رای شماره ۲۶۷۳ مورخ ۱۳۹۸/۰۹/۱۲ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شماره دادنامه: ۲۶۷۳
تاریخ دادنامه: ۱۲/۹/۱۳۹۸
شماره پرونده: ۹۷/۳۹۸۱
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: کانون آموزشگاه های رانندگی استان مازندران (آقای سیدمیرآقا قدیری)
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۳-۱۳-۰۱/۱۲۰۳-۱۷/۱۳ مورخ ۱۵/۱۰/۱۳۹۷ رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
گردش کار: شاکی به موجب دادخواست و لایحه تقدیمی ابطال بخشنامه شماره ۳-۱۳-۰۱/۱۲۰۳-۱۷/۱۳ مورخ ۱۵/۱۰/۱۳۹۷ رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که: «مطابق آییننامه اجرایی هیات وزیران سال ۱۳۹۷ مستند به بند (ر) از ماده (۱)، پلیس راهنمایی و رانندگی مکلف به برگزاری آزمونها اعم از نظری و عملی توسط افسران آموزش دیده شاغل میباشد و تجویز استفاده از افسران بازنشسته کما فیالسابق اعزامی از سوی موسسه راهگشا، نقض صریح آییننامه مذکور است. خروج آزمون نظری از آموزشگاه و واگذاری به غیر برخلاف مقررات حاکم بر قضیه میباشد. هیات وزیران جهت اتخاذ تصمیم جهت اخذ آزمونهای نظری در سالن پلیس راهور و یا سالن خارج از آموزشگاه و یا در محل آموزشگاه، اختیار و اجازه ای به پلیس راهور نداده است. آزمونهای نظری و عملی رانندگی لازم و ملزوم یکدیگرند. پلیس بر خلاف قانون و حق مکتسب صاحبان آموزشگاه ها و آییننامه اجرایی، برگزاری آزمون نظری را از آموزشگاه ها خارج نموده است. این اقدام مغایر مواد ۱، ۱۷ و ۱۸ آییننامه اجرایی آموزشگاه های رانندگی مصوب ۲/۳/۱۳۹۷ هیات وزیران و ماده ۷۲۵ قانون مجازات اسلامی است.»
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه شماره ۰۴/۸۸/۱۴۷۸-۲۴/۱/۱۳۹۸ پاسخ داده است که: « دفتر محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری
موضوع: رفع نقص پرونده شماره ۹۷۰۳۹۸۱
مطابق موارد از پیش گفته شده: ۱- آزمونها الزاماً میبایست توسط مامورین آموزش دیده شاغل در پلیس راهنمایی و رانندگی انجام گردد و بکارگیری بازنشسته عوامل موسسه راهگشا به هر بهانه نقض صریح قانون است. ۲- محل برگزاری آزمونها در آموزشگاه های رانندگی علاوه بر تصریح قانون، از حقوق مکتسبه صاحبان آموزشگاه های رانندگی به شمار می آید که از سال ۱۳۸۳ تحصیل و پلیس اجازه ابطال این مجوز بدون معاذیر قانونی را ندارد. ۳- بر فرض صحت و اصرار پلیس در خروج آزمون از آموزشگاه های رانندگی، پلیس راهنمایی و رانندگی موظف است در اجرای طرح کلیه اجزاء آزمون اعم از: نظری، عملی رانندگی و فنی وسیله نقلیه، آن هم در کلیه پایه ها اعم از: موتورسیکلت، پایه سوم، پایه دوم، پایه یکم، پایه ویژه را به طور همزمان و تواماً از آموزشگاه خارج نماید و اجازه تجزیه آزمون و یا تبعیض بین آموزشگاه های رانندگی در سراسر کشور را ندارد. بدین وصف ابطال ابلاغیه و الزام پلیس راهور در برگزاری آزمونها اعم از نظری، عملی رانندگی و فنی وسیله نقلیه توسط مامورین شاغل آموزش دیده پلیس راهنمایی و رانندگی در محل آموزشگاه های رانندگی از آن مقام مورد استدعاست.»
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:
« از: پلیس راهور ناجا - مرکز صدور گواهینامه
به: روسای محترم پلیس راهور استانهای کشور
موضوع: اخذ آزمون نظری از متقاضیان گواهینامه
به منظور افزایش صحت عمل، ارتقاء کیفیت آزمونهای نظری، امکان کنترل و نظارت بیشتر بر عملکرد کارشناسان و جلوگیری از افشاء سوالات آزمونها، دستور فرمایید از تاریخ ۱/۱۱/۱۳۹۷ پلیس راهور استانها و شهرستانهایی که دارای سالن آزمون و نیروی انسانی متخصص میباشند نسبت به اخذ آزمونهای نظری از متقاضیان در سالن های پلیس راهور و یا محلی خارج از آموزشگاه های رانندگی اقدام نمایند. ضمناً پلیس راهور استانها و شهرستانهایی که فاقد سالن و یا نیروی انسانی متخصص میباشند ضمن اعلام مراتب به مرکز صدور گواهینامه کمافی السابق میتوانند از محل آموزشگاه های رانندگی و کارشناسان موسسه راهگشا برای اخذ آزمونهای نظری استفاده نمایند.- رئیس پلیس راهور ناجا »
در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به موجب لایحه شماره ۲۵۴/۴/۰۲/۱۲/۱۳-۸/۵/۱۳۹۸ به طور خلاصه توضیح داده است که:
« ۱- به موجب ماده ۱۲۲ قانون برنامه چهارم توسعه و آییننامه اجرایی آن نیروی انتظامی مجاز به برون سپاری و واگذاری بخشی از وظایف خدماتی از جمله فرآیند مهارت و آموزش رانندگی به موسسات آموزشگاه های رانندگی شده است.
۲- بر اساس مفاد بند (الف) ماده ۱ آییننامه اجرایی آموزشگاه های رانندگی، مصوب ۱۳۸۳، آموزشگاه ها صرفاً جهت تعلیم و آموزش و کسب مهارتهای لازم برای رانندگی بوده و به موضوع طرح آزمایش (آزمون) رانندگی اشاره ای نشده است. آزمونهای رانندگی از اختیارات حاکمیتی پلیس میباشد. در ماده ۴ آییننامه اشاره ای به آزمونهای رانندگی نشده است.
۳- برابر ماده ۸ آییننامه صدور انواع گواهینامه های مصوب ۹/۱۱/۱۳۹۰ مکان آزمونها و نوع وسایل نقلیه برای احراز مهارت عملی رانندگی که متناسب با نوع گواهینامه درخواستی متقاضیان است توسط راهنمایی و رانندگی تعیین میشود.
۴- درباره بکارگیری کارکنان بازنشسته در موسسه راهگشا برابر بند (الف) ماده ۶ اساسنامه موسسه راهگشا ایجاد تسهیلات در ارائه خدمات راهنمایی و رانندگی شامل صدور گواهینامه برای متقاضیان صادر شده و مصوبه شورای اداری وزارت کشور اجازه استفاده از افسران بازنشسته در فرآیند صدور گواهینامه را صادر نموده است. ضمن اینکه بند ۲ ماده ۳۶ آییننامه اجرایی ماده ۱۲۲ قانون برنامه چهارم توسعه نیز بر واگذاری فعالیتهای پلیس از جمله آزمونهای راهنمایی و رانندگی در دفاتر خدمات الکترونیکی و موسسات وابسته تصریح دارد. در هیچ کجای آییننامه های آموزش رانندگی مصوب ۱۳۸۳ و ۱۳۹۷، تکلیفی جهت اخذ آزمون در آموزشگاه های رانندگی تعیین نشده است.»
در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع میشود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره ۴۹۸-۳۰/۷/۱۳۹۸، فراز اول از بخشنامه شماره ۳-۱۳-۰۱-۱۲۰۳-۱۷/۱۳ مورخ ۱۵/۱۰/۱۳۹۷ را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت. رسیدگی به فراز دوم از بخشنامه مورد شکایت (۳-۱۳-۰۱-۱۲۰۳-۱۷/۱۳ -۱۵/۱۰/۱۳۹۷) در دستور کار هیات عمومی دیوان عدالت اداری قرار گرفت.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۲/۹/۱۳۹۸ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجه به اینکه مطابق بند (ر) ماده ۱ آییننامه اجرایی آموزشگاه های رانندگی موضوع مصوبه شماره ۲۹۷۹۷/ت۵۲۷۹۲ه--۹/۳/۱۳۹۷ هیات وزیران، فرآیند سنجش دانش نظری و مهارت عملی و فنی مهارت آموزان واجد شرایط که پس از اخذ گواهی آموزش عملی، متناسب با نوع گواهینامه توسط افسران آموزش دیده شاغل در پلیس انجام می پذیرد، فراز دوم بخشنامه شماره ۳-۱۳-۰۱-۱۲۰۳-۱۷/۱۳ مورخ ۱۵/۱۰/۱۳۹۷ رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی که در آن مقرر شده برای اخذ آزمون های نظری از کارشناسان موسسه راهگشا استفاده شود، به لحاظ اینکه موضوع توسط هیات وزیران در اجرای اصل ۱۳۸ قانون اساسی تعیین تکلیف شده، خارج از حدود اختیارات رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
محمدکاظم بهرامیرئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری