نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۵۳۲ مورخ ۱۳۹۹/۰۵/۲۱
تاریخ نظریه: ۱۳۹۹/۰۵/۲۱
شماره نظریه: ۷/۹۹/۵۳۲
شماره پرونده: ۹۹-۲/۱-۵۳۲ح
استعلام:
بر اساس ماده ۵۱۱ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ هرگاه مدعی اعسار در دعوای اصلی محکومله واقع و از اعسار خارج شود، هزینه دادرسی از او دریافت خواهد شد؛ حال چنانچه محکومعلیه بدوی ضمن تقدیم دادخواست تجدیدنظرخواهی نسبت به رأی بدوی مدعی اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر شود و دادگاه بدوی حکم بر اعسار نامبرده از پرداخت تمام یا بخشی از هزینه دادرسی صادر کند، با توجه به آنکه نامبرده عنوان محکومعلیه دارد و نه محکومله، در صورت صدور رأی قطعی در مرحله تجدیدنظر به نفع یا ضرر تجدیدنظرخواه، آیا امکان وصول مابقی تمبر هزینه دادرسی از ایشان وجود دارد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، اعمال این ماده قانونی در فرض سوال به چه صورتی است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
مقصود از محکومله واقع شدن مدعی اعسار در ماده ۵۱۱ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ آن است که نتیجه دادرسی به افزایش دارایی مدعی اعسار منتهی شود؛ به گونهای که در نتیجه اجرای حکم، ملائت وی برای پرداخت هزینه دادرسی محرز باشد. بنابراین چنانچه دعوای خواهان در مرحله بدوی مردود اعلام و او با تقدیم دادخواست تجدیدنظر و اخذ حکم اعسار از پرداخت هزینه دادرسی این مرحله، در نهایت محکومله واقع شود، وی مشمول حکم مقرر در ماده ۵۱۱ مذکور خواهد بود و هزینه دادرسی مرحله بدوی و تجدیدنظر از محل محکومٌبه دریافت خواهد شد؛ اما چنانچه در مرحله تجدیدنظر رأی بر بیحقی وی صادر شود، موضوع از شمول حکم مقرر در ماده یادشده خارج خواهد بود؛ همچنان که اگر محکومعلیه رأی بدوی از پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر معسر تلقی و در نهایت دادنامه بدوی نقض شود، از آنجایی که نقض دادنامه بدوی بر دارایی محکومله دادنامه تجدیدنظر مالی نیافزوده است، وی ملزم به پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر نخواهد بود.