نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۲۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۱۳

در صورتی که دعوای شرکت یا قائم‌مقام وی (اداره تصفیه امور ورشکستگی) علیه متوفی مطرح شود و مستلزم ادای قسم استظهاری در آخرین مرحله باشد، خواهشمند است در خصوص نوع، شیوه اجرا و شخص اجراکننده آن اعلام نظر فرمایید. آیا نماینده باید به مانند شخص حقیقی، سوگند استظهاری قطعی و متکی به علم ادا کند و یا آنکه سوگند از نوع نفی علم است؟

اولاً، با توجه به اطلاق عنوان مدعی در ماده ۱۳۳۳ قانون مدنی که شامل شخص حقوقی نیز می‌شود و نظر به ماده ۵۸۸ قانون تجارت مصوب ۱۳۱۱ که مقرر داشته است «شخص حقوقی می‌تواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است ... »، در موردی که اتیان سوگند استظهاری مقتضی باشد، دادگاه می¬تواند از نماینده شخص حقوقی درخواست کند تا بر بقاء حق خود علیه متوفی سوگند یاد کند؛ زیرا دلیلی وجود ندارد که در فرض سؤال، اتیان سوگند استظهاری منتفی شود. ثانیاً، در خصوص دعوای اداره تصفیه امور ورشکستگی علیه متوفی، هر چند اداره یادشده قائم‌مقام قانونی ورشکسته است، اما در ماهیت، متفاوت از نمایندگی شخص حقوقی (مانند مدیر شرکت) است؛ زیرا این اداره به موجب قانون صرفاً برای تصفیه امر ورشکستگی وظایفی را عهده‌دار می‌شود و مدیر و کارکنان این اداره وظایف آن را ایفا می‌کنند؛ از سوی دیگر، چنانچه تاجر ورشکسته شخص حقیقی باشد، خود وی اصیل است و امکان حضور دارد و در موردی که شخص حقوقی باشد، همین امر در مورد مدیران آن صدق می‌کند، بنابراین،‌ در خصوص اتیان سوگند استظهاری توسط مدیران و کارکنان اداره تصفیه امور ورشکستگی شبهه جدی وجود دارد و به دلیل آنکه حکم سوگند استظهاری حکمی شرعی است، به سبب سکوت قانونی در این خصوص، باید مطابق اصل یکصد و شصت و هفتم قانون اساسی و ماده ۳ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ و بر اساس منابع معتبر اسلامی یا فتاوی معتبر رفتار شود.