۰۱/۱۹ معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، که از نیمسال اول سال تحصیلی ۱۳۸۹-۱۳۸۸ لازم الاجرا بوده است، طول مدت دوره کارشناسی ارشد حداکثر ۲ سال مشتمل بر ۴ نیمسال تحصیلی است که طبق تبصره این ماده در موارد استثنایی افزایش طول مدت دوره با تشخیص شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه مجاز است. در هر صورت مدت دوره نباید از ۵/۲ سال تجاوز نماید. ۲- مفاد این آییننامه از ابتدای سال تحصیلی ۱۳۸۹- ۱۳۸۸ به طور گسترده در تمامی دانشکدههای دانشگاه اطلاع رسانی شد و دانشجویان از مفاد آن آگاهی داشته اند. ۳- کمیسیون موارد خاص دانشگاه در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۷، بر اساس اختیارات قانونی خود و با در نظر گرفتن مواد ۳۶ و ۳۷ آییننامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته، در خصوص آن گروه از دانشجویانی که دلایل عدم اتمام تحصیلات آنان در سنوات مجاز، مورد خاص تلقی نمی شد نیز با اغماض برخورد کرده و فرصت مجددی را به صورت مشروط در اختیار آنان قرار داده و مقرر نمود، « دانشجویان کارشناسی ارشد ورودی سال ۱۳۸۸ که پس از اتمام سنوات مجاز ۲ ساله و تمدید مهلت یک نیمسال اضافی (۵/۲ سال)، تا تاریخ ۱۳۹۰/۱۱/۰۹ از پایان نامه خود دفاع نکرده اند و در نتیجه برای آنان حکم اخراج از دوره تحصیلی صادر شده است، فرصت نهایی مجدد داده شود که حداکثر تا پایان اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۱، از پایان نامه خود، حسب نحوه ارزشیابی که در شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه به تصویب میرسد، دفاع کرده و فارغ التحصیل شوند». بدین ترتیب فرصت مجدد داده شده به شاکی مشروط به رعایت بخش دوم مصوبه کمیسیون موارد خاص دانشگاه یعنی اجرای نحوه ارزشیابی مصوب شورای تحصیلات تکمیلی بوده است. در غیر این صورت دانشجویان همچنان اخراجی محسوب میشود. ۴- ماده ۳۶ آییننامه دوره کارشناسی ارشد اشعار میدارد « در مواردی که آییننامه ساکت است تصمیم گیری بر عهده شورای تحصیلات تکمیلی میباشد». ۵- همچنین به استناد ماده ۳۷ آییننامه دوره کارشناسی ارشد، آییننامه دربرگیرنده اصول و ضوابط کلی است و تدوین دستورالعمل اجرایی آن از وظایف شورای تحصیلات تکمیلی است. ۶- در اجرای مصوبه کمیسیون موارد خاص مورخ ۱۳۹۰/۱۰/۰۷ دانشگاه، موضوع نحوه ارزشیابی پایان نامه دانشجویان کارشناسی ارشد ورودی سال ۱۳۸۸ را که تا آخرین فرصت قانونی دوره تحصیلی خود (۱۳۹۰/۱۱/۰۹- پایان ۵/۲ سال) از پایان نامه دفاع نکرده اند، در دستور کار شصت و دومین جلسه مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۱۹ شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه که متشکل از معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی، معاون پژوهش و فناوری و معاون دانشجویی دانشگاه و نیز کلیه معاونین آموزشی دانشکدهها، به همراه مدیران کل حوزه معاونت آموزشی و تحصیلات تکمیلی میباشد، قرار گرفت. ۷- در شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۱۹ در خصوص تعیین نحوه ارزشیابی، محورهای زیر مورد توجه قرار گرفت: الف: به منظور ایجاد وحدت رویه و رعایت عدالت در ارزشیابی، با عنایت به ماده ۳۷ آییننامه دوره کارشناسی ارشد، در عموم دانشگاههای کشور شاخصهایی برای ارزشیابی پایان نامه های دانشجویان در نظر گرفته میشود و ارزشیابی توسط هیات داوران بر اساس این شاخصها صورت میگیرد. ب: از جمله سیاستهای نظام در حوزه آموزش عالی کاهش طول مدت تحصیل دانشجویان است. عدم نظارت بر زمان ماندگاری و طول مدت تحصیل دانشجویان سبب تحمیل انواع هزینه های معنوی و مادی برای دانشگاه در حوزه های مختلف از جمله، خدمات آموزشی، رفاهی و به خصوص استهلاک انرژی و کاهش کارایی اساتید راهنما و مشاور میشود. تعیین سقف ۵/۲ سال سنوات مجاز در آییننامه ابلاغی نیز بر همین اساس تعیین شده است. ج: در ارزیابی بین دانشجویانی که در مهلت مقرر از پایان نامه خود دفاع کرده اند و دانشجویانی که به دلیل اتمام سنوات اخراج شده اند به منظور رعایت عدالت باید تفاوت وجود داشته باشد. د: در نظر نگرفتن تمایز در ارزشیابی این دو گروه از دانشجویان صرف نظر از بی عدالتی ناشی از عدم در اختیار گذاشتن فرصت برابر، باعث حاکم شدن بی نظمی بر مدیریت طول دوره کارشناسی ارشد میشود. ه-: همچنین لازم است در بین دانشجویانی که به آنان سنوات اعطا میشود نیز متناسب با زمان آمادگی آنان جهت دفاع از پایان نامه تفاوت وجود داشته باشد. ۸- با توجه به موارد فوق شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه نحوه ارزشیابی دانشجویان کارشناسی ارشد ورودی سال ۱۳۸۸ را که تا آخرین فرصت قانونی دوره تحصیلی خود (۱۳۹۰/۱۱/۰۹- پایان ۵/۲ سال) از پایان نامه دفاع نکرده اند و دارای حکم اخراج از دوره به جهت اتمام سنوات قانونی تحصیل هستند، به شرح زیر تصویب کرد: « با عنایت به موارد فوق و جهت رعایت عدالت در ارزشیابی پایان نامه دانشجویان متقاضی سنوات، با رای اکثریت اعضا تصویب گردید، هیات داوران در صورتجلسه ارزشیابی آنان به ازای دفاع در بهمن ماه ۱۳۹۰ (فرصت اعطایی در ترم ششم فراتر از مهلت قانونی مندرج در آییننامه کارشناسی ارشد ۱۳۸۸ و پس از آن)، یک و نیم نمره و به ازای هر ماه پس از بهمن ماه ۱۳۹۰ نیز یک نمره از ارزشیابی کاهش و لذا دفاع در بهمن با کاهش ۵/۱، در اسفند ماه با ۵/۲، فروردین ماه ۱۳۹۱ با ۵/۳ و در اردیبهشت ماه ۱۳۹۱ به عنوان آخرین مهلت دفاع اعطا شده به دانشجوی ورود سال ۱۳۸۸ با کاهش ۵/۴ نمره، همراه خواهد بود.» »
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور روسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به شرح آینده به صدور رای مبادرت می کند.
رای هیات عمومی
با توجه به این که مطابق ماده ۲۲ آییننامه دوره کارشناسی ارشد ناپیوسته مصوبه وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در سال ۱۳۸۸، ارزشیابی پایان نامه در جلسه دفاعیه توسط هیات داوران انجام میشود و در مواد ۳۷ و ۳۶ آییننامه مذکور، در رابطه با کسر نمره ارزشیابی پایان نامه به علت تاخیر در دفاع آن، اختیاری برای شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی پیش بینی نشده است، بنابراین قسمتی از مصوبه مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۱۹ شورای آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه شاهد، مبنی بر تجویز کسر نمره ارزشیابی به لحاظ تاخیر در دفاع از پایان نامه، خارج از حدود اختیارات شورای تحصیلات تکمیلی و آموزشی دانشگاه شاهد تشخیص میشود و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲، حکم بر ابطال آن صادر و اعلام میشود.
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری- محمدجعفر منتظری