رای شماره ۴۷۴ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۱۷ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۰۴۷۴

تاریخ دادنامه: ۱۷؍۳؍۱۴۰۱

شماره پرونده: ۰۰۰۲۶۳۶

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: سازمان بازرسی کل کشور

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ۱- ماده ۲ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر آرادان

۲- بند (خ) تبصره ۳ ماده ۲ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر امیریه

۳- ماده ۱۱ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر ایوانکی

۴- ماده ۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر بسطام

۵- عوارض هزینه آماده سازی مسکونی تجاری (صفحه ۲۰) تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر بیارجمند

۶- ماده ۲ تعرفه عوارض محلی و خدمات سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر دامغان

۷- بند ۱۶ ماده ۴ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر درجزین

۸- ماده ۲۱ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر دیباج

۹- ماده ۱۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر رودیان

۱۰- ماده ۴۱ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر سمنان

۱۱- عوارض آماده سازی (صفحه ۹) تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر شهمیرزاد

۱۲- بهای خدمات آماده سازی (صفحه ۲۲) تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهرکلاته خیج

۱۳- ماده ۲ دفترچه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر کلاته رودبار

۱۴- ماده ۳ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر کهن آباد

۱۵- ماده ۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر مهدیشهر

گردش کار: معاون حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب شکایت‌نامه شماره ۱۷۳۶۷۸-۲۴؍۶؍۱۴۰۰ ابطال عوارض مربوط به هزینه آماده سازی در سال ۱۳۹۹ مصوب شوراهای اسلامی شهرهای آرادان، امیریه، ایوانکی، بسطام، بیارجمند، دامغان، درجزین، دیباج، رودیان، سمنان، شهمیرزاد، کلاته خیج، کلاته رودبار، کهن آباد و مهدیشهر را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

" احتراماً مصوبه شوراهای اسلامی برخی از شهرهای استان سمنان در سال ۱۳۹۹ در خصوص دریافت عوارض آماده سازی از جهت انطباق با قانون در این سازمان مورد بررسی قرار گرفته که نتیجه آن به شرح ذیل جهت استحضار و اقدام شایسته قانونی اعلام می‌شود. طبق بند ۱ ماده ۵۵ قانون شهرداری، ایجاد خیابان ها، کوچه ها، میدان ها، باغ های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود موضوع از وظایف شهرداری ها است و در قوانین موضوعه فقط در تبصره ۴ ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک در طرح های دولتی و شهرداری ها در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری، هزینه آماده ‌سازی به عهده مالکین گذاشته شده است ضمن آنکه هیات عمومی دیوان در مورد مشابه به موجب دادنامه شماره ۱۱۵۱-۱۰؍۱۱؍۱۳۹۶ مصوبه شورای اسلامی شهر سرخه را از تاریخ تصویب ابطال نموده است. بنا به مراتب مصوبات شوراهای اسلامی شهرهای استان سمنان در مورد عوارض آماده سازی، مغایر با قانون موصوف و خارج از حدود اختیارات شوراهای یاد شده می‌باشد و ابطال آنها در هیات عمومی دیوان عدالت اداری (به صورت فوق العاده و خارج از نوبت) با لحاظ ماده ۱۳ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مورد تقاضا می‌باشد. "

متن تعرفه های مورد شکایت به شرح زیر است:

الف- ماده ۲ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر آرادان:

" ماده ۲- بهای خدمات حاصل از آماده سازی معابر و شوارع:

مطابق ماده ۲۱، ۲۲، ۲۳ و ۲۴ آیین‌نامه اجرایی زمین شهری مصوب ۲۴؍۳؍۷۱ کلیه دستگاهها و بنیادها و نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی وکلیه مالکین اراضی بایر و دایر که طبق ماده ۱۴ و ۱۵ قانون زمین شهری مجوز تبدیل، تغییر کاربری زمین خود را اخذ و قصد تفکیک یا افراز و تقسیم اراضی خود رادارند می‌بایست نسبت به اجرای طرح‌های آماده سازی مطابق ماده ۲۲ و ۲۳ فصل ۴ آیین‌نامه اجرایی زمین شهری اقدام نمایند و در صورت عدم اجرای طرح آماده سازی از سوی مالکین می‌بایست هزینه های تمام شده اجرای طرح آماده سازی را به قیمت روز پرداخت نماید.

«الف- به هنگام مراجعه مالکین به شهرداری‌ها بابت اخذ هرگونه استعلام برای زمین‌هایی که بدون رعایت تشریفات قانونی تفکیک شده باشند و یا در اجرای ماده ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون تعیین تکلیف ثبت سند دریافت نموده اند. هزینه خدمات آماده‌سازی به نرخ روز محاسبه و دریافت خواهد شد.

ب- کلیه مالکین که از تاریخ تصویب این قانون نسبت به تفکیک - افراز و یا تقسیم اراضی و املاک خود اقدام نمایند موظف به پرداخت هزینه‌های آماده سازی ملک خود شامل زیرسازی - جدول‌گذاری و قیرپاشی و آسفالت معابر مجاور ملک خود به نسبت سهم می‌باشند که به شرح ذیل محاسبه و دریافت خواهد شد.»

جدول نهر از قرار هر متر طول

۰۰۰؍۳۰۰؍۱ ریال

جدول تک از قرار هر متر طول

۰۰۰؍۶۵۰ ریال

جدول کاتیو از قرار هر متر طول

۰۰۰؍۱۰۰؍۱ ریال

آسفالت از قرار هر مترمربع

۰۰۰؍۴۵۰ ریال

زیرسازی از قرار هر مترمربع

۰۰۰؍۱۲۰ ریال

قیرپاشی از قرار هر مترمربع

۰۰۰؍۳۵ ریال

روکش آسفالت از قرار هر مترمربع

۰۰۰؍۲۳۰ ریال

۵- بند (خ) تبصره ۳ ماده ۲ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر امیریه:

" تبصره ۳ نحوه محاسبه عوارض زیربنا (احداث بنا پذیره) غیر مسکونی:

............

خ- در صورت عدم پرداخت هزینه آماده سازی توسط مرجع واگذار کننده زمین و هزینه کرد شهرداری در این زمینه، عوارض احداث بنای مسکونی و غیر مسکونی (پذیره) اینگونه املاک علاوه بر ضرایب موجود با ضریب ۳.۵ و در املاک دوبر و معابر با عرض بیشتر از ده متر، با ضریب ۵ محاسبه می‌گردد». "

ج- ماده ۱۱ دفترچه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر ایوانکی:

" ۱۱- آماده سازی و حفاری

سال

هر متر طول جدول(ریال)

هر متر مربع زیر سازی و آسفالت(ریال)

نهر (هر متر طول)

قبل از سال۶۶

۲۵۰۰۰

۲۵۰۰۰

-

از سال۶۷تا۶۹

۵۰۰۰۰

۵۰۰۰۰

-

از سال۷۰تا۷۵

۸۲۵۰۰

۸۲۵۰۰

-

از سال۷۶تا۸۰

۱۲۰۰۰۰

۱۲۰۰۰۰

-

از سال۸۱تا۸۵

۱۵۵۰۰۰

۱۵۵۰۰۰

-

از سال۸۶ تا۹۲

۱۷۰۰۰۰

۱۷۰۰۰۰

-

از سال۹۳ تا۹۵

۲۵۰۰۰۰

۲۵۰۰۰۰

-

سال۹۶ تا ۹۷

۴۰۰۰۰۰

۳۵۰۰۰۰

-

سال ۱۳۹۸

تک جدول

کانیوو

۰۰۰؍۶۵۰

-

۰۰۰؍۵۰۰

۰۰۰؍۰۰۰؍۱

سال ۱۳۹۹

۰۰۰؍۵۵۰

۰۰۰؍۰۰۰؍۱

۰۰۰؍۷۵۰

۰۰۰؍۱۰۰؍۱

تبصره۱- توضیح اینکه ملاک و مبنای محاسبه تاریخ صدور پروانه ساختمانی می‌باشد.

تبصره۲- همچنین در توافقات (املاک در مسیر توسعه و تعریض) هزینه آماده سازی به نرخ روز محاسبه می‌شود.

تبصره۳- املاکی که فاقد پروانه ساخت یا گواهی پایانکار می‌باشند ملاک و مبنای محاسبه تاریخ دریافت سند مالکیت یا ارائه اسناد مالکیت مرتبط می‌باشند. در خصوص مودیانی که مراجعه نموده و تقاضای پرداخت هزینه آماده سازی در آینده (در زمان نقل و انتقال به غیر و یا در هنگام دریافت شناسنامه ساختمانی) را دارند، هزینه آماده سازی به قیمت روز محاسبه و قابل وصول می‌باشد.

تبصره۴- اشخاص حقوقی و حقیقی که اقدام به حفاری غیر مجاز نمایند، می‌بایست دو برابر جدول فوق هزینه پرداخت کنند."

د- ماده ۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر بسطام:

" ماده۸- بهای خدمات آماده سازی:

«مالکینی که املاک آنها در محدوده خدمات قانونی و حریم شهر و لکه های خدماتی واقع می گردند (کوه بریده تا سه راهی ابرسج) فقط برای یکبار از طریق شهرداری مشمول پرداخت هزینه آماده سازی معابر می گردند موظفند هزینه‌های مذکور را به شرح ذیل پرداخت نمایند:

(هزینه آماده سازی شامل: هزینه خاکبرداری زیرسازی جدول گذاری و آسفالت می‌باشد)

هزینه آماده سازی در زمان تفکیک املاک با صدور پروانه ساختمانی فقط برای یک بار قابل وصول خواهد بود.

تبصره ۱: برای املاک واقع در کوچه های تا عرض ۸ متر به ازای طول دهنه مشرف ملک از فرمول ذیل استفاده می‌شود.

عوارض آماده سازی = (۰۰۰؍۸۰) (طول دهانه مشرف به معبر) (عرض معبر) (۵۰ %)

تبصره ۲: برای املاک واقع در خیابان های بالاتر از عرض ۸ متر به ازای طول دهنه مشرف ملک از فرمول ذیل استفاده می‌گردد.

عوارض آماده سازی = (۰۰۰؍۱۰۵) (طول دهانه مشرف به معبر) (عرض معبر) (۵۰ %)

در خصوص آماده سازی بر بلوار امام خمینی (ره) و داوود میرباقری بر اساس ۵۰ درصد عرض هر لاین آسفالت بزرگراه محاسبه می‌شود. چنانچه ملک مورد نظر دارای پروانه یا پایانکار و یا بنای قدیمی قبل از سال ۷۴ باشد، عوارض آمده سازی اخذ نمی گردد.

هزینه آماده سازی شرکت ها و دستگاه های خدماتی دولتی براساس آخرین فهرست بها تعیین می‌گردد». "

ه-- عوارض هزینه آماده سازی مسکونی تجاری (صفحه ۲۰) تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر بیارجمند:

" هزینه آماده سازی مسکونی تجاری:

ردیف

موضوع

مبلغ

توضیح

۱

خیابان هایی با بر ۱۲ متر و بیشتر هر مترطول بر

۰۰۰؍۴۰۰

بند(۱): عملیات زیرسازی شامل جدول گذاری زیر سازی قیر پاشی و آسفالت می‌باشد.

بند (۲): جداولی که بر اثر تصادف و یا بی احتیاطی و یا عمد تخریب گردد هزینه بازسازی آن مطابق هزینه های فوق الذکر به اضافه پانزده درصد دریافت خواهد شد.

۲

خیابان هایی با بر ۱۰ متر هر مترطول بر

۰۰۰؍۳۴۰

۳

خیابان هایی با بر ۸ متر هر مترطول بر

۰۰۰؍۲۶۰

۴

خیابان هایی با بر ۶ متر و کمتر هر مترطول بر

۰۰۰؍۲۰۰

تبصره۱: هزینه آماده سازی ادارات دولتی - مراکز فرهنگی- هنری - بهداشتی درمانی- صنعتی و... بر اساس فهرست بهاء سال که از طرف سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان ابلاغ می‌شود محاسبه و وصول می‌گردد.

تبصره ۲: هزینه آماده سازی در هنگام تقاضای ورود به محدوده خدماتی و استفاده از امکانات شهری، از مالکین اخذ خواهد شد». "

و- ماده ۲ تعرفه عوارض محلی و خدمات سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر دامغان:

" ماده ۲ تعرفه خدمات با عنوان بهای خدمات زیرسازی، آسفالت و جدول کشی معابر:

«مطابق مواد ۲۱، ۲۲، ۲۳ و ۲۴ آیین‌نامه اجرایی زمین شهری مصوب ۲۴/۳؍۷۱ کلیه دستگاه ها و بنیادها و نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی و کلیه مالکین اراضی بایر و دایر که طبق ماده ۱۴ و ۱۵ قانون زمین شهری مجوز تبدیل- تغییر کاربری زمین خود را اخذ و قصد تفکیک یا افراز و تقسیم اراضی خود را دارند می‌بایست نسبت به اجرای طرحهای آماده سازی مطابق مواد ۲۲ و۲۳ فصل چهارم آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری اقدام نمایند و در صورت عدم اجرای طرح آماده سازی از سوی مالکین می‌بایست هزینه های تمام شده اجرای طرح آماده سازی را به قیمت روز پرداخت نمایند. شایان ذکر است این ماده نیز به استناد بند (ب) ماده ۱۷۴ قانون برنامه پنجم توسعه کشور تعیین گردیده است.

کلیه مالکین که از تاریخ تصویب این قانون نسبت به تفکیک- افراز و یا تقسیم اراضی و املاک خود نموده‌اند موظف به پرداخت هزینه های خاک برداری- شن ریزی- زیرسازی- جدول بندی و آسفالت معابر مجاور ملک خود می‌باشند...

نحوه محاسبه: بهاء خدمات آماده سازی براساس فرمول و جدول ذیل محاسبه می‌گردد:

ردیف

عرض معبر

هزینه هر متر مربع زیرسازی و آسفالت (ریال)

هزینه هر متر طول جدول (ریال)

هزینه هر متر طول فضای سبز (ریال)

۱

معابر با عرض کمتر از ۱۰ متر

۰۰۰؍۴۹۰

۰۰۰؍۴۶۰

--

۲

معابر با عرض ۱۰ تا ۱۱ متر

۰۰۰؍۴۹۰

۰۰۰؍۶۰۴؍۱

--

۳

معابر با عرض ۱۲ تا ۱۵ متر

۰۰۰؍۴۹۰

۰۰۰؍۹۲۰؍۱

--

۴

معابر با عرض ۱۶ تا ۲۰ متر

۰۰۰؍۴۹۰

۰۰۰؍۶۶۰؍۲

۰۰۰؍۸۰۰؍۱

۵

معابر با عرض ۲۱ تا ۳۲ متر

۰۰۰؍۴۹۰

۰۰۰؍۰۴۵؍۴

۰۰۰؍۸۰۰؍۱

۵

معابر با عرض بالاتر از ۳۲ متر

۰۰۰؍۴۹۰

۰۰۰؍۲۷۰؍۳

۰۰۰؍۸۰۰؍۱

هزینه آسفالت= ۲؍ (عرض معبر× بر ملک × نرخ هر مترمربع آسفالت)

هزینه جدول= ۲/ (بر ملک × نرخ هر متر جدول)

هزینه فضای سبز= ۲؍ (بر ملک × نرخ هر متر طول فضای سبز)

الف...

د: هزینه های فوق در زمان تفکیک املاک و یا صدور پروانه ساختمانی و پایان کار و یا نقل و انتقال و... به نرخ روز محاسبه و وصول می‌گردد». "

ز- بند ۱۶ ماده ۴ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر درجزین:

" بند ۱۶ ماده ۴ با عنوان آماده سازی مسکونی تجاری:

«۱۶- براساس فصل چهارم نحوه آماده سازی و عمران و واگذاری زمین های آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب ۲۴؍۳؍۱۳۷۱ هیات وزیران، کلیه اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی موظف به انجام آماده سازی در زمان تفکیک و صدور پروانه ساختمانی می‌باشند و شهرداری هیچ گونه تعهدی در این خصوص ندارد ولیکن به دلیل عدم وجود امکانات و شرایط جهت انجام آماده سازی، شهرداری نسبت به انجام آماده سازی شامل خاکبرداری، زیرسازی، جدول گذاری، آسفالت و پیاده روسازی اقدام نموده و مالک موظف می‌باشد هزینه آماده سازی را به هنگام صدور پروانه ساختمانی و تفکیک عرصه، معادل فرمول زیر پرداخت نماید.

۰۰۰؍۲۰۰ طول دهانه ملک مشرف به معبر عرض معبر متصل به ملک» "

ح- ماده ۲۱ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر دیباج:

" ماده ۲۱: هزینه آماده سازی:

«هزینه آماده سازی به هنگام تقاضای صدور پروانه ساخت یا عدم خلاف یا پایان کار و غیره براساس قیمت تمام شده یک مترمربع آسفالت و یک متر طول جدول که در اول سال توسط حوزه معاونت فنی و عمران شهرداری تعیین می‌شود به شرح ذیل وصول گردد.

S×P۱

S = در فرمول فوق متراژ بر ملک منتهی به معابر می‌باشد.

P۱= در فرمول فوق عدد ثابت ۰۰۰؍۳۲۰ ریال می‌باشد

تبصره ۱: برای املاک تعاونی های مسکن که متقاضی تفکیک و آماده سازی زمین می‌باشند در خصوص تعیین بر و کف تسطیح (زیرسازی و جدول گذاری) آسفالت معابر با شهرداری به توافق برسند برابر فرمول فوق عمل خواهد شد.

تبصره ۲: از هر ملک فقط یک بار هزینه مذکور دریافت می‌گردد». "

ط- ماده ۱۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر رودیان:

" ماده ۱۸: عوارض محاسبه هزینه آماده سازی

مالکینی که املاک آنها در محدوده خدمات قانونی و حریم شهر واقع می گردند فقط برای یکبار از طریق شهرداری مشمول پرداخت هزینه آماده سازی معابر می گردند و موظفند هزینه های مذکور را به شرح ذیل پرداخت نمایند:

(هزینه آماده سازی شامل: هزینه خاکبرداری، زیرسازی، جدول گذاری و آسفالت می‌باشد)

هزینه آماده سازی در زمان تفکیک املاک یا صدور پروانه ساختمانی فقط برای یک بار قابل وصول خواهد بود.

هزینه آماده سازی به ازای هر متر از عرض مشرف به معبر زمین به ریال:

(۵۰ %) × (عرض معبر) × (طول دهانه مشرف به معبر) × (۰۰۰؍۷۰)» "

ی- ماده ۴۱ دفترچه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر سمنان:

" ماده ۴۱: آماده سازی.

«مالکینی که املاک آنها در محدوده خدمات قانونی و حریم شهر واقع می گردند مشمول پرداخت هزینه آماده سازی

معابر می گردند لذا موظفند هزینه های مذکور را به شرح ذیل پرداخت نمایند:

(هزینه آماده سازی شامل: هزینه خاک برداری، زیرسازی، جدول گذاری و آسفالت می‌باشد.)

هزینه آماده سازی به ازای هر متر از عرض مشرف به معبر زمین به ریال:

(۰۰۰؍۸۰۰؍۱)×(طول دهانه مشرف به معبر)×(عرض معبر)×(۵۰%)

تبصره ۱: در معابر بالای ۲۰ متر حداکثر عرض معبر ۲۰ متر درنظر گرفته شود.

تبصره ۲: هزینه آماده سازی در زمان صدور پروانه احداث بنا، نقل و انتقال فقط برای یک بار قابل وصول خواهد بود.

تبصره ۳: هزینه آماده سازی مشمول کلیه برهای مشرف به خیابان می‌گردد.

تبصره ۴: در زمان نقل و انتقال اراضی خارج از محدوده، هزینه آماده سازی تفهیم و در زمان صدور پروانه به روز محاسبه و وصول خواهد شد.

تبصره ۵: آماده سازی املاکی که در سنوات قبل انجام و هزینه آن پرداخت نگردیده به شرح ذیل وصول می‌گردد.

قبل از سال ۵۰ % هزینه آماده سازی ۹۰

بعد از سال ۹۰ به صورت کامل

تبصره ۶: در صورت ارائه مستندات از سوی مالکین مبنی بر انجام آماده سازی در سنوات گذشته توسط مالکین یا مسکن و شهرسازی و غیره به غیر از شهرداری که مورد تایید شهرداری واقع گردد، شهرداری حق دریافت هیچ گونه هزینه آماده سازی را ندارد اما آماده سازی املاکی که در سنوات قبل توسط شهرداری سمنان انجام و هزینه آن در یافت نگردیده در زمان مراجعه بر مبنای تعرفه روز محاسبه و اخذ گردد...».

تبصره۷: در خصوص اراضی وقفی آماده سازی به صورت ۷۰% وصول می‌گردد.

تبصره۸- پلاک هایی که دارای هرگونه بنا در سنوات قبل می‌باشند در صورتی که بنای احداث شده تخلف محسوب نشود مشمول آماده سازی نمی گردند."

ک- عوارض آماده سازی (صفحه ۹) تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر شهمیرزاد:

" عوارض آماده سازی.

«با توجه به اینکه براساس فصل چهارم نحوه آماده سازی و عمران و واگذاری زمین ها آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب ۲۴؍۳؍۱۳۷۱ هیات وزیران، کلیه اشخاص اعم از حقیق یا حقوقی موظف به انجام آماده سازی در زمان تفکیک و یا پروانه ساختمانی می‌باشند و شهرداری هیچ گونه تعهدی در این خصوص ندارد لیکن به دلیل عدم وجود امکانات و شرایط جهت انجام آماده سازی، شهرداری نسبت به انجام آماده سازی اقدام نموده است لذا مالک موظف می‌باشد هزینه آماده سازی را به هنگام صدور پروانه ساختمانی و تفکیک عرصه به قطعات به نرخ روز پرداخت نماید.

کلیه املاک، اراضی که دارای سند مالکیت اعم از ۱۴۷ و ۱۴۸ اصلاحی قانون ثبت و ماده ۱۰۱ قانون شهرداریها و جزء اراضی تفکیکی سازمان مسکن و شهرسازی می‌باشند مشمول پرداخت هزینه آماده سازی در هنگام صدور پروانه ساختمانی خواهند بود (داخل محدوده و حریم شهر) کلیه املاک و اراضی که مشاعی می‌باشند و فاقد بنا با کاربری باغات، می‌توانند آماده سازی را در زمان صدور پروانه به نرخ روز پرداخت نمایند.

تا قبل از ابلاغ فهرست بهای ابنیه سال ۱۳۹۹ مبنای محاسبه نرخ تعرفه آماده سازی و حفاری براساس فهرست بهای ابنیه سال ۱۳۹۸ (مبلغ ذیل می‌بایست ۲۰ درصد افزایش یابد) و با اعمال کلیه ضرایب مربوطه به شرح ذیل می‌باشد.

۱- اجرای آسفالت نرخ روز و طبق استعلام هر مترمربع ۳۰۲؍۹۶۰ ریال

۲- زیرسازی هر مترمربع ۲۹۷؍۲۱۴ ریال

۳- جدول کاری یک طرفه با لیسه ای کف هر متر طول ۸۶۸؍۷۲۱ ریال

۴- اجرای دیوار سنگی حائل هر مترمربع ۰۰۰؍۲۰۰؍۳ ریال

۵- تهیه و اجرای فرش کف با سنگ لاشه هر مترمربع ۲۲۰؍۶۹۵ ریال

۶- تهیه و اجرای فرش کف با موزاییک آجدار دو لایه هر مترمربع ۰۲۷؍۶۵۸ ریال

تبصره۱) شهرداری موظف است در مناطقی به جز اراضی سازمان مسکن و شهرسازی (در صورتی که توسط مسکن و شهرسازی آماده سازی از مالک اخذ نگردیده باشد، شهرداری می‌تواند آماده سازی را اخذ نماید) و یا در اراضی منابع طبیعی قرار دارد ضمن توافق با دستگاه های فوق الذکر و اخذ مجوز از شورای اسلامی شهر نسبت به آماده سازی اراضی و دریافت هزینه های انجام شده براساس فهرست بهای سال ۱۳۹۹ اقدام نماید.

تبصره۲) حفاری های بزرگ دستگاه های خدماتی، عوارض اخذ مجوز از کمیته حفاری در خصوص نحوه محاسبه هزینه حفاری و توافق شهرداری با دستگاه های خدمات رسان براساس فهرست بهای ابلاغی و اخذ مجوز از شورای اسلامی شهر قابل اجرا می‌باشد. "

ل- بهای خدمات آماده سازی (صفحه ۲۲) تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهرکلاته خیج:

" بهای خدمات آماده سازی.

«بهای خدمات آماده سازی شامل هزینه خاک برداری، زیرسازی، جدول گذاری و آسفالت می‌باشد.

تبصره: هزینه آماده سازی در زمان تفکیک املاک یا صدور پروانه ساختمانی فقط برای یک بار قابل وصول خواهد بود.

برای کوچه های با عرض گذر ۶ تا ۱۲ متر مبلغ ۰۰۰؍۴۸۸؍۷ ریال

برای کوچه های با عرض گذر ۱۲ متر و بالاتر با احتساب ۱۰% افزایش، مبلغ ۸۰۰؍۲۳۶؍۸ ریال.

تبصره ۱: املاک واقع در شهرک که پروانه ساختمانی اخذ نموده‌اند ولی در زمان صدور پروانه هزینه آماده سازی

را پرداخت ننموده‌اند می‌بایست ۵۰ % عوارض سال ۹۹ را پرداخت نمایند.

تبصره ۲: املاک مزایده ای ۸۰ قواره ای واقع در شهرک امام مربوط به سالیان گذشته فقط نسبت به پرداخت هزینه آسفالت طبق فرمول فوق مکلف می‌باشند.

تبصره ۳: هزینه آماده سازی املاک مسکن مهر و قطعاتی که در سال ۹۸ واگذار می‌گردد و هزینه آن از طرف بنیاد مسکن پرداخت نگردد بیست میلیون ریال خواهد بود.

تبصره ۴: هزینه آماده سازی فوق برای قطعات شهرک امام و پردیس ۱ با مساحت ۲۰۰ و ۳۰۰ مترمربع با بر ۱۰ متر به خیابان می‌باشد. چنانچه ملکی اعم از تجاری، آموزشی، مسکونی، اداری و غیره با بر بیش از ۱۰ متر به خیابان مشرف باشد به تناسب، هزینه آماده سازی محاسبه و قابل وصول خواهد بود». "

م- ماده ۲ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر کلاته رودبار:

" هزینه آماده سازی.

«مطابق ماده ۲۳ و ۲۴ آیین‌نامه اجرایی زمین شهری مصوب ۲۴؍۳؍۷۱ کلیه دستگاه ها و بنیادها و نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی و کلیه مالکین اراضی بایر و دایر که طبق مواد ۱۴ و ۱۵ قانون زمین شهری مجوز تبدیل- تغییر کاربری زمین خود را اخذ و قصد تفکیک یا افراز و تقسیم اراضی خود را دارند می‌بایست نسبت به اجرای طرح های آماده سازی مطابق مواد ۲۲ و ۲۳ فصل چهارم آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری اقدام نمایند و در صورت عدم اجرای طرح آماده سازی از سوی مالکین می‌بایست هزینه های تمام شده اجرای طرح آماده سازی را به قیمت روز پرداخت نمایند.

۱- کلیه مالکین که از تاریخ تصویب این قانون نسبت به تفکیک- افراز و یا تقسیم اراضی و املاک خود اقدام نموده‌اند موظف به پرداخت هزینه های آماده سازی ملک خود شامل هزینه خاک برداری- شن ریزی- زیرسازی-

جدول بندی و آسفالت معابر مجاور ملک خود به نسبت سهم می‌باشند....

نحوه محاسبه:

هزینه آماده سازی براساس فرمول و جدول ذیل محاسبه می‌گردد:

ردیف

عرض معبر

هزینه هر متر مربع زیرسازی و آسفالت (ریال)

هزینه هر متر طول جدول (ریال)

هزینه هر متر طول فضای سبز (ریال)

۱

هزینه آماده سازی معابر باعرض کمتر از ۱۰ متر

۰۰۰؍۵۵۰

۰۰۰؍۳۷۵

--

۲

هزینه آماده سازی معابر با عرض ۱۰ متر

۰۰۰؍۵۵۰

۰۰۰؍۴۹۵

--

۳

هزینه آماده سازی معابر با عرض ۱۲ و ۱۳ متر

۰۰۰؍۵۵۰

۰۰۰؍۶۰۵

--

۴

هزینه آماده سازی معابر با عرض ۱۶و ۱۸ متر

۰۰۰؍۵۵۰

۰۰۰؍۷۱۵

۰۰۰؍۶۶۰

۵

هزینه آماده سازی معابر با عرض بالاتر از ۱۸ متر

۰۰۰؍۵۵۰

۰۰۰؍۸۲۵

۰۰۰؍۶۶۰

هزینه آسفالت= ۲ (عرض معبر× بر ملک × نرخ هر مترمربع آسفالت)

هزینه جدول= ۲ (بر ملک × نرخ هر متر جدول)

هزینه فضای سبز= ۲ (بر ملک × نرخ هر متر طول فضای سبز)"

ن- ماده ۳ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر کهن آباد:

" ماده ۳: بهای خدمات آماده سازی

هزینه آماده سازی به شرح ذیل محاسبه و دریافت خواهد شد:

تهیه و نصب جدول نهر از قرار هر متر طول ۰۰۰؍۹۰۰ ریال

تهیه و نصب جدول تک از قرار هر متر طول ۰۰۰؍۴۵۰ ریال

جدول کانیو از قرار هر متر طول ۰۰۰؍۵۰۰ ریال

آسفالت از قرار هر مترمربع ۰۰۰؍۲۵۰ ریال

زیرسازی از قرار هر مترمربع ۰۰۰؍۵۰ ریال

قیرپاشی از قرار هر مترمربع ۰۰۰؍۳۰ ریال

تبصره یک: زیر سازی و قیرپاشی و آسفالت ترانشه ها براساس فهرست بهای ترمیم ترانشه های سال مورد عمل محاسبه و دریافت خواهد شد و در صورت عدم فهرست بها مطابق این ماده عمل می‌شود.

تبصره دو: در صورتی که بهای فروش محصولات مذکور (جدول بتنی و آسفالت) دستخوش تغییر قیمت عوامل موثر بر آن شود با اعمال حداکثر نرخ رشد تورم برای سال ۱۳۹۷ محاسبه و دریافت خواهد شد.

تبصره سه: جداولی که بر اثر تصادف و یا بی احتیاطی و یا عمد تخریب گردد هزینه بازسازی آن مطابق هزینه های فوق الذکر به اضافه پانزده درصد (۱۵%) دریافت خواهد شد. "

س- ماده ۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۹ شورای اسلامی شهر مهدیشهر:

" ماده ۹ با عنوان عوارض آماده سازی:

«مالکینی که املاک آنها در محدوده خدمات قانونی و حریم شهر واقع می گردند مشروط بر اینکه مشمول پرداخت هزینه آماده سازی معابر گردند موظفند هزینه های مذکور را به شرح ذیل پرداخت نمایند:

(هزینه آماده سازی شامل: هزینه خاک برداری، زیرسازی، جدول گذاری و آسفالت و کانالهای مسیل گذر و دیوار ساحلی می‌باشد که نباید از فهرست بهای همان سال کمتر باشد.)

هزینه آماده سازی در زمان تفکیک املاک یا صدور پروانه ساختمانی فقط برای یک بار قابل وصول خواهد بود.

هزینه آماده سازی به ازای هر متر از عرض مشرف به معبر زمین به ریال:

هزینه آسفالت، زیرسازی، جدول طول دهانه مشرف به معبر عرض معبر ۵۰ %» "

در پاسخ به شکایات مذکور، شهرداری شهر شهمیرزاد به موجب لایحه شماره ۱۷۴۴۰؍۱۴۰۰-۲۵؍۹؍۱۴۰۰ توضیح داده است که:

" احتراماً بازگشت به نامه شماره ۲۷؍۳؍۴۴۷-۲۴؍۹؍۱۴۰۰ آن شورا در خصوص ابطال اخذ هزینه آماده سازی

در شهرداری ها توسط هیات عمومی دیوان عدالت اداری، به استحضار می رساند پس از ابلاغ رای دیوان توسط شورای اسلامی شهر شهمیرزاد به شماره نامه ۶۱؍۳؍۶۵۷-۱۶؍۶؍۱۳۹۹ این شهرداری از تاریخ ابلاغ از هیچ پلاکی هزینه آماده سازی اخذ ننموده است، مراتب جهت استحضار به حضور تقدیم می‌گردد."

رئیس شورای اسلامی شهر امیریه نیز به موجب لایحه شماره ۵۹۹-۲۸؍۹؍۱۴۰ توضیح داده است که:

" به استحضار می رساند شهرداری امیریه در سال ۱۳۹۹ مبلغی تحت عنوان آماده سازی از متقاضیان وصول ننموده است و مبالغی که در سال ۹۹ به حساب شهرداری واریز شده است مربوط به بدهی مودیان بابت سالهای گذشته بوده است."

رئیس شورای اسلامی شهر ایوانکی نیز به موجب لایحه شماره ۱۹۹۳-۲۹؍۱؍۱۴۰۰ توضیح داده است که:

" طبق بند ۱۶ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵ و اصلاحات بعدی « تصویب لوایح برقراری یا لغو عوارض شهر و همچنین تغییر نوع و میزان آن با در نظر گرفتن سیاست عمومی دولت که از سوی وزارت کشور اعلام می‌شود» از وظایف شوراهای اسلامی شهر می‌باشد. ماده ۷۷ همان قانون اشعار می دارد: « شورای اسلامی شهر و دهستان می‌توانند نسبت به وضع عوارض متناسب با تولیدات و درآمدهای اهالی به منظور تامین بخشی از هزینه های خدماتی و عمرانی مورد نیاز شهر و روستا طبق آیین‌نامه مصوب هیات وزیران اقدام نمایند.» همچنین بر اساس بند ۲ ماده ۴۵ قانون شهرداری ها «تصویب بودجه سالیانه و اصلاح بودجه و متمم بودجه و تفریغ بودجه شهرداری ها و...» نیز جزء وظایف شورای شهر می‌باشد. همان طور که مستحضر می باشید بر اساس قانون فهرست نهادها و موسسات عمومی غیردولتی مصوب ۲۹؍۴؍۱۳۷۳ شهرداری ها نهادهای عمومی غیردولتی می‌باشند. شهرداری ها به عنوان متولی توسعه شهرها یک نهاد عمومی و غیردولتی هستند که بار اصلی توسعه شهری بر دوش آنها قرار دارد، این نهاد با بودجه دولتی اداره نمی شود قبل از تصویب قانون خودکفایی شهرداری ها در سال ۱۳۶۱ بیش از ۳۰ درصد بودجه شهرداری ها توسط دولت تامین می گردید. اما بعد از آن کمک های دولتی نیز رو به کاهش یافت به طوری که از سال ۱۳۷۰ به بعد تقریباً حذف گردید. علی ایحال در حال حاضر بودجه شهرداری ها از محل درآمد آن تامین می‌گردد و تعرفه عوارض محلی چگونگی وصول بخشی از درآمدهای شهرداری ها را تعیین می‌نماید.

بر اساس تبصره ۱ ماده ۱۰ تعرفه عوارض آماده سازی بر مبنای تاریخ صدور پروانه ساختمانی وصول خواهد شد. اگر چه طبق بند ۱ ماده ۵۵ قانون شهرداری ها ایجاد خیابان ها، کوچه ها، میدان ها، باغ های عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود مقررات از وظایف شهرداری ها است ولیکن انجام این مهم نیازمند این است که مالکین نیز به تعهدات شهروندی خود عمل نمایند. در واقع عمل به این وظیفه نیازمند این می‌باشد که هزینه های آن از محل درآمد شهرداری تامین گردد. لذا بر اساس ماده ۱۱ تعرفه سال ۱۳۹۹ این عوارض باید توسط مالکین املاک و اراضی تامین و متعاقباً هزینه گردد. بر اساس ماده ۲۲ آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب ۲۴؍۳؍۱۳۷۱ « آماده سازی زمین عبارت از مجموعه عملیاتی است که مطابق دستورالعمل وزارت مسکن و شهرسازی زمین را برای احداث مسکن مهیا می‌سازد که شامل موارد زیر می‌باشد:

الف- عملیات زیربنایی از قبیل تعیین بر و کف، تسطیح و آسفالت معابر، تامین شبکه های تاسیساتی آب و برق، جمع آوری و دفع آب های سطحی و فاضلاب و غیره

ب- عملیات روبنایی مانند احداث مدارس، درمانگاه، واحد انتظامی، فضای سبز، اداره آتش نشانی، اماکن تجاری و نظایر آن.»

طبق ماده ۸ آیین‌نامه اجرایی قانون ساماندهی وحمایت از تولید و عرضه مسکن آماده سازی زمین های موضوع این برنامه و هزینه مربوط به آن بر عهده متقاضیان و تامین خدمات زیربنایی و روبنایی بر عهده دستگاه های اجرایی ذی ربط می‌باشد. در طرح هادی شهرسازی مربوط، جانمایی خدمات روبنایی صورت گرفته و زمین آن بر اساس ماده ۱۰۰ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۱۳۸۰ به دستگاه های مربوط واگذار می‌شود تا نسبت به احداث فضاهای روبنایی، با اولویت در برنامه های خود اقدام نمایند. علی ایحال چون شهرداری از طریق وصول درآمدها بودجه سالانه خود را تامین می‌نماید و از طریق هزینه بودجه نسبت به عملیات عمرانی اقدام می‌نماید لذا جهت انجام آماده سازی کلیه اراضی محدوده شهر باید از طریق تعرفه محلی نسبت به دریافت عوارض آن اقدام و سپس در محل آن اجرا نماید در غیر این صورت امکان عملیات آماده سازی وجود نخواهد داشت. "

رئیس شورای اسلامی شهر بیارجمند نیز به موجب لایحه شماره ۷۶۹-۱۳؍۱۰؍۱۴۰۰ توضیح داده است که:

" به استحضار می رساند که دفترچه عوارض و بهای خدمات سال ۱۳۹۹ این شهرداری در بهمن ماه سال قبل (۱۳۹۸) به تصویب شورای اسلامی دوره پنجم شهر و تایید فرمانداری شهرستان شاهرود رسیده که بعد از ابلاغ رای دیوان عدالت اداری مبنی بر ابطال دریافت بهای خدمات آماده سازی از مالکین در محدوده قانونی شهر این شهرداری در سال ۱۳۹۹ هیچ گونه وصولی بابت عوارض فوق الذکر از مالکین در محدوده قانونی نداشته است. لازم به ذکر است عوارض فوق حسب الامر آن دیوان از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۰ به طور کامل حذف شده است."

رئیس شورای اسلامی شهر دامغان نیز به موجب لایحه مورخ ۵؍۱۱؍۱۳۰۰ توضیح داده است که:

" برابر دادنامه به شماره پرونده ۹۸۰۳۶۲- ۱۷؍۴؍۱۳۹۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری صادره برای شوراهای استان سمنان از جمله شهرداری دامغان هزینه و بهای خدمات آماده سازی معابر و شوارع در غیر از مواردی که ورود به محدوده صورت می‌گیرد مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات شورای اسلامی شهر شناخته شده است و این در حالی است که عنوان بهای خدمات ذکر شده در تعرفه این شهرداری در سال ۱۳۹۹ با عنوان بهای خدمات زیرسازی، آسفالت و جدول کشی معابر بوده و صرفاً قابل محاسبه و وصول می‌باشد که معبر یا گذر جدیدی ناشی از درخواست تفکیک و یا افراز توسط مالکین ایجاد گردیده و مالکین این گونه املاک بر اساس توافق و انعقاد موافقت نامه مراحل مربوط به زیرسازی، آسفالت و جدول کشی معبر جدید ایجاد شده را به شهرداری واگذار می نمایند و طی توافق نامه مذکور، کلیه هزینه های مرتبط بر اساس تعرفه فوق الذکر محاسبه و مالک اخذ و پس از آن شهرداری بر اجرای مراحل مربوطه اقدام می‌نماید.

برابر دادنامه صادره به شماره پرونده ذکر شده در بند یک، اعلام گردیده وصول عوارض و یا هزینه آماده سازی صرفاً بر اساس تبصره ۴ از ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک واقع در طرح های دولتی و شهرداری‌ها و در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری میسر می‌باشد. در حالی که برابر مواد ۲۱ الی ۲۴ آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب سال ۱۳۷۱ کلیه دستگاه ها و اشخاص حقیقی و حقوقی و کلیه اراضی بایر و دایر که طبق مواد ۱۴ و ۱۵ قانون زمین شهری مجوز تبدیل و یا تغییر کاربری زمین خود را اخذ و قصد تفکیک یا افراز یا تقسیم اراضی خود را دارند باید نسبت به اجرای طرح های آماده سازی اقدام نمایند. همچنین به استحضار می رساند قانونگذار در تبصره ۱ ذیل ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده به صراحت اعلام نموده که شورای اسلامی شهر و بخش جهت وضع هر یک از عوارض محلی جدید که تکلیف آنها در این قانون (یعنی قانون مالیات بر ارزش افزوده) مشخص نشده باشد، موظفند موارد را حداکثر تا پانزدهم بهمن ماه هر سال برای اجرا در سال بعد تصویب و اعلان عمومی نمایند. در این راستا می توان به قوانین دیگری همچون ماده ۳۰ آیین‌نامه مالی شهرداری ها، بند ۱۶، ۳۶ و ۸۵ ماده ۸۰ قانون شوراها، بند ۲۶ از ماده ۵۵ قانون شهرداریها، بندهای (الف) و (ب) ماده ۱۷۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه کشور و آیین‌نامه نحوه وضع و صول عوارض (مصوب هیات وزیران در سال ۱۳۷۸) اشاره نمود."

علی رغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به شوراهای اسلامی شهرهای آرادان، بسطام، درجزین، دیباج، رودیان، سمنان، کلاته خیج، کلاته روبادر، کن آباد و مهدیشهر تا زمان رسیدگی به پرونده در جلسه هیات عمومی دیوان عدالت اداری پاسخی در ماهیت دعوا از طرف آن شوراها واصل نشده است.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۷؍۳؍۱۴۰۱ به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

با توجه به اینکه در آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله دادنامه شماره ۱۱۴۵-۲۵؍۹؍۱۳۹۹ این هیات، وضع عوارض برای هزینه آماده سازی توسط شوراهای اسلامی شهر مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال شده است و همچنین طبق بند ۱ ماده ۵۵ قانون شهرداری، ایجاد خیابانها، کوچه‌ها، میدانها، باغهای عمومی و مجاری آب و توسعه معابر در حدود مقررات موضوعه از وظایف شهرداریها است و در قوانین موضوعه صرفاً در تبصره ۴ ماده واحده قانون تعیین وضعیت اراضی و املاک واقع در طرح های دولتی و شهرداری ها در هنگام تقاضای ورود به محدوده و استفاده از امکانات شهری، پرداخت هزینه آماده سازی برعهده مالکین گذاشته شده است، بنابراین ماده ۲ تعرفه عوارض محلی شهرداری آرادان، ماده ۱۱ تعرفه عوارض محلی شهرداری ایوانکی، بند (خ) تبصره ۳ ماده ۲ تعرفه عوارض محلی شهرداری امیریه، ماده ۸ تعرفه عوارض محلی شهرداری بسطام، صفحه ۲۰ تعرفه عوارض محلی شهرداری بیارجمند، ماده ۲ تعرفه عوارض محلی شهرداری دامغان، بند ۱۶ ماده ۴ تعرفه عوارض محلی شهرداری درجزین، ماده ۲۱ تعرفه عوارض محلی شهرداری دیباج، ماده ۱۸ تعرفه عوارض محلی شهرداری رودیان، ماده ۴۱ تعرفه عوارض محلی شهرداری سمنان، صفحه ۹ تعرفه عوارض محلی شهرداری شهمیرزاد، صفحه ۲۲ تعرفه عوارض محلی شهرداری کلاته خیج، ماده ۲ تعرفه عوارض محلی شهرداری کلاته رودبار، ماده ۳ تعرفه عوارض محلی شهرداری کهن آباد و ماده ۹ تعرفه عوارض محلی شهرداری مهدیشهر که همگی مربوط به سال ۱۳۹۹ هستند و در رابطه با عوارض و بهای خدمات آماده سازی به تصویب شوراهای اسلامی این شهرها رسیده‌اند، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می‌شوند./

مهدی دربین

هیات عمومی دیوان عدالت اداری

معاون قضایی دیوان عدالت اداری