رای شماره ۱۱۹ مورخ ۱۳۷۰/۰۹/۰۵ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

کلاسه پرونده: ۱۲۲/۷۰

شماره دادنامه:۱۱۹

تاریخ رای:سه شنبه ۵ آذر ۱۳۷۰

شاکی: ریاست اداره کل وظیفه عمومی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

موضوع: اعلام تعارض آراء صادره از شعب دوم، چهارم و بیستم دیوان عدالت ادری

مقدمه: شاکی به شرح نامه شماره ۷۰/۹۴۲/۱/۰۶/۴۰۱ مورخ ۱۳/۷/۷۰ چنین اعلام داشته‌اند: الف - نسبت به کفالت مشمولانی که ادعای کفالت مادر فاقد شوهر خود را بر اساس بند الف ماده ۴۴ قانون خدمت وظیفه عمومی و بند ۲ ماده ۱۲۴ آیین‌نامه اجرایی آن می‌نمایند آراء متضادی به شرح زیر صادر گردیده است: ۱. شعبه ۲۰ دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه ۲۱۵ مورخ ۲۶/۱۲/۶۸ مضبوط در پرونده کلاسه ۶۸/۶۴۱ با این استدلال که چون شاکی تنها فرزند ذکور مادر مطلقه خود می‌باشد هر چند که مادر مشمول شاغل باشد این امر مانع از استفاده مشمول از مزایای کفالت نبوده و اصولاَ کلمات مراقب و نگهدارنده دو مفهوم جداگانه داشته و دارای دو معنای متفاوت است و منحصر بمسائل مادی نبوده بلکه مسائل عاطفی و مراقبت غیرمالی و اقتصادی را نیز دربرمی‌گیرد... که نهایتاَ حکم به فسخ رای صادره از هیات رسیدگی تجدید نظر صادر نموده است. ۲. شعبه دوم دیوان به موجب دادنامه ۲۱۹- ۴/۴/۶۸ مضبوط در پرونده کلاسه ۶۸/۸۱ در وضع مشابه فوق و حتی با اینکه مادر مشمول شاغل نبوده و اعضاء هیات رسیدگی تجدیدنظر نظام وظیفه تشخیص داده‌اند که مادر مشمول قادر باداره امور خود است و شاکی را سرباز شناخته‌اند مبادرت به صدور رای با این استدلال که رسیدگی در دیوان عدالت اداری ماهوی نبوده و منحصراً از لحاظ شکلی و نقض قوانین رسیدگی می‌نماید رای هیات رسیدگی تجدید نظر را تایید و حکم برد دادخواست شاکیه داده است. ب - نسبت به نحوه اجرای دادنامه‌های صادره از شعب دیوان عدالت اداری در موارد مشابه نظرات گوناگون اعلام گردیده است: ۱. بر حسب دادنامه ۱۰۴-۸/۲/۷۰ صادره از شعبه ۴ دیوان عدالت اداری مضبوط در پرونده کلاسه ۶۹/۶۳ شعبه صادر کننده برای ضمن ابطال رای هیات رسیدگی تجدید نظر و هیات رسیدگی تجدید نظر همطراز این اداره عقیده بطرح پرونده مشمولیت شاکی در هیات رسیدگی تجدید نظر همعرض دارد. ۲. در حالی که به موجب دادنامه ۳۷۸-۲۸/۷/۶۷ صادره از شعبه دوم دیوان عدالت اداری مضبوط در پرونده کلاسه ۶۷/۳۵ شعبه صادر کننده رای ضمن ابطال رای هیات رسیدگی تجدید نظر حکم باستحقاق استفاده شاکی از معافیت کفالت بمادرش صادر می‌نمایند. نظر این اداره: به طور کلی با توجه بمفاد مواد ۱ و ۲۴ و ۲۶ و ۲۷ در مورد کفالت و ۴۱ و تبصره آن و ۴۳ قانون خدمت وظیفه عمومی قانونگذار تشخص استحقاق و یا عدم استحقاق مشمول از معافیت را به طور کلی در اختیار اعضاء هیات رسیدگی کننده و شورای پزشکی و یا شورای عالی پزشکی قرار داده است مگر در مواردی که موعد اعتراض مقید در مواد ۲۸ و ۴۳ قانون فوق‌الاشعار سپری شده باشد. ج. نسبت به کفالت مشمولانی که ادعای کفالت پدر نیازمند مراقبت خود را بر اساس بند الف ماده ۴۴ قانون خدمت وظیفه عمومی و قسمت آخر بند یک ماده ۱۲۴ آییننامه اجرایی آن می‌نماید آراء مختلفی به شرح زیر از شعب دیوان عدالت اداری صادر گردیده است ۱. بر حسب دادنامه ۳۸۹- ۲۱/۸/۶۷ صادره از شعبه دوم دیوان عدالت اداری مضبوط در پرونده کلاسه ۶۵/۵۱۶ در مورد مشمولی که ادعای کفالت پدر خود را نموده و اعضاء هیات رسیدگی با رویت پدر مشمول او را قادر باداره امور خود دانسته و مبادرت به صدور رای سربازی در باره مشمول نموده‌اند که شعبه صادر کننده رای با این استدلال... چه آنکه به موجب آن تحصیل نظر شورای پزشکی به عنوان متخصص امر ضروری بوده و با ضرورت تحصیل و کسب نظریه شورای پزشکی عدم توجه بآن مادامیکه مخدوش نباشد خارج از حدود اختیارات قانونی هیات رسیدگی کننده می‌باشد... لذا حکم به ابطال رای هیات رسیدگی تجدید نظر صادر شده است. ۳. به موجب دادنامه ۳۶۳-۲۲/۸/۶۹ شعبه ۲۰ دیوان عدالت اداری مضبوط در پرونده کلاسه ۶۹/۲۵۲ شعبه صادرکننده رای با این استدلال که... اگر چه به موجب نظر شورای پزشکی نیاز وی به سرپرستی نیاز وی به سرپرستی و مراقبت احراز گردیده لیکن عدم قدرت وی به اداره امور خود به تشخیص هیچ یک از هیاتهای بدوی تجدیدنظر و همطراز احراز نگردیده است و بدین ترتیب شرط دوم کفالت همانا تشخیص عدم قدرت پدر باداره امور خود به وسیله هیات رسیدگی باشد تحقق نیافته است و نظر شورای پزشکی بهر صورت جنبه مشورتی داشته و به عنوان شرط اول کفالت بوده که با توام شدن شرط دوم کفالت محقق می‌گردد که به جهت مذکور حکم برد دادخواست شاکی داده شده است. نظریه این اداره: همواره بر این است که نظریه شورای پزشکی شرط لازم برای کفالت پدر نیازمند به مراقبت بود و شرط کافی آن تشخیص اعضاء رسیدگی کننده است. د - نسبت به معاینه مشمولانی که در اجرای ماده۴۳ قانون خدمت وظیفه عمومی به شورای عالی پزشکی معرفی و مورد معاینه قرار گرفته آراء مختلفی از شعب دیوان عدالت اداری صادر گردیده است: ۱. بر حسب دادنامه ۴۹۴-۱۵/۱۰/۶۹ صادره از شعبه بیستم دیوان عدالت اداری مضبوط در پرونده کلاسه ۶۸/۱۷۴ شعیه صادر کننده رای با این استدلال که شورای عالی در مقام فسخ نظریات شورای پزشکی اصولاَ میبایستی استدلال نماید که به چه علتی نظریه قبلی را فسخ می‌کند و قانوناَ بایستی به مواد قانونی منطبق بر وضعیت پزشکی استدلال نماید که به چه علتی نظریه قبلی را فسخ می‌کند و قانوناً بایستی به مواد قانونی منطبق بر وضعیت پزشکی مشمول استناد نماید و... که نهایتاً حکم بفسخ نظریه شورای عالی پزشکی صادر نموده است. ۲. به موجب دادنامه ۳۸۰- ۴/۶/۶۸ صادره از شعبه دوم دیوان عدالت اداری مضبوط در پرونده کلاسه ۶۶/۶۰۶ شعبه صادر کننده رای با این استدلال که دیوان عدالت اداری رسیدگی ماهوی می‌نماید و از نظر شکلی هم جلسه شورا مذکور طبق ذیل ماده ۴۳ قانون فوق‌الذکر بوده شکایت شاکی را رد نموده است. و - در مورد مصوبه شورای انقلاب اسلامی در آذر ماه ۵۸ مبنی بر معافیت متولدین ۱۳۲۸ لغایت ۱۳۳۷ با توجه بمدارک تحصیلی آنان و اینکه در هنگام تصویب تصویبنامه هیات وزیران دولت موقت جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۱۰/۵/۵۸ تعدادی از متولدین مذکور دانشجو بوده و از معافیت تحصیلی برخوردار بوده‌اند آراء مختلفی از شعب دیوان صادر گردیده که به شرح زیر است ۱. به موجب دادنامه ۳۳۹- ۲۶/۸/۶۶ مضبوط در پرونده کلاسه ۶۵/۳۳۶ صادره از شعبه دوم دیوان عدالت اداری با این استدلال که... از جهت اعلام ترک تحصیل دائم از ناحیه وی و قرار گرفتن نامبرده در شرایط مندرج در ماده مزبور از حیث رتبه تحصیلی " مادون لیسانس" بوده است و اکنون که موضوع ترک تحصیل و انصراف دائم از ادامه تحصیل وی منتفی گردیده و نامبرده با استفاده از مقررات مربوط به وزارت... اشتغال می‌یابد استفاده از معافیت دائم موقعیت قانونی نداشته... و حکم برد شکایت شاکی صادر نموده است. ۲. بر حسب دادنامه ۸۰۱-۱۲/۱۲/۶۸ مضبوط در پرونده ۶۷/۶۹ شعبه دوم دیوان عدالت اداری در مورد مشابه فوق مبادرت بورود شکایت شاکی نموده است. ه-. نسبت به قطعی یا قابل تجدیدنظر بودن آراء صادره از شعب دیوان عدالت اداری در موضوعات مشابه آراء مختلفی صادر گردیده است بدین شرح که: ۱. برابر دادنامه ۸۰۱- ۱۳/۱۲/۶۸ مضبوط در پرونده ۶۷/۶۹ شعبه دوم دیوان عدالت اداری در مورد استفاده شاکی پرونده از معافیت مندرج در قسمت. و. این لایحه مبادرت به صدور حکم بر علیه این اداره نموده و رای را قابل تجدید نظر اعلام داشته است. ۲. به موجب دادنامه ۱۴۲-۲/۳/۶۸ مضوط در پرونده ۶۷/۱۷۹ شعبه دوم دیوان عدالت در مورد معافیت مندرج در قسمت.و. این لایحه مبادرت به صدور حکم بر علیه این اداره نموده و رای را قطعی اعلام داشته است.هیات عمومی دیوان عدالت اداری، در تاریخ فوق بریاست حجت الاسلام حسین محقق قمی قائم مقام دیوان عدالت اداری و با حضور روسای شعب دیوان تشکیل، و پس از بحث و بررسی و ملاحظه سوابق و انجام مشاوره با اکثریت آراء به شرح آتی، مبادرت به صدور رای می‌نماید.

رای هیات عمومی

به نظراکثریت اعضاء هیات عمومی دیوان عدالت اداری هیچ یک از دو آراء مورد ادعای ریاست اداره کل وظیفه عمومی به شرح مندرج در بندهای الف تا ه- نامه شماره ۷۰/۹۴۲/۱۰/۰۶/۴۰۱- ۱۳/۷/۷۰ متعارض نبوده واز مصادیق ماده ۲۰ قانون دیوان عدالت اداری تشخیص نگردید.

قائم مقام دیوان عدالت اداری - حسین محقق قمی