نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۵۳ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۲۸

به موجب بند یک ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ رسیدگی به دعاوی مالی تا نصاب یک میلیارد ریال در صلاحیت محاکم صلح است؛ با توجه به نسخ تبصره یک ماده ۹ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴ و عدم قید آن در قانون جدید و نیز با عنایت به مفهوم رأی وحدت رویه شماره ۸۶۵ مورخ ۳۱/۴/۱۴۰۴ هیأت عمومی دیوان عالی کشور و از آنجا که نخستین اقدام برخی شعب دادگاه‌های صلح بدون ورود ماهوی به خواسته اصلی، ارجاع امر به کارشناس برای تعیین خسارات یا موضوعات مشابه است؛ این پرسش مطرح است که حتی اگر دعوا به درستی در محاکم صلح مطرح شده باشد؛ اما در نهایت در نتیجه رسیدگی مبلغ محکوم‌به از یک میلیارد ریال تجاوز کند، آیا محاکم صلح همچنان صلاحیت رسیدگی و اتخاذ تصمیم دارند؟ با توجه به نسخ تبصره یک ماده ۹ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴، آیا تشخیص صلاحیت محاکم صلح حسب عمومات آیین دادرسی مدنی ناظر به زمان تقدیم دادخواست است و یا مبلغ نهایی محکوم‌به ملاک است؟ چنانچه در جریان رسیدگی یا بر اساس نظر کارشناس مبلغ محکوم‌به بیش از یک میلیارد ریال تشخیص داده شود، آیا محاکم صلح مکلف به ادامه رسیدگی و صدور حکم می‌باشند؟

صرف‌نظر از آنکه عبارت تعیین صلاحیت بر اساس محکوم‌به، مندرج در استعلام مبهم است و احتمالاً مقصود تعیین خواسته یا بهای آن توسط کارشناس یا به نحو دیگری در اثنای رسیدگی‌ است: اولاً، با عنایت به نسخ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴ و عدم پیش‌بینی مقررات خاص در مورد ملاک بودن ارزش واقعی خواسته در تعیین صلاحیت دادگاه صلح و با لحاظ حکم مقرر در ماده ۱۷ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ و همچنین با توجه به رأی وحدت رویه شماره ۸۶۵ مورخ ۳۱/۴/۱۴۰۴ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، صلاحیت دادگاه صلح نیز تابع عمومات حاکم؛ از جمله تقویم خواسته به شرح مندرج در مواد ۶۱ و بعد قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ است. ثانیاً، در مواردی که خواسته به صورت علی‌الحساب تعیین می‌شود و موضوع مشمول بند ۱۴ ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۱۳۷۳ با اصلاحات و الحاقات بعدی است، برای رسیدگی توسط دادگاه صلح تا پیش از مشخص شدن میزان دقیق خواسته منعی وجود ندارد؛ زیرا صلاحیت دادگاه صلح نسبت به دادگاه عمومی حقوقی از نوع صلاحیت نسبی است و نه ذاتی و همچنان که قانونگذار برای دادگاه صلح رسیدگی به دعوای خارج از نصاب را تجویز نکرده است، به صورت ضمنی دادگاه عمومی حقوقی را نیز از رسیدگی به دعاوی داخل در نصاب مقرر برای صلاحیت دادگاه صلح منع کرده است و در خصوص موارد مشمول بند ۱۴ ماده ۳ قانون یادشده، هیچ‌یک از محاکم عمومی حقوقی و یا صلح نسبت به دیگری اولویت خاصی ندارند و حسب مورد پس از مشخص شدن میزان دقیق خواسته، مطابق عمومات مرجع صالح تعیین می‌شود.