رای شماره ۲۸۵۷ مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۱۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۲۸۵۷

تاریخ دادنامه: ۱۶؍۱۲؍۱۴۰۱

شماره پرونده: ۹۹۰۲۱۲۱

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای مزدک نصوری

طرف شکایت: وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره ۲ از بند ۳-۱-۲ ذیل بخش ۳-۱ ماده ۳ از آیین‌نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی برای اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوب ۳۰؍۶؍۱۳۸۹ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (موضوع ابلاغیه شماره ۱۸۹۴۶؍۳-۳۰؍۶؍۱۳۸۹ معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره ۲ از بند ۳-۱-۲ و بند ۳-۱-۵ ذیل بخش ۳-۱ ماده ۳ و ردیف ۴-۱-۱-۲ از بند ۴-۱-۱ ذیل بخش ۴-۱ ماده ۴ و تذکر ۸ ذیل ماده ۷ از آیین‌نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی برای اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوب ۳۰؍۶؍۱۳۸۹ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (موضوع ابلاغیه شماره ۱۸۹۴۶؍۳-۳۰؍۶؍۱۳۸۹ معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

" بر اساس تبصره ۲ از بند ۳-۱-۲ بخش ۳-۱ ماده ۳ این آیین‌نامه مقرر شده « آن دسته از اعضای هیات علمی که تصدی یکی از سمت های ریاست دانشگاه، ریاست پژوهشگاه و معاونت وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور و بالاتر را برای یک دوره ۴ ساله بر عهده داشته اند، حق استفاده از فرصت مطالعاتی بدون رعایت بند ۳-۱-۲ را دارند» این در حالی است که در بندهای ۳-۱-۱ و ۳-۱-۲ بخش ۳-۱ ماده ۳ همین آیین‌نامه و در «شیوه نامه فرصت مطالعاتی اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری» شرایط عمومی اعضای هیات علمی جهت برخورداری از فرصت مطالعاتی به طور کامل و صریح ذکر شده است. بنابراین تبصره ۲ بند ۳-۱-۲ بخش ۳-۱ ماده ۳ آیین‌نامه مارالذکر سبب قائل شدن حق ویژه و تبعیض آمیز شده است. از طرف دیگر نظر به اصل استحقاق اشخاص در استفاده از امکانات مادی و معنوی مشابه و یکسان در شرایط مساوی و اینکه اعطاء هرگونه امتیاز به اشخاص بدون علل و اسباب موجه و وجوه تمایز مطلوب منوط به حکم صریح قانونگذار است و اینکه رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همگان در تمام زمینه های مادی و معنوی به حکم بند ۹ اصل سوم قانون اساسی از وظایف اصلی جمهوری اسلامی ایران است. همچنین به موجب اصول ۵۶، ۵۸، ۷۱ و ۸۵ قانون اساسی، صلاحیت وضع حق و تکلیف در انحصار مجلس شورای اسلامی می‌باشد و اینکه در قانون اساسی بر تفکیک مرزهای تقنین و اجرا و عدم تفویض اختیار قانونگذار به قوه مجریه تاکید شده است. علیهذا تبصره ۲ از بند ۳-۱-۲ بخش ۳-۱ ماده ۳ آیین‌نامه فوق الاشعار در مغایرت با قانون اساسی قرار گرفته است. "

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

آیین‌نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی برای اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوب ۳۰؍۶؍۱۳۸۹ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

" مقدمه: در اجرای ماده ۵ اصلاحی پیوست شماره ۶ آیین‌نامه استخدامی اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات پژوهشی کشور و موضوع بند (ب) ماده ۱ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به منظور ارتباط پیوسته و هدفمند اعضای هیات علمی با سایر دانشگاه ها و موسسات علمی و پژوهشی معتبر داخلی و خارجی با هدف اعتلای موقعیت علمی و فناوری کشور و حضور در عرصه های علمی بین المللی «آیین‌نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی برای اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی» به شرح زیر تدوین می‌شود.

.............

ماده۳- شرایط عضو هیات علمی در استفاده از فرصت های مطالعاتی: با توجه به اینکه فرصت مطالعاتی امتیازی است ویژه که بر اساس کسب امتیازات لازم از فعالیت های موثر و مفید علمیپژوهشی به اعضای هیات علمی موسسات داده می‌شود، لازم است عضو هیات علمی شرایط زیر را برای استفاده از این فرصت دارا باشد.

۳-۱-شرایط عمومی

۳-۱-۲- کسب حداقل امتیازهای تعیین شده توسط موسسه برای فعالیت های آموزشی و پژوهشی که امتیازهای لازم جهت استفاده از فرصت مطالعاتی طی شیوه نامه اجرایی تبیین خواهد گشت.

تبصره۲- آن دسته از اعضای هیات علمی که تصدی یکی از سمت های ریاست دانشگاه، ریاست پژوهشگاه و معاونت وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بالاتر را برای یک دوره چهارساله به عهده داشته اند، حق استفاده از فرصت مطالعاتی بدون رعایت بند ۳-۱-۲ را دارند.- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری"

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره ۴۰۰۶؍۷۵؍۷-۱۷؍۱؍۱۴۰۰ توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است:

" شاکی ابطال تبصره ۲ از بند ۳-۱-۲ ماده ۳ آیین‌نامه فرصت مطالعاتی را درخواست نموده است. همان طور که مستحضرید، میزان قابل توجهی از وقت اعضای هیات علمی که تصدی یکی از سمت های ریاست دانشگاه و پژوهشگاه و معاونین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را دارند صرف امور اجرایی می‌شود به همین دلیل وقت کافی برای انجام فعالیت های آموزشی و پژوهشی را ندارند. به همین دلیل این استثناء برای روسا و معاونین وزارت علوم در نظر گرفته شده است تا کاستی فعالیت های علمی و پژوهشی خود در دوران سمت اجرایی را که امری مسلم و غیرقابل انکار است را جبران کنند و به فرآیند علمی پژوهشی خود بازگردند و البته این فرض معمولاً مبتلابه نیست زیرا فردی که متصدی این سمت می‌گردد معمولاً دارای امتیازات لازم بند مزبور هست. با عنایت به مراتب فوق و اینکه مقررات مندرج در آیین‌نامه مورد اعتراض در چارچوب مقررات و اختیارات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با انطباق کامل با مقررات بالادستی تهیه و تصویب شده و عدول از قوانین و مقررات نشده است تقاضای امعان نظر و رد دادخواست مطروحه را دارم. "

در خصوص ادعای شاکی مبنی بر مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره ۳۲۶۶۹؍۱۰۲-۱؍۶؍۱۴۰۱ اعلام کرده است مصوبات مورد شکایت خلاف شرع شناخته نشد.

در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی، پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۸۵۲-۳؍۱۱؍۱۴۰۱ بند ۳-۱-۵ ذیل بخش ۳-۱ ماده ۳، ردیف۴-۱-۱-۲ از بند ۴-۱-۱ ذیل بخش ۴-۱ ماده ۴ و تذکر ۸ ذیل ماده ۷ آیین‌نامه استفاده از فرصت های مطالعاتی برای اعضای هیات علمی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوب ۳۰؍۶؍۱۳۸۹ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (موضوع ابلاغیه شماره ۱۸۹۴۶؍۳-۳۰؍۶؍۱۳۸۹ معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.

رسیدگی به تبصره ۲ از بند ۳-۱-۲ ذیل بخش ۳-۱ ماده ۳ از آیین‌نامه مذکور در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۶؍۱۲؍۱۴۰۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

الف- با توجه به اینکه قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره ۳۲۶۶۹؍۱۰۲-۱؍۶؍۱۴۰۱ اعلام کرده است که: مصوبات مورد شکایت توسط فقهای شورای نگهبان خلاف شرع شناخته نشد، بنابراین در اجرای حکم مقرر در تبصره ۲ ماده ۸۴ و ماده ۸۷ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری و تبعیت از نظر فقهای شورای نگهبان مصوبات مورد شکایت از جهت شرعی ابطال نشد.

ب- براساس بند ۹ اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رفع تبعیضات ناروا و ایجاد امکانات عادلانه برای همه در تمام زمینه‌های مادی و معنوی از وظایف دولت جمهوری اسلامی ایران است و مطابق اصل نوزدهم قانون اساسی، مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و به موجب اصل بیستم قانون اساسی، همه افراد ملّت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند. نظر به اینکه تبصره (۲) از بند ۳-۱-۲ ذیل بخش ۳-۱ ماده ۳ آیین‌نامه استفاده از فرصتهای مطالعاتی برای اعضای هیات علمی دانشگاهها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی (موضوع ابلاغیه شماره ۱۸۹۴۶؍۳ مورخ ۳۰؍۶؍۱۳۸۹ معاون پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری) دایر بر حق استفاده از فرصت مطالعاتی بدون رعایت شرایط مقرر در بند ۳-۱-۲ آیین‌نامه یادشده برای اشخاصی که در یک دوره چهار ساله تصدی یکی از سمتهای ریاست دانشگاه، ریاست پژوهشگاه و معاونت وزارتین علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و بالاتر برعهده داشته‌اند، مصداق تبعیض ناروا و عدم ایجاد امکانات عادلانه برای آحاد ملّت است و به دلیل مغایرت با بند ۹ اصل سوم و اصول نوزدهم و بیستم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود./

حکمتعلی مظفری

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری