افشای اطلاعات بدون دستور قضایی

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۱/۲۸
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر گرگان

موضوع

افشای اطلاعات بدون دستور قضایی

پرسش

با توجه به مفاد ماده ۶۴۸ قانون مجازات بخش تعزیری، آیا موارد زیر مصداق ماده ۶۴۸ می‌باشد؟
۱- کارمند اداره ثبت اسناد و املاک بدون دستور مقام قضایی اقدام به اعلام وضعیت ثبتی ملک آقای B به آقای A می‌نماید.
۲- کارمند بانک بدون دستور قضایی اقدام به تحویل پرینت گزارش مالی آقای B به آقای A می‌نماید.
۳- کارمند شعبه دادگستری فتوکپی گواهی حصر وراثت یا حکم اثبات مالکیت متعلق به آقای B را بدون دستور قضایی به آقای A که فاقد سمت در پرونده می‌باشد تحویل می‌دهد.
۴- کارمند ثبت احوال شماره کد ملی و آدرس B را بدون دستور قضایی به آقای A تحویل می‌دهد.

نظر هیات عالی

با توجه به اصل تفسیر محدود قوانین کیفری، نظر اکثریت صحیح‌تر است زیرا اطلاعات مالی مشمول ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات است، زیرا از اسرار حرفه‌ای محسوب می‌شود و سایر موارد مطرح شده بیشتر جنبه تخلف اداری دارند تا جرم کیفری مرتبط با افشای اسرار. اصل قانونی‌ بودن جرم و مجازات اقتضا دارد که ماده ۶۴۸ فقط برای مواردی که واقعاً اسرار حرفه‌ای محسوب می‌شوند، اعمال شود.

نظر اکثریت

با عنایت به اینکه ماده ۶۴۸ قانون مجازات بخش تعزیری بیان داشته: «اطباء و جراحان و ماماها و داروفروشان و کلیه کسانی که به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می‌شوند، هرگاه در غیر از موارد قانونی، اسرار مردم را افشاء کنند به سه ماه و یک روز تا یک سال حبس و یا به یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شوند» که حسب آن از حیث مشاغل تمام مشاغلی که به واسطه حرفه و شغل خود محرم اسرار اشخاص می‌گردند را شامل می‌گردد اما در ارتباط با اینکه آیا هر گونه اطلاعاتی که به واسطه شغل و حرفه اشخاص به شخص منتقل می‌شود اسرار محسوب می‌شود یا خیر که در نتیجه افشای آن بتوان افشاء کننده را تحت تعقیب قرار داد باید با توجه به مصادیق هر یک از این موارد موضوع را نگریست. به عنوان مثال در ارتباط با کارمند اداره ثبت اسناد و املاک که بدون دستور مقام قضایی اقدام به وضعیت اعلام ثبتی ملک آقای «ب» به آقای «الف» می‌نماید، در این خصوص نمی‌تواند مدعی شود که اعلام وضعیت ثبتی ملک تخلف محسوب می‌شود و قابل پیگیری قضایی و اداری است، اما از باب افشای اسرار قابل تعقیب نخواهد بود. در ارتباط با این موضوع نیز مانند کارمند ثبت اقدام به افشای سر شخصی کسی ننموده بلکه یک تخلف اداری است که قابل پیگرد قانونی است. همچنین در مورد بند ۴ که کارمند ثبت احوال شماره کد ملی و آدرس را بدون دستور قضایی به آقای «الف» تحویل می‌دهد، این موضوع نیز از شمول سر خارج است زیرا سر در لغت به معنای پنهان کردن مطلبی در دل می‌باشد و اسرار به معنای گفتن راز پنهانی به کسی و سفارش به پنهان داشتن آن است، در حالی که هیچ یک از موارد مطروحه در سئوال از بند ۱ و ۳ و ۴ مشمول سر به معنای لغوی آن نمی‌باشد، اما در ارتباط با بند دوم به منزله جایی که کارمند بانک بدون دستور قضایی اقدام به تحویل پرینت گزارش مالی آقای «الف» می‌نماید، در این مورد با توجه به مصداق آن می‌توان میزان توانایی مالی شخص را جزو اسرار شخص دانست. در صورت افشای آن ممکن است ضرر متوجه شخص گردد، لذا این مورد را می‌توان از مصادیق ماده ۶۴۸ دانست. بنابراین براساس متن ماده ۶۴۸ هر شغل و حرفه ای که به واسطه آن به اسرار دست پیدا می‌کنند مشمول ماده ۶۴۸ هستند، اما در ارتباط با مصادیق سر و اسرار حرفه ای و مشاغل باید به مصادیق مراجعه نمود.

نظر اقلیت

با عنایت به اینکه قانونگذار در ارائه اطلاعات و آمار مربوط به اشخاص ضابطه‌ای قرار داده به این معنا که قانونگذار براساس تصمیم قانونی ضابطه را مقرر کرده که صرفاً با رعایت آن ضابطه امکان ارائه اطلاعات و آمار وجود دارد، در اینجا مشمول ماده ۶۴۸ می‌گردد، اما اگر قانونگذار ضابطه‌ای برای ارائه آمار و اطلاعات قرار نداده و همه اشخاص امکان دسترسی به این آمار و اطلاعات را داشته باشند، در این صورت نمی‌تواند مشمول موضوع ماده ۶۴۸ باشد. بنابراین آنچه که مهم است ضابطه مند بودن دسترسی به یکسری اطلاعات اشخاص و نقض این ضابطه از سوی متهم است که در این صورت اگر چنانچه شخص موردنظر از مشاغلی باشد که به واسطه شغل خود به این اطلاعات دسترسی داشته و ضوابط را نقض بکند، براساس مفاد ماده ۶۴۸ قابل تعقیب قضایی خواهد بود.