انجام وظایف قانونی نیروهای مسلح
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۱/۲۹
برگزار شده توسط: استان سازمان قضایی نیروهای مسلح/ شهر گیلان
موضوع
انجام وظایف قانونی نیروهای مسلح
پرسش
۱- آیا مقررات ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ استثنایی بر قاعده اقدام میباشد ؟
۲- منظور از ترسانیدن در این ماده چیست؟ آیا رفتار موجب ترس باید رفتار غیر مجاز و غیر قانونی باشد تا مسئول قلمداد شود؟
۳- چنانچه مامورین نیروهای مسلح در راستای انجام وظیفه قانونی خود کسی را تعقیب کنند و فرد مورد تعقیب مبادرت به فرار نماید و علت آن را ترس بی اختیار بیان کند و مدعی شود بدون اختیار از او حرکتی سرزده که موجب ایراد صدمه بر خودش یا دیگری شده این ادعا چگونه اثبات و صحت آن احراز
می شود ؟
نظر هیات عالی
ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در مقام بیان رفتار غیر اصابتی (ترساندن) منجر به جنایت است و همچنان که در قسمت اخیر ماده تصریح شده، ترساننده حسب تعاریف جنایت عمدی و غیر عمدی مسئول است. لذا این ماده قانونی بایستی در کنار مواد ۲۹۰، ۲۹۱ و ۲۹۲ قانون مجازات اسلامی تفسیر شود. این ماده قانونی میتواند استثنا بر قاعده اقدام ماده ۵۳۷ قانون مجازات اسلامی باشد. در خصوص قسمت اخیر سوال که مامور در راستای وظیفه قانونی کسی را تعقیب نموده اگر قانونی بودن تعقیب محرز شود، مامور ضامن صدمات وارده نمیباشد چرا که مطابق ماده ۱۵۷ قانون مجازات اسلامی مقاومت در برابر قوای انتظامی دفاع محسوب نمی شود و برابر بند الف ماده ۱۵۸ قانون مجازات اسلامی در صورتی که ارتکاب رفتار به حکم قانون باشد، رافع مسئولیت کیفری است و مطابق قواعد فقهی اقدام و تحذیر، ضمان مامور منتفی است و گرچه مقنن در تعریف جنایت عمدی قید عدوانی بودن رفتار مجرمانه را نیاورده لکن این شرط از مسلمات فقهی در تعریف جنایت عمدی موجب قصاص میباشد و به نظر میرسد که مهمترین شرط تحقق در ضمان موضوع ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی این است که فرد در اثر ترس بی اختیار فرار کند یعنی ترس به حدی غلبه نماید که اختیار و قدرت تصمیم گیری را زائل نماید (مانند این که شیری به آدمی حمله نماید) عرفا چنین ترسی از ماموران انتظامی وجود ندارد و این که فرد فرار کننده مرتکب رفتار غیر قانونی (مثل سرقت) شده که ترس از دستگیری و مجازات قانونی دارد نمیتواند موجب ضمان مامور باشد. مگر این که ثابت شود مامور از حدود وظایف قانونی خود تخطی کرده است.
نظر اتفاقی
۱) تصویب ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ موجب تزلزل قاعده اقدام نشده و این ماده استثنای قاعده اقدام نمیباشد
(۲) منظور از ترسانیدن در ماده ۴۹۹ قانون مجازات اسلامی ۹۲ هر رفتاری است که موجب شود شخص مقابل، در اثر ترس، بی اختیار فرار کند یا بدون اختیار حرکتی از او سر بزند که موجب ایراد صدمه و برخودش یا دیگری گردد البته بین رفتار مجاز و غیر مجاز که موجب ترسیدن فرد مقابل میبایست تفاوت قائل شد.
(۳) در فرض سوال با عنایت به اینکه مامورین در راستای انجام وظایف قانونی و مطابق مقررات فرد را تعقیب نمودهاند و فرد مورد تعقیب با اقدام به فرار خود موجب گردیده صدمه ای به وی وارد گردد و در واقع جنایت واقع شده منحصرا مستند به عمد یا تقصیر مجنی علیه میباشد لذا مطابق ماده ۵۳۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ ضمان ثابت نیست.