وصول چک با ظهرنویسی جعلی

صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۳۹۸-۶۴۹۱
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۹/۲۲
برگزار شده توسط: استان آذربایجان شرقی/ شهر بناب

موضوع

وصول چک با ظهرنویسی جعلی

پرسش

آقای الف چکی در وجه شخص ب صادر می کند و نامبرده نیز بدون ظهرنویسی به شخص ج منتقل می نماید. در صورتی که شخص ج با ظهرنویسی (گذاشتن امضای ب) اقدام به وصول چک نماید مرتکب جعل شده است؟

نظر هیئت عالی

مستفاد از مواد ۵۲۳ و ۵۳۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ (تعزیرات) رفتار کسی که با معرفی خود به نام شخص دیگر و منقوش نمودن امضای وی در ظهر چک مبادرت به دریافت وجه چک می نماید از مصادیق جعل (سند غیررسمی) و استفاده از سند مجعول بوده و مطابق مواد قانونی فوق الذکر قابلیت تعقیب و مجازات را خواهد داشت و لذا در فرض پرسش استحقاق مرتکب نسبت به وجه چک با توجه به وجود ضرر بالقوه برای دیگری موجب نفی رفتار مجرمانه نمی گردد.

نظر اکثریت

در جعل اثبات ضرر ضرورتی ندارد و در صورتی که عنصر معنوی که همان قصد تقلب است موجود باشد جعل محقق خواهد شد. چه اینکه از این عمل ضرر محقق شود یعنی حاصل شود یا اینکه صرفا جاعل از آن در جهت اثبات حقی استفاده نماید ولیکن نقصی برای ایشان ایجاد نشده یا ضرری به دیگری وارد نشده باشد در ما نحن فیه با توجه به اینکه سو نیتی در عمل جاعل نبوده است (قصد تقلب) می توان ایشان را مبرا از مجازات دانست.

نظر اقلیت

با توجه به اینکه اثبات بزه جعل منوط به اثبات ضرر می‎باشد لذا وجود ضرر و اثبات آن در تحقق بزه ضروری است و قصد تقلب و قابلیت اضرار به غیر از ارکان تشکیل دهنده جرم جعل است. در نهایت اضرار آنی شرط نبوده بلکه اضرار بالقوه برای تحقق جرم کافی است و همین قدر که قابلیت اضرار اعم از مالی یا غیر مالی وجود داشته باشد جرم جعل تحقق می یابد و چون چک در وجه شخص معینی بوده و به دیگری واگذار شده (هرچند بدون ظهرنویسی) عمل انتقال گیرنده با قصد تقلب و اضرار به غیر صورت نگرفته و تحت عنوان جعل قابل مجازات نیست.