نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۵۸۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۰۴

۱ - چنانچه شاهد در مقام ادای شهادت نزد مقام قضایی مطالب کذبی را برای خلاصی دادن مجرم از محاکمه بیان نماید آیا رفتار ارتکابی از مصادیق ماده ۵۵۴ قانون مجازات اسلامی مصوبه ۱۳۷۵ (کتاب تعزیرات) خواهد بود؟ ۲- چنانچه شاهد در مقام ادای شهادت نزد مقام قضایی به همین منظور مطالبی را کتمان نموده و و بیان ننماید آیا مشمول ماده مزبور خواهد بود؟

۱- هر یک از جرایم «تلاش برای خلاصی مجرم از محاکمه و محکومیت» موضوع ماده ۵۵۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ و ادای شهادت کذب نزد مقام قضایی موضوع ماده ۶۵۰ قانون پیش‌گفته، دارای شرایط و ارکان خاص خود بوده و قانون‌گذار هر یک را به صورت خاص جرم‌انگاری کرده است؛ بنابراین بیان اظهار کذب نزد دادگاه (یا دادسرا با توجه به رأی وحدت رویه شماره ۸۳۵ مورخ ۲۸/۶/۱۴۰۲) صرف‌نظر از آنکه برای خلاصی مجرم از محاکمه و محکومیت باشد یا خیر، مشمول ماده ۶۵۰ می‌باشد. ۲- رفتار «مساعدت کند» مذکور در ماده ۵۵۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ و مثال‌های مذکور برای مساعدت در این ماده (تهیه منزل، مخفی کردن ادله جرم یا ابزار ادله جعلی) و همچنین رفتار مذکور در ماده ۶۵۰ همین قانون (شهادت دروغ بدهد)، همگی از نوع فعل می‌باشند؛ بنابراین و صرف‌نظر از حرمت شرعی چنین رفتاری که در آیه شریفه ۲۸۳ از سوره مبارکه بقره (ولا تکتموا الشهاده و من یکتمها فانه اثم قلبه) گناه دل نامیده شده است، با عنایت به ضرورت تفسیر مضیق قوانین کیفری و اصل قانونی بودن جرم، «کتمان واقعیت به منظور خلاصی دادن مجرم» که نوعی ترک فعل محسوب می‌شود، جرم نبوده و بر اساس این مواد از قانون تعزیرات قابل مجازات نیست.