نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۵۵ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۲۴

با عنایت به مفاد مواد ۹۹ و ۱۰۰ قانون شهرداری مصوب ۱۳۳۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی و قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب ۱۳۷۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی، خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: ۱- مقصود از عبارت «خارج از محدوده قانونی شهر» به شرح مندرج در ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب ۱۳۷۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی چیست؟ آیا منطبق با عبارت «خارج از حریم مصوب شهر» (تبصره ۲ ماده ۹۹ قانون شهرداری) است؟ ۲- ملاک قانونی برای احراز وقوع ملک خارج از محدوده قانونی شهر یا در محدوده شهر و حریم آن، استعلام از کدام مرجع است؟ شهرداری، فرمانداری یا اداره جهاد کشاورزی؟

۱- بر اساس ماده یک قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آن‌ها مصوب ۱۳۸۴، محدوده شهر عبارت است از حد کالبدی موجود شهر و توسعه آتی در دوره طرح جامع و تا تهیه طرح مذکور در طرح‌های شهر که ضوابط و مقررات شهرسازی در آن لازم‌الاجرا می‌باشد؛ وفق این ماده، شهرداری‌ها در چارچوب وظایف قانونی خود کنترل و نظارت بر احداث هر گونه ساختمان و تأسیسات و سایر اقدامات مربوط به توسعه و عمران در داخل محدوده شهر را نیز به عهده دارند و به موجب ماده ۲ قانون یاد‌شده، حریم شهر عبارت است از قسمتی از اراضی بلا‌فصل پیرامون محدوده شهر که نظارت و کنترل شهرداری در آن ضرورت دارد و از مرز تقسیمات کشوری شهرستان و بخش مربوط تجاوز ننماید؛ همچنین به موجب ماده ۱۰ قانون یاد‌شده، هیچ یک از شهرها محدوده و حریم دیگری به جز محدوده و حریم موضوع مواد یک و ۲ این قانون را نخواهند داشت و عناوین یاد‌شده، جایگزین تمامی عناوین متناظر آن‌ها؛ از جمله محدوده قانونی؛ حریم قانونی و نظایر آن‌ها شده و عناوین یاد‌شده با تصویب قانون فوق ملغی شده است. با توجه به تعاریف و مستندات قانونی یاد‌شده، عبارت خارج از محدوده قانونی شهر مندرج در ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی و باغ‌ها مصوب ۱۳۷۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی با عبارت خارج از حریم مصوب شهری موضوع تبصره ۲ ذیل بند ۳ (الحاقی ۱۳۷۲) ماده ۹۹ قانون شهرداری مصوب ۱۳۳۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی منطبق نیست؛ زیرا عبارت خارج از محدوده شهر شامل املاک و اراضی داخل حریم نیز می‌شود و متفاوت از عبارت خارج از حریم می‌باشد. اراضی واقع در حریم که دارای کاربری زراعی و باغی هستند، به استناد ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب ۱۳۷۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی، باید پیش از صدور پروانه احداث بنا، مجوز تغییر کاربری از سازمان جهاد کشاورزی دریافت نمایند؛ این در حالی است که اراضی زراعی و باغی واقع در محدوده شهر، مشمول این قانون نیستند. ۲- با عنایت به قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب ۱۳۶۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی و قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آن‌ها مصوب ۱۳۸۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی و دیگر قوانین مرتبط با تقسیمات کشوری که امر نظارت و اجرای قوانین مربوط به تعیین قلمرو محدوده شهرها و حریم آن‌ها را بر عهده وزارت کشور، به عنوان متولی اصلی این امور قرار داده است، مراجع قضایی و اداری در انجام وظایف خود باید از وزارت کشور یا زیر مجموعه‌های آن (استانداری، فرمانداری و بخشداری) برای تعیین محدوده قانونی شهر و حریم آن استعلام نمایند.