رای شماره ۱۲۱۲ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۰۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۲۱۲ تاریخ دادنامه: ۶/۱۰/۱۳۹۹ شماره پرونده: ۹۸۰۰۴۴۲
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای محمدابراهیم شفیعی ثابت
موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی مصوب بیست و ششمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۱۳۸۳/۰۳/۲۳
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی مصوب بیست و ششمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۳/۳/۱۳۸۳ را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: "ریاست و هیات معظم و مفخم دیوان عدالت اداری با توقیر و احترام مراتب آتی را به استحضار می رساند. اولاً: بنده دانشجوی سال ۴ رشته پزشکی (دوره دوم پزشکی) دانشگاه آزاد اسلامی شاهرود می باشم و در دو درس بیماری های خون و بیماری های کلیه نمره ۵/۱۰ کسب کرده ام با این حال دانشکده نمره مذکور را قبول ندارد و مدعی است که باید واحد مذکور را مجدداً انتخاب و بگذرانم زیرا من در زمان گذراندن واحدهای مذکور دانشجوی مهمان بوده ام. مع الوصف در همین واحد درسی حداقل نمره قابل قبول برای دانشجویان غیرمهمان نمره ده میباشد و علت این تبعیض فاحش آییننامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی است که طبق ماده ۳۴ آن حداقل نمره قبولی در دوره دوم پزشکی برای دانشجویان غیرمهمان ۱۰ ولی طبق تبصره ۲ ماده ۶۷ برای دانشجویان مهمان حداقل نمره قبولی برای همان درس ۱۲ میباشد. ملاحظه می فرمایید چنین تبصره تبعیض آمیزی برخلاف اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی است که تصریح شده همه ملت از حقوق مساوی برخوردارند و در تمام قوانین موضوعه تبعیضی وجود ندارد مگر تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه مذکور که از نظر شرعی، قوانین موضوعه در ایران، علمی و اخلاقی نامشروع و منفور و مردود میباشد. در نتیجه همه دانشجویان در تمام دروس و رشته ها میبایست از حقوق مساوی برخوردار باشند لازم به ذکر است حتی مقامات وزارت بهداشت نیز چنین تبعیضی را قبول ندارند. نمونه کپی نامه ۳۲۸۹۷۶/۱۶-۱۴/۹/۱۳۸۶ آقای دکتر سیدامیرمحسن ضیایی مدیرکل دفتر گسترش و ارزیابی آموزش پزشکی و دبیر شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی به عنوان آقای دکتر لطیفی معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران که طی آن دانشجوی مهمان را (مثل بنده) با نام مهدی مبرا با نمره کمتر از ۱۲ پذیرفته و به دانشکده خود معرفی کرده است که این عمل تبعیض دوم تلقی و موجب کان لم یکن تبصره مذکور میباشد. بنا بر مراتب مشروح تبصره مرقوم تبعیض آمیز و برخلاف قانون اساسی و قوانین موضوعه که به شکل مساوی بر جامعه اعمال میشود و موجب تضییع حقوق شرعی و قانونی و اخلاقی و اجتماعی بوده- در اجرای اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی و مواد ۱۲، ۱۳، ۱۷، ۱۸ و ۵۸ قانون دیوان عدالت اداری و آییننامه آن استدعای رسیدگی و صدور حکم به ابطال تبصره مزبور نسبت به خود را دارم و در اجرای ماده ۳۴ قانون مرقوم تقاضای صدور دستور موقت جهت ورود به مرحله سوم دوره پزشکی در ترم کنونی را دارم چرا که در صورت عدم قبول دو درس مذکور نمی توانم وارد دوره سوم تحصیل پزشکی شوم و بر مدت تحصیل اینجانب اضافه خواهد شد- ایمان راسخ دارم آن قضات عدالت گستر حکم عادلانه خداپسندانه صادر خواهند کرد."
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره ۹۸-۴۴۲-۳و۴ مورخ۳۰/۴/۱۳۹۸ ثبت دفتر هیات عمومی و هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری شده توضیح داده است که:
"احتراماً عطف به اخطاریه رفع نقص پرونده شماره ۹۸۰۹۹۸۰۹۰۵۸۰۰۱۰۰ به کلاسه ۹۸۰۰۴۴۲ مستحضر می دارد. اولاً: شغل اینجانب مشخص بوده و دانشجوی پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود می باشم. ثانیاً: مراد و مقصود از غیر شرعی بودن اقدام وزارت بهداشت ایجاد تبعیض ناروا بوده است که بدیهتاً تبعیض امری غیرشرعی است و ادعای اینجانب خلاف قانون بودن آییننامه مصوب وزارت بهداشت میباشد که یک بام و دو هواست یعنی اینجانب به عنوان دانشجوی پزشکی به دلیل آن که مهمان دانشگاه آزاد تهران بودم باید درس هایم را با حداقل نمره ۱۲ بگذرانم در حالی که دانشجویان خود دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران همین درس را با نمره ۱۰ قبول میشوند! لذا صرف نظر از ادله غیر شرعی بودن تبعیض ناروای قانونی میباشد و دقیقاً به همین علت تقاضای ابطال آییننامه مصوب وزارت بهداشت را دارم."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
"تبصره ۲ ماده ۶۷: حداقل نمره قبولی دانشجوی مهمان در دانشگاه مقصد ۱۲ میباشد. واحدهایی را که دانشجو در دانشگاه مقصد با نمره کمتر از ۱۲ گذرانده است باید مجدداً بگذراند."
در پاسخ به شکایت مذکور، اداره کل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۱۲۲۷/۱۰۷-۲۶/۶/۱۳۹۸ توضیح داده است که:
"۱- نامبرده وفق دادخواست تقدیمی ادعا نموده دانشجوی سال چهارم رشته پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی شاهرود میباشد و علیرغم اینکه در دو درس بیماری های خون و بیماری های کلیه نمره ۵/۱۰ کسب کرده دانشکده مذکور نمره ایشان را نپذیرفته و مشارالیه موظف به طی مجدد واحدهای مذکور گردیده است. وی همچنین مدعی میباشد در ماده ۳۴ آییننامه آموزشی دوره آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی مصوب بیست و ششمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۳/۳/۱۳۸۳ حداقل نمره قابل قبول برای دانشجویان غیر مهمان در هر واحد درسی نمره ده اعلام شده است. مع هذا وفق تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه مورد اشاره نمره قبولی برای دانشجویان مهمان نمره ۱۲ اعلام شده است. نامبرده با توجه به مراتب فوق الذکر و با استناد به اصل ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی متقاضی ابطال تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه آموزشی دوره آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی مصوب بیست و ششمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۳/۳/۱۳۸۳ میباشد.
۲- در خصوص شکایت نامبرده لازم به توضیح است وفق قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، وظیفه و حدود اختیارات آن مرجع رسیدگی به شکایات اشخاص نسبت به تصمیمات و اقدامات خلاف قوانین و مقررات دستگاه های اجرایی میباشد. درعوای حاضر اقدام یا تصمیمی خلاف قوانین و مقررات و همچنین خارج از حیطه اختیارات این وزارتخانه صورت نگرفته است و شاکی نیز هیچ دلیل و مدرکی در اثبات ادعای مطروحه ارائه ننموده است. ثانیاً: بر اساس ماده واحده «خروج تصمیمات و آراء صادره از هیات ها و کمیته های تخصصی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی در خصوص امور و شئون علمی، آموزشی و پژوهشی از شمول صلاحیت دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی، مصوب ششصد و سی امین جلسه مورخ ۱۲/۶/۱۳۸۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی» آن دسته از تصمیمات و آراء نهایی و قطعی صادره در هیات ها و کمیته های تخصصی فعال در وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه ها و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی مصوب از جمله تصمیمات و آراء نهایی هیات های امناء ممیزه و انتظامی اساتید و کمیته انضباطی دانشجویان و همچنین تصمیمات و آراء نهایی در خصوص بازنشستگی، ارتقاء، ارزیابی و پذیرش علمی، بورس دانشجویان و فرصت مطالعاتی که صرفاً در رابطه با امور و شئون تخصصی علمی، آموزشی و پژوهشی صادر شده باشد قابل شکایت و رسیدگی در دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی نخواهد بود. با توجه به اینکه خواسته نامبرده نیز دارای شان علمی و آموزشی میباشد، برابر ماده واحده مذکور رسیدگی آن در صلاحیت آن مرجع نبوده لذا بر این اساس نیز رد دعوای مطروحه و اتخاذ تصمیم شایسته از آن مقام مورد تقاضا است.
۳- صرف نظر از مراتب فوق الذکر به موجب مصوبه جلسه ۴۲۱-۱۹/۳/۱۳۷۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی برنامه ریزی از شورای عالی انقلاب فرهنگی منفک و در هر وزارتخانه به طور مستقل تشکیل گردیده است.
۴- به استناد بند ۲۰ مصوبه جلسه ۴۲۹ و ۴۳۰-۲۱/۷/۱۳۷۷ و ۵/۸/۱۳۷۷ و نامه شماره ۴۲۲۹/دش-۲۵/۱۱/۱۳۷۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی و مواد ۲و ۷ قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال ۱۳۶۴ بندهای ۱، ۴ و ۱۶ ماده ۱ قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب ۱۳۶۷، شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی به منظور تحقق سیاست ها و خط مشی ها و اجرای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در امر برنامه ریزی و تدوین و تصویب آییننامه ها و مقررات آموزشی تشکیل گردیده است.
۵- مطابق بند ۲ آییننامه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی تهیه و تصویب آییننامه های آموزشی و پژوهشی، تغییرو اصلاح آییننامه ها بر عهده شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی میباشد.
۶- بر این اساس در سال۱۳۸۳ آییننامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی مورد بازنگری قرار گرفته و آییننامه جدید در بیست و ششمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۳/۳/۱۳۸۳ به تصویب رسیده است. اشاره مینماید مفاد آییننامه مذکور جهت دانشجویان ورودی سال تحصلی ۱۳۸۴-۱۳۸۳ و به بعد لازم الاجرا بوده و تاکنون نیز جهت کلیه دانشجویان مشمول اجرا شده است. ضمناً با توجه به اینکه آقای محمدابراهیم شفیعی ثابت ورودی رشته پزشکی پس از سال ۱۳۸۳ میباشد لذا مشمول مقررات موضوع آییننامه مصوب ۲۳/۳/۱۳۸۳ است.
۷- وفق ماده ۳۴ آییننامه مزبور حداقل نمره قبولی در درس های مرحله اول ودوم آموزش پزشکی برای دانشجویان نمره ۱۰ و حداقل میانگین کل هر یک از این مراحل ۱۲ اعلام شده است. به موجب این ماده حداقل نمره قبولی در هر یک از درس های نظری مرحله کارآموزی بالینی و بخش های مربوط به مراحل سوم وچهارم آموزش پزشکی ۱۲ و حداقل میانگین کل هر یک از این مراحل ۱۴ میباشد. در این جهت تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه نیز حداقل نمره قبولی دانشجوی مهمان در دانشگاه مقصد را ۱۲ اعلام نموده است. چنانچه ملاحظه میفرمایید با توجه به اینکه گروه های مورد اشاره در دو بند مذکور یکسان نبوده و دارای شرایط متفاوت میباشند، برابر تصمیمات اعضای شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی حداقل نمره قبولی دانشجوی مهمان در دانشگاه مقصد نمره ۱۲ اعلام شده است. اشاره مینماید مهمانی در دانشگاه دیگر به درخواست شخص دانشجو ونه الزام و اجبار انجام میگیرد. ضمناً همان گونه که فوقاً اشاره گردید آییننامه مورد اعتراض برای دانشجویان ورودی سال ۱۳۸۳-۱۳۸۴ لازم الاجرا بوده و نامبرده و دانشجویان مشابه با علم و اطلاع از مفاد آییننامه مزبور درخواست مهمانی در دانشگاه دیگر را ارائه می نمایند.
۸- در خصوص مفاد نامه شماره ۳۲۸۹۷۶/۱۶-۱۴/۹/۱۳۸۶ دبیر شورای عالی برنامه ریزی وقت که ایشان با استناد به آن متقاضی ابطال تبصره مورد اشاره شده اند نیز لازم به ذکر است نامه مزبور در خصوص دانشجویان دوره دکتری عمومی پزشکی ورودی سال ۱۳۸۱ و مشمول آییننامه آموزشی مصوب ۸/۴/۱۳۷۶ شورای عالی برنامه ریزی بوده است که همان گونه که فوقاً اشاره شد، شورای عالی برنامه ریزی با توجه به اختیارات حاصله از مقررات مذکور شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی نسبت به بازنگری آییننامه آموزشی دوره دکتری عمومی پزشکی اقدام و بدیهی است مفاد آییننامه سال ۱۳۷۶ برای دانشجویان وروی سال ۱۳۸۳- ۱۳۸۴ لازم الاجرا نمیباشد. با توجه به مراتب فوق الذکر و از آنجا که تمامی اقدامات وفق ضوابط و مقررات صورت گرفته است رد دعوای بی وجه شاکی از آن مقام مورد تقاضا میباشد."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۶/۱۰/۱۳۹۹ با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با عنایت به این که به شرح ماده ۳۴ آییننامه آموزشی دکتری عمومی پزشکی مصوب جلسه ۲۶ شورای عالی برنامه ریزی حداقل نمره قبولی در درس های مرحله اول و دوم آموزش پزشکی نمره ۱۰ تعیین شده و در همین مورد برای دانشجویانی که مهمان میشوند حداقل نمره ۱۳ تعیین شده است، این تفاوت حکم از مصادیق تبعیض ناروا و مغایر با بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی است و به همین جهت تبصره ۲ ماده ۶۷ آییننامه آموزشی دوره دکتری عمومی مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۸۸ و ۱۳ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود.
مرتضی علی اشراقی - هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری