آییننامه کارهای سخت و زیان آور مصوب ۱۳۷۱/۰۹/۲۹
ماده ۱ - کار سخت و زیان آور کارهائی است که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیائی، مکانیکی، و بیولوژیکی محیط کار غیر استاندارد بوده که در اثر اشتغال کارگر تنشی بمراتب بالاتر ظرفیتهای طبیعی (جسمی و روانی) در وی ایجاد میگردد که نتیجه آن بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن میباشد.
تبصره - کارهایی که در آن عامل و شرایط محیط کار بدلیل نقص یا عدم استفاده از امکانات فنی و مهندسی و موازین پیشگیری غیر استاندارد باشد چنانچه با رفع نقص و یا بکارگیری امکانات فوق بتوان این عوامل را بحد استاندارد و مجاز رسانید جزء کارهای سخت و زیان آور محسوب نمیگردد.
تشخیص این امر به عهده کمیته ماده ۱۸ این آیین نامه خواهد بود. بر این اساس کارهای سخت و زیان آور به شرح مواد آتی خواهد بود.
ماده ۲ - کار در معادن اعم از تحت الارضی یا سطح الارضی که ایجاب مینماید کارگران در تونلها و راهروهای سر پوشیده باستخراج بپردازند.
تبصره - کار استخراج شامل جدا کردن یا منفجر ساختن مواد از سطح کار، حمل مواد عملیات مربوط بانفجار، اداره تاسیسات آب و برق در داخل معدن و به طور کلی هر گونه مباشرت و نظارتی که ایجاب نماید کارگر در تونلها، راهروها یا میله های معدن انجام وظیفه نماید، میباشد.
ماده ۳ - حفر قنوات و چاهها و فاضل آب و تونلهای زیرزمینی و کار در مخازن سربسته.
ماده ۴ - تخلیه و حمل مواد مذاب از کوره های مشغول به کار و کار مستمر در مجاورت کوره های ذوب به نحوی که کارگر در معرض مستقیم حرارت یا بخار زیان آور متصاعد از کوره باشد.
ماده ۵ - کارگرانیکه مستقیماً و مستمراً در امر تولید در کارگاههای دباغی، سالامبورسازی و روده پاک کنی اشتغال دارند و کار مستمر در گندابروها - جمع آوری، حمل و دفن زباله شهری.
ماده ۶ - کار کارگرانیکه مستمراً به امر جمع آوری و انتقال و انبار کردن کود (نظافت مستمر طویله، اصطبل، سالنهای پرورش طیور) در واحدهای دامداری و طیور اشتغال دارند.
ماده ۷ - کار مستمر و مداوم در فضای باز و در ارتفاع بیش از پنج متر از سطح زمین بر روی دکلها، اطاقکهای متحرک، داربست ها و اسکلتها.
ماده ۸ - کار مداوم بر روی خطوط و پستهای انتقال با فشار شصت و سه کیلومتر و بالاتر.
ماده ۹ - مشاغل شن پاشی، پخت اسفالت دستی، قیرپاشی و مالچ پاشی.
ماده ۱۰ - عملیات جوشکاری در داخل مخازن.
ماده ۱۱ - کارهائیکه استمرار آنها موجبات ابتلا به بیماری های حاصل از اشعه را فراهم می آورد نظیر کار با مواد رادیواکتیو و قرار گرفتن در معرض پرتوهای یونساز به تشخیص مراجع ذیصلاح و به استناد قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب جلسه مورخ بیستم فروردین ماه ۱۳۶۸ مجلس شورای اسلامی.
ماده ۱۲ - کار در محلهای با فشار محیط بیش از حد مجاز از قبیل غواصی.
ماده ۱۳ - کار مستمر در محیط هائیکه با وجود رعایت مقررات حفاظتی و ایمنی موجبات بیماریهای گوشی و یا کری را فراهم سازد.
ماده ۱۴ - کار در امور سمپاشی باغات و اشجار و مزارع و ضد عفونی اماکن و طویله ها و آشیانه های مرغداری در زمان سمپاشی.
ماده ۱۵ - کارگرانیکه مستقیماً در امر تولید و ترکیب سموم و حشره کش ها اشتغال دارند در زمان انجام کار.
ماده ۱۶ - کار با وسایل دارای ارتعاش در حدی که برای سلامتی کارگر زیان آور باشد.
ماده ۱۷ - مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار حد مجاز و استاندارد هر یک از مواد شیمیائی و عوامل بیولوژیکی و فیزیکی که در این آیین نامه نام برده شده است پس از تشکیل کمیته های تخصصی تعیین و جهت تصویب به شورای عالی حفاظت فنی پیشنهاد مینماید.
ترکیب کمیته ای تخصصی تعیین و جهت تصویب به شورای عالی حفاظت فنی تعیین خواهد نمود.
ماده ۱۸ - به منظور حسن اجرای مقرات این آیین نامه کمیته ای متشکل از اعضاء زیر:
(۱) - مدیرکل کار و امور اجتماعی استان که ریاست کمیته را عهده دار خواهد بود
(۲) - بازرس کار استان به انتخاب مدیر کل کار و امور اجتماعی.
(۳) - یکنفر نماینده سازمان تامین اجتماعی استان.
(۴) - یکنفر پزشک یا کارشناس بهداشت حرفه ای با معرفی سازمان منطقه ای بهداشت، درمان و آموزش پزشکی استان.
(۵) - یکنفر نماینده کارفرما به انتخاب و معرفی کانون اتحادیه های صنفی استان.
(۶) - یکنفر نماینده کارگر به انتخاب و معرفی کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان یا کانون انجمنهای کارگران استان و یا مجمع نمایندگان کارگران استان.
(۷) - یکنفر نماینده اداره کل صنایع استان.
(۸) - یکنفر نماینده اداره کل صنایع سنگین استان.
(۹) - یکنفر نماینده اداره کل معادن و فلزات استان.
(۱۰) - یکنفر نماینده اداره کل کشاورزی استان.
(۱۱) - یکنفر نماینده صنعت نفت استان.
(۱۲) - یکنفر نماینده سازمان حفاظت محیط زیست استان.
(۱۳) - یکنفر نماینده سازمان جهاد سازندگی استان.
(۱۴) - یکنفر از اساتید دانشگاه با معرفی دانشگاه استان.
در هر استان و محل اداره کل کار و امور اجتماعی و با وظائف زیر تشکیل میگردد.
(الف) - تطبیق مشاغل و زیان آور با مواد این آیین نامه و اعلام ان به مراجع ذیربط.
(ب) - بررسی مشاغلی که در این آیین نامه به عنوان کارهای سخت و زیان آور ذکر نگردیده است و از طرف کارگران یا کارفرمایان و یا سایر مراجع سخت و زیان آوری آن تقاضا شده و اعلام نتیجه به شورای عالی حفاظت فنی.
(ج) - بررسی مواردیکه شغل یا مشاغل باتخاذ تدابیر لازم حالت سختی و زیان آوری آنها از بین رفته و در عداد مشاغل درآمده اند و اعلام آن به مراجع ذیربط به منظور حذف مزایائی که به عنوان مزایای کار سخت و زیان آور پرداخت می گردیده است.
تبصره ۱ - حساب کمیته مذکور با حضور حداقل ۷ نفر از اعضاء رسمیت یافته و تصمیمات کیته با اکثریت آراء در جلسه معتبر خواهد بود.
تبصره ۲ - کمیته قبل از اتخاذ تصمیم موظف است نظریات کارشناسی را در خصوص ارزیابی محیط کار از نظر حد مجاز عوامل فیزیکی و شیمیائی و مکانیکی شرایط کار و وسایل استحفاظی جمعی و فردی از مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار وسایل استحفاظی جمعی و فردی تحقیقات تحصیل نماید.
ماده ۱۹ - کلیه کارفرمایان مکلفند قبل از ارجاع کارهای سخت و زیان آور بکارگران جدیدالاستخدام و یا کارگرانی که می خواهند جدیداً باینگونه کارها گمارده شوند ترتیب انجام معاینات پزشکی آنان را از لحاظ قابلیت و استعداد
جسمانی متناسب با نوع کارها مرجوع بدهند.
ماده ۲۰ - مقررات این آیین نامه به استناد تبصره ۵۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران میباشد و ارتباط به تصمیمات کمیته ای موضوع قانون بازنشستگی پیش از موعد بیمه شدگان تامین اجتماعی موضوع مصوبات مورخ ۱۳۷۶/۲/۲۸ و ۱۳۷۰/۶/۲۴ مجلس محترم و شورای اسلامی که مطابق با ضوابط و مقررات خاص خود و در ارتباط با شخص و شغل و زمان و موقعیت کار بمورد اجراء گذاشته شده است، ندارد.
این آیین نامه مشتمل بر ۲۰ ماده و ۴ تبصره به استناد ماده ۵۲ قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه نهایی مورخ ۱۳۷۰/۳/۴ شوریعالی کار تهیه و پس از بررسی مجدد و اصلاحاتی در جلسات متعدد شورای عالی حفاظت فنی در جلسه ۱۲ / ۸ / ۷۱ تایید و در تاریخ ۲۹ / ۹ / ۷۱ به تصویب وزرای کار و امور اجتماعی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسید.
وزیر کار و امور اجتماعی - حسین کمالی
وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی - رضا ملک زاده