نحوه تحقق شرط ضمن عقد نکاح در خصوص اعتیاد زوج

رأی خلاصه جریان پرونده

پیرو گزارش قبلی درپرونده پیوست خانم ح. ک.ر. به به وکالت از خانم ب. ع. دادخواستی به طرفیت آقای ع. س. به خواسته تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش (طلاق) به موجب بندهای اول و هشتم شرایط ضمن عقد سند نکاحیه به دادگستری کرمان تقدیم که پس از ثبت در تاریخ ۹۱/۴/۱۶ جهت رسیدگی به شعبه دهم دادگاه حقوقی ارجاع شده است خانم وکیل در شرح خواسته مرقوم داشته است.« ... مستندا به مدارک و سند نکاحیه ۹۴/۵۱ و نیز رسمی ازدواج شماره ... کرمان در مورخ ۷۲/۶/۱۱ زوجین با یکدیگر ازدواج نموده و حاصل آن ۲ فرزند مشترک می باشد که هم اکنون از سن ازدواج خارج می باشند مدتهاست که خوانده زوجه و فرزندان خود را رها نموده است ... تقاضای رسیدگی و صدور حکم طلاق مورد استدعاست.»; شعبه مرجوع الیه ابتدا موضوع را به مرکز مشاوره همراز کرمان وابسته به سازمان بهزیستی ارجاع نموده مرکز مذکور در پاسخ مرقوم داشته: « متأسفانه به دلیل عدم دسترسی به آقای س. امکان بررسی مشکل نبود لذا جلسه مشاوره با حضور خانم به تنهایی و به قصد اطلاع رسانی از شکایت آینده و آماده سازی و برنامه ریزی تشکیل شد .»; دادگاه قرار عدم صلاحیت به شایستگی شعب خانواده صادر کرده که مورد پذیرش قرارگرفته و پرونده به شعبه شانزدهم محاکم حقوقی (خانواده ) ارجاع شده است شعبه اخیرالارجاع دستور ابلاغ نسخه ثانی و تعیین وقت رسیدگی صادر و در تاریخ ۹۳/۱۲/۲۵ جلسه دادرسی تشکیل لیکن خوانده علی رغم ابلاغ حضور نیافته وکیل خواهان به تشریح خواسته پرداخته که به شرح صفحه ۲۱ صورتجلسه شده است، سپس دادگاه قرار ارجاع امر به داوری را صادر کرده است، داوران زوجین هر یک بطوریکه جداگانه اعلام نظرکرده اند که اجمالا برعدم توفیق دراصلاح ذات البین و جدایی می با شد ،صدور قرار استماع شهود و حضور آنان که بشرح اوراق ۴۲ الی ۴۴ شهادت شهود ثبت شده است ،تشکیل جلسه دادرسی در تاریخ ۹۴/۷/۲۵ خوانده اظهار داشته است:« اعتیاد را قبول دارم که تا سال نود و تا زمانیکه با خواهان زندگی مشترک داشتیم معتاد بودم و تا زمانیکه زندان رفتم دیگرکاری به اعتیاد نداشتم و حدود سه الی چهارماه است که کلا ترک کرده ام و هیچ مصرف نمی کنم و قبلا تریاک مصرف می کردم و همسرم خودشان زندگی را جمع کردند و رفتند و قصد زندگی نداشتند و من نه ایشان را از منزل بیرون کرده ام و نه دعوایش کرده ام و خودشان از منزل رفته اند و زندگی را ترک کرده اند خرجی هم به ایشان تعلق می گرفته؟ و چون نفقه را نداشتم زندان رفتم ...اظهارات شهود را هم شنیدم دروغ است ...»; دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و برابر دادنامه شماره ۹۴۰۰۰۱۴۸۱ مورخه ۹۴/۹/۳۰ چنین رأی داده است:« درخصوص دادخواست خانم ب. ع.خ. فرزند ح.الف. باوکالت خانم ح. کرمی به طرفیت آقای ع. س. کدخدائی کاخ فرزند ح. با وکالت آقای س. ح.ن. ، به خواسته ی طلاق به علت تحقق شرایط ضمن عقد با عنایت به تصویر مصدق سند نکاحیه وجود علقه ی زوجیت بین آنها محرز است و فرزندان آنها در سن بلوغ هستند.خواهان مدعی، اعتیاد، ترک زندگی و ترک انفاق از ناحیه ی زوج است. مؤدای شهادت شهود تعرفه شده بیان گر اخراج زوجه توسط خوانده می باشد که این امر مورد تکذیب خوانده و وکیل ایشان است و برفرض صحت ،ترک زندگی محسوب نمی شود و در قالب ترک انفاق قابل طرح دعوی است، در مورد استنکاف از انفاق گرچه حکم غیابی در شورای حل اختلاف صادر گردیده و تا زندانی شدن خوانده نیز پیش رفته اما حسب لایحه ی وکیل زوج قرار قبولی تجدید نظر خواهی آن صادر و درشعبه ی ۱۳ حقوقی محاکم کرمان در حال رسیدگی است و تاکنون شرایط ماده ی ۱۱۲۹قانون مدنی را ندارد. لکن در مورد اعتیاد با توجه به قبول آن توسط خوانده و هر چند ادعای ترک وی نیز صحت داشته باشد شرط محقق شده و مدافعات وی مبنی بر عدم اعتیاد فعلی سالب اختیار خواهان در استفاده از شرط ضمن عقد نمی باشد. داوران منتخب نیز به علت اصرار خواهان بر متارکه، موفق به اصلاح ذات البین نشده و داور خواهان صریحا نظر به طلاق دارد. بنابراین دادگاه، نقض شرط هفتم از شریط ضمن عقد نکاح را که برحسب مندرجات نکاح نامه ی رسمی به امضاء زوجین رسیده، احراز نموده و با استناد به مواد ۱۱۱۹ و ۱۱۳۳ از قانون مدنی، ۲۶،۲۹ ،۳۳ از قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، حکم براحراز شرایط اعمال وکالت مفوضه ی خوانده به زوجه جهت مطلقه کردن خود صادر و اعلام نموده و ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش بین مترافعین به خواهان اجازه میدهد تا با حضور در یکی از دفاتر رسمی طلاق به وکالت ازجانب خوانده و با حق توکیل به غیر، خود را مطلقه کرده و به جای زوج دفاتر و اسناد مربوطه را امضا نماید. نوع طلاق به جهت بذل یکصد سکه بهارآزادی از مهریه توسط خواهان و قبول بذل به وکالت ازجانب خوانده، خلعی وعده ی آن سه طهراست و در صورت وجود حمل، عده تا زمان وضع حمل خواهد بود.جهیزیه ی زوجه نزد خودش می باشد و نسبت به مابقی مهریه، نفقه و اجرت المثل ایام زوجیت دراین پرونده ادعائی نداشته و جداگانه اقدام خواهد کرد استطلاع از وضعیت شرعی زن به هنگام طلاق به عهده ی سردفتر محترم مجری صیغه خواهد بود اعتبار این حکم از تاریخ قطعیت یا ابلاغ رای قطعی تا زمان اجرای طلاق شش ماه است. این رای حضوری و ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل پژوهش دردادگاه محترم تجدیدنظر سپس برای بیست روز دیگر قابل فرجام خواهی دردیوان عالی کشورمی باشد. دادنامه صادره در تاریخ ۹۴/۱۰/۷ ابلاغ شده آقای س. ح.ن. به وکالت از آقای ع. س. ک. با تقدیم دادخواست که به شماره۱۴۰ مورخ ۹۴/۱۰/۲۷ ثبت گردیده است از رای دادگاه بدوی تجدیدنظرخواهی کرده است پرونده به شعبه دهم دادگاه تجدید نظراستان کرمان ارجاع شده است و شعبه مرجوع الیه پس از رسیدگی برابر دادنامه شماره ۹۴۰۰۰۱۶۷۳ مورخ ۹۴/۱۱/۲۶ چنین رأی داده است . « تجدید نظرخواهی آقای ع. س. فرزند ح. با وکالت آقای ح. ح.ن. ت به دادنامه شماره ۴۰۱۴۸۱-۹۴صادره ازشعبه شانزده دادگاه حقوقی شهرستان کرمان که به موجب آن در ارتباط با طلاق حکم بر احراز شرائط اعمال وکالت در طلاق صادر گردیده است وارد به نظر نمی رسد : زیرا که تجدیدنظر خواه و وکیل وی دراین مرحله از رسیدگی دفاع موثر و دلیل موجهی که موجبات نقض دادنامه تجدیدنظرخواسته را ایجاب نماید ابراز نداشته و رای صادره با توجه به محتویات پرونده و دلائل منعکس درآن صحیح و مطابق با موازین قانونی اصدار یافته و مغایرتی با شرع ندارد و در نحوه رسیدگی و رعایت اصول دادرسی نیز ایرادی مشاهده نگردیده لهذا دادگاه به استناد ماده ۳۵۸ از قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن رد تجدید نظر خواهی معترض دادنامه تجدیدنظر خواسته را عیناً تأیید می نماید و این رأی ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ فرجامخوهی دردیوانعالی کشور است .»; رأی اخیرالصدور در تاریخ ۹۴/۱۲/۶ ابلاغ شده آقای ح.ن. به وکالت از آقای ع. س. باتقدیم دادخواست که به شماره ۴۱۴۰۰۰۱۰۱ مورخ ۹۴/۱۲/۲۶ ثبت گردیده از رأی دادگاه تجدید نظر فرجام خواهی نموده است که عمده دلایل فرجام خواهی عبارت است از: « ... ۱- زوجه در این پرونده من غیرحق مدعی شده است که زوج او را از منزل مشترک بیرون نموده و نفقه وی را نپرداخته که در این خصوص باید گفت این ادعایی بیش نیست و موکل تمام این موارد را انکار نموده است و بلکه بلعکس این زوجه بوده که بدون دلیل منزل مشترک با زوج را رها نموده است و حاضر به تمکین نشده است و مؤید آن تقدیم دادخواست الزام به تمکین از سوی موکل به طرفیت زوجه است که به کلاسه ۹۴۰۹۵۴در شعبه شانزدهم محاکم خانواده کرمان ثبت وپس از رسیدگی طی دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۳۴۷۸۴۰۱۷۱۶ - ۹۴/۱۱/۱۱ زوجه ملزم به تمکین از موکل شده است ۲-در راستای این عدم تمکین موکل طی اظهارنامه شماره ۹۱۱۷۴۲۰۰۵۳۵ - ۹۱/۱۱/۱۱ از زوجه خواسته که به زندگی مشترک برگردد. و تمکین نماید ۳-زوجه در دادخواست تقدیمی خود به بندها، یک و هشتم از شروط ضمن العقد استناد نموده است. بند یک در خصوص استنکاف زوج از پرداخت نفقه است که باتوجه به ناشزه بودن زوجه و صدور حکم به الزام زوجه به تمکین از زوج بحث نفقه منتفی است از مورد دیگر پرونده مربوط به مطالبه نفقه که توسط زوجه در شورای حل اختلاف که فاقد صلاحیت رسیدگی بوده است رسیدگی شده وحکم له زوجه صادر گردیده است. با اعتراض موکل به حکم صادره شعبه دادگاه تجدیدنظر شعبه۱۳حقوقی کرمان دادنامه نفقه را نقض و پرونده نفقه هم مختومه گردیده است که موید حقانیت موکل می باشد اما این مهم مورد توجه شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر کرمان قرار نگرفته است ،شعبه ۱۶ دادگاه خانواده در رأی اصداری مورخه ۹۴/۹/۳۰ استناد زوجه به شرط یک و هشتم از شرایط ضمن العقد را نپذیرفته است وصرفا به جهت اعتیاد قبل زوج حکم صادر نموده است اما متأسفانه شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر به این موارد هیچگونه توجهی ننموده است ۴-دادگاه محترم بدوی و تجدیدنظر تنها به جهت اعتیاد موقت قبل زوج که پس از چند سال ترک هم نموده است حکم طلاق صادر نموده است ... »; پرونده جهت رسیدگی به دیوان عالی کشور ارسال و این شعبه مطابق دادنامه شماره ۹۵۰۰۱۰۹ مورخ ۹۵/۳/۳ چنین رأی داده است .« فرجام خواهی آقای ع. س. با وکالت آقای ح. ی ن. از دادنامه شماره ۹۴۰۰۰۱۶۷۳ مورخ ۹۴/۱۱/۲۶ صادره از شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان وارد است زیرا اولاً خواسته درخواست طلاق به استناد بندهای ۱ و ۸ شروط ضمن عقد بوده ( یعنی ترک انفاق و زندگی مشترک ) و در جلسه اول نیز خواسته افزایش نیافته است هر چند خواهان به اعتیاد اشاره کرده است ولیکن رأی صادره خارج از خواسته می باشد ثانیاً بر فرض اینکه اعتیاد مطروحه را افزایش خواسته بدانیم در مورد اینکه اعتیاد در حدی است که برای ادامه زندگی مضر بوده یا خیر تحقیق نشده ثالثاً خوانده مدعی ترک شده و اگر اثبات گردد در تحقق شرط مبنی بر اینکه اعتیاد باید واجد وصف مضر ( که به تشخیص دادگاه به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد کند ) باشد، تردید حاصل می شود، در نتیجه مستلزم تحقیق و بررسی بیشتری است بنا به مراتب و با اختیار حاصله از بند الف ماده ۴۰۱ قانون آئین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته نقض و جهت رفع نواقص و صدور حکم بر مبنای موازین قانونی و شرعی به دادگاه صادر کننده رأی منقوض ارجاع می شود . »; پرونده اعاده گردیده و مجدداً در شعبه دهم دادگاه تجدید نظر استان کرمان درجریان رسیدگی قرار گرفته درتاریخ ۹۵/۷/۱۰ جلسه دادرسی تشکیل شده اظهارات وکیل تجدید نظر خواه صورتجلسه و از آقای ع. س. سوال شده شما به چه موادی اعتیاد داشته اید که در پاسخ گفته « تریاک می کشیدم و الان خسته شدم تریاک استعمال می کنم . »; سپس مقرر شده جهت تست اعتیاد به پزشکی قانونی معرفی شوند که وی علی رغم تذکر دفتر دادگاه را ترک نموده ، دادگاه محترم ختم رسیدگی را اعلام و مطابق دادنامه شماره ۹۵۰۰۲۰۴ مورخ ۹۵/۸/۱۵ با این استدلال که : زوج در دادگاه اقرار نمود گاهی خسته می شوم تریاک استفاده می کنم و علی رغم آمادگی جهت معرفی به پزشکی قانونی در ارتباط با اعتیاد ، امتناع ورزیده و دادگاه را ترک کرده است »; مستنداً به ماده ۳۵۸ قانون آئین دادرسی مدنی ضمن رد تجدید نظرخواهی دادنامه تجدیدنظر خواسته را عیناً تأیید کرده است رأی صادره درتاریخ ۹۵/۸/۲۵ ابلاغ شده آقای س. ح.ن. به وکالت از آقای ع. س. با تقدیم دادخواست که بشماره ۴۱۴۰۰۶۲ مورخ ۹۵/۹/۱۴ ثبت گردیده از رأی دادگاه تجدید نظر فرجام خواهی کرده اند دادگاه پس از جری تشریفات قانونی پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال کرده که پس از وصول و ثبت در دفتر کل درتاریخ ۹۵/۱۱/۵ جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است . مشروح لوایح هنگام شور قرائت خواهد شد . هیأت شعبه درتاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای سعید عمرانی عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهند .

رأی شعبه دیوان عالی کشور

فرجام خواهی آقای ع. س. با وکالت خانم ح. ر. از دادنامه شماره ۹۵۰۰۲۰۴ مورخ ۹۵/۸/۱۵ صادره از شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان که در تأیید دادنامه شماره ۹۴۰۰۴۸۱ مورخ ۹۴/۹/۳۰ صادره از شعبه دهم دادگاه ( خانواده ) کرمان اصدار یافته از این حیث که دادگاه محترم تجدید نظر بدون توجه به یک قسمت از علت نقض دیوان درخصوص تحقق شرط اعتیاد که موکول به احراز مضر بودن آن درحدی که به اساس زندگی خلل وارد کند ( به تشخیص دادگاه ) اظهار نظر قضایی ننموده ، وارد است بنا به مراتب فوق دادنامه فرجام خواسته مخدوش و دارای اشکال تشخیص و مستنداً به بند ۵ ماده ۳۷۱ قانون آیین دادرسی مدنی نقض و پرونده به تجویز بند الف ماده ۴۰۱ قانون فوق الاشعار جهت تجدید رسیدگی به شعبه دادگاه صادر کننده رأی منقوض ارجاع می شود ، شعبه محترم مرجوع الیه نسبت به امر مذکور صریحاً اظهار نظر و سپس تصمیم شایسته و قانونی اتخاذ فرمایند . 
رئیس شعبه - ح. طالبی      مستشار  - سعید عمرانی