آییننامه کمیسیونهای مشورتی اداره کل حقوقی و تدوین قوانین مصوب ۱۳۵۸ با اصلاحات مورخ ۱۳۷۹/۰۱/۲۱
ماده ۱ - به منظور اجرای وظائفی که به موجب قانون بر عهده اداره کل حقوقی و تدوین قوانین محوّل است و همچنین انجام اموری که رئیس قوه قضائیه ارجاع مینماید کمیسیونهای مشورتی طبق مقررات این آییننامه و در معیّت اداره کل حقوقی و تدوین قوانین تشکیل میگردد.
ماده ۲ - کمیسیونهای مشورتی دائمی عبارتند از:
۱ - کمیسیون قوانین مدنی.
۲ - کمیسیون آیین دادرسی مدنی.
۳ - کمیسیون قوانین جزایی.
۴ - کمیسیون آیین دادرسی کیفری.
۵ - کمیسیون تهیّه لوایح قضائی.
مدیرکل حقوقی و تدوین قوانین میتواند در موارد لزوم کمیسیونهای فرعی دیگری را حسب نیاز تشکیل دهد و از صاحب نظران ذیصلاح برای عضویت و شرکت در آنها دعوت نماید.
ماده ۳ - هر کمیسیون از یک رئیس و چهار عضو تشکیل میشود. رئیس و اعضاء کمیسیونها را رئیس قوه قضائیه از میان قضات حائز شرایط انتخاب خواهد کرد.لااقل یکنفر از اعضاء هر کمیسیون از میان معاونان یا مستشاران اداره کل حقوقی و تدوین قوانین انتخاب میشوند.
ماده ۴ - در هر کمیسیون یکی از معاونان یا مستشاران اداره کل حقوقی و تدوین قوانین که به عضویت کمیسیون مشورتی انتخاب میشود علاوه بر عضویت سمت دبیری کمیسیون را نیز خواهد داشت.
ماده ۵ - رئیس هر کمیسیون مسئول اداره جلسات کمیسیون و انجام امور آن میباشد و هر گاه در کار کمیسیونها و تشکیل آن اشکالی پیش آید مراتب را به اداره کل حقوقی و تدوین قوانین اطلاع میدهد.
وظائف کمیسیونها:
ماده ۶ - وظائف کمیسیونهای مشورتی عبارتست از:
الف - اظهار نظر نسبت به استعلامات قضایی و امور مربوط به استرداد و تعاون قضائی.
ب - مطالعه آراء دیوان عالی کشور و هیات عمومی و طرز دادرسی محاکم و نحوه استنباط از قوانین و پیشنهاد تدابیر لازم برای تسریع دادرسی و جلوگیری از تضییع حق و تفسیر غلط قوانین.
پ - تهیه و تنظیم طرحهای قانونی در هر مورد که رئیس قوه قضائیه مقتضی بداند و بررسی و اظهار نظر نسبت به طرحهایی که به کمیسیونها فرستاده میشود.
ماده ۷ - وظائف هر یک از کمیسیونهای پنج گانه به شرح زیر است:
الف - کمیسیون قوانین مدنی: بررسی و اظهار نظر در امور مربوط به قوانین مدنی، تجارت و ثبت.
ب - کمیسیون آیین دادرسی مدنی: بررسی و اظهار نظر در امور مربوط به آیین دادرسی مدنی، اجرای احکام مدنی و امور حسبی.
پ - کمیسیون قوانین جزایی: بررسی و اظهار نظر در امور مربوط به جزای عمومی و جزای اختصاصی.
ت - کمیسیون آیین دادرسی کیفری: بررسی و اظهار نظر در امور مربوط به آیین دادرسی کیفری و اجرای احکام جزایی.
ث - کمیسیون تهیه لوایح قضائی: بررسی و تهیه لوایح قضایی که از طرف اداره کل حقوقی و تدوین قوانین و یا ریاست قوه قضائیه ارجاع میشود.
تبصره - هر کمیسیون معمولاً به امور مربوط به خود رسیدگی و اظهار نظر خواهد کرد. لیکن این ترتیب مانع رسیدگی آنان به هر امر دیگری که به کمیسیون ارجاع شود نخواهد بود.
ماده ۸ - مدیر کل حقوقی و تدوین قوانین در صورت ضرورت میتواند بررسی و اظهار نظر در هر مورد را به دو یا چند کمیسیون ارجاع نماید که مشترکاً اقدام نمایند. همچنین میتواند بر حسب تشخیص خود با پیشنهاد کمیسیونها از اشخاص صاحب نظر و خبره برای شرکت در کمیسیونها دعوت به عمل آورد. به صاحب نظران و خبرگانی که به این ترتیب دعوت میشوند حق حضور متناسبی برای هر جلسه پرداخت خواهد شد.
ماده ۹ - هرگاه کمیسیونهای مشورتی در نتیجه بررسی استعلامات قضایی یا مطالعه آراء محاکم یا به طریق دیگر به ابهام یا اجمال قوانین بر خورد نمایند و یا از تفسیر غلط قوانین که موجب تضییع حق و یا کندی دادرسی است مستحضر شوند مکلفند نظر خود را مستدلاً و با پیشنهاد اصلاحی به اداره کل حقوقی و تدوین قوانین اعلام نمایند تا برای اقدام مقتضی تسلیم رئیس قوه قضائیه گردد.
ماده ۱۰ - هرگاه کمیسیونها در نتیجه تحولات و ضرورتهای اجتماعی تغییری در قوانین موجود را لازم بدانند و یا تصویب قانونی تازه را مفید تشخیص دهند طرح لازم را تهیه و پیشنهاد مینمایند.
ماده ۱۱ - اوقات کار کمیسیونهای مشورتی هفته ای دو جلسه است و مدیرکل حقوقی و تدوین قوانین در موارد لزوم میتواند آن را تا ۴ جلسه در هفته افزایش دهد. کمیسیونهای مشورتی در محل اداره کل حقوقی و تدوین قوانین تشکیل جلسه خواهند داد و روزهای جلسه را مدیرکل حقوقی و تدوین قوانین با جلب نظر هر کمیسیون تعیین مینماید.
ماده ۱۲ - مدیر کل حقوقی و تدوین قوانین مسئول اداره امور کمیسیونهای مشورتی است. اداره کل حقوقی و تدوین قوانین باید وسائل کار کمیسیونها را فراهم نماید.
ماده ۱۳ - کلیه استعلامات و امور مربوط به کمیسیونها از طریق اداره کل حقوقی و تدوین به آنان ارجاع میگردد. مدیر کل حقوقی و تدوین قوانین میتواند در هر یک از کمیسیونها شرکت نماید و توضیح لازم را در مورد امور ارجاعی به اطلاع کمیسیون برساند و نظر خود را لدی الاقتضاء اعلام نماید.
ماده ۱۴ - اظهار نظر و پیشنهاد کمیسیونهای مشورتی وسیله دبیر هر کمیسیون به اداره کل حقوقی و تدوین قوانین فرستاده میشود.
مدیرکل حقوقی و تدوین قوانین در مورد پیشنهادها و نظرهای اصلاحی و موارد مهمّه مراتب را ضمن اظهار نظر نزد معاون قضایی رئیس قوه قضائیه ارسال میدارد تا تصمیم مقتضی اتخاذ شود.
ماده ۱۵ - کمیسیونهای مشورتی مکلفند رسیدگی به استعلام یا امور معینی را به تقاضای اداره کل حقوقی و تدوین قوانین بر کارهای دیگر مقدم بدارند یا در مورد مساله ای به طور فوری و خارج از نوبت اقدام کنند.
طرز کار کمیسیونها:
ماده ۱۶ - هر کمیسیون دفتری مخصوص خواهد داشت که کارهای کمیسیون در آن به ثبت میرسد. دبیر هر کمیسیون موظف است کارهای رسیده را با قید تاریخ وصول در این دفتر ثبت کند و پس از بررسی و اعلام نتیجه نظر کمیسیون را به طور دقیق و توام با استدلالی که شده در دفتر به ثبت برساند و تاریخ حصول نتیجه را نیز قید نماید.
ماده ۱۷ - دبیر کمیسیون استعلام ها و امور ارجاعی را پس از وصول و ثبت در دفتر به نوبت میان اعضای کمیسیون تقسیم خواهد نمود. هر یک از اعضاء کمیسیون و همچنین دبیر کمیسیون مکلفند نسبت به استعلام یا امر ارجاعی مطالعه نموده و پس از آنکه مساله در کمیسیون مطرح گردید نتیجه مطالعه و نظر خود را برای بحث و بررسی به کمیسیون بدهند.
ماده ۱۸ - دبیر کمیسیون مکلّف است در پایان هر جلسه صورتمجلس متضمن تاریخ جلسه و نام اعضای حاضر و صورت دقیق کارهای انجام شده در آن جلسه و نتایج حاصله و دیگر مسائل لازم را تنظیم نموده و به امضای اعضاء حاضر برساند و دبیر کمیسیون مکلّف است صورتمجلس هر جلسه را امضا کرده و در همان روز تسلیم اداره کل حقوقی و تدوین قوانین نماید.
ماده ۱۹ - در غیبت دبیر، یکی از اعضای کمیسیون وظائف مذکور در ماده ۱۸ را انجام خواهد داد.
ماده ۲۰ - دبیر کمیسیون در پایان هر ماه صورتی از کارهای انجام شده در کمیسیون را تهیه و به اداره کل حقوقی و تدوین قوانین تسلیم مینماید. این صورت با گزارش اداره کل حقوقی و تدوین قوانین به استحضار معاونت قضایی خواهد رسید.
پاداش:
ماده ۲۱ - به اعضای کمیسیونها برای حضور در هر جلسه مبلغ متناسبی به عنوان حق حضور طبق آییننامه هیات وزیران در آخر هر ماه پرداخت خواهد شد. معاونت مالی و پشتیبانی اعتبار لازم برای پرداخت حق حضور اعضاء کمیسیونهای مشورتی را در اختیار اداره کل حقوقی و تدوین قوانین خواهد گذاشت.
ماده ۲۲ - عدم حضور غیر موجه سه جلسه هر یک از اعضای کمیسیونها در هر ماه به منزله انصراف از عضویت تلقی شده و به جای وی عضو دیگر انتخاب خواهد شد.
ماده ۲۳ - هرگاه در نتیجه رسیدگی معلوم شد که کمیسیونی به طور مرتب و کامل تشکیل نمی شود و یا میزان کار آن متناسب با ساعات و جلسات معین شده نیست کمیسیون مذکور منحل میگردد.
ماده ۲۴ - آییننامه پیشین کمیسیونهای مشورتی اداره حقوقی از تاریخ تصویب این آییننامه نسخ میگردد.
رئیس قوه قضائیه