تاثیر صدور حکم تمکین بر نفقه گذشته زوجه

رأی خلاصه جریان پرونده

در تاریخ ۱۴۰۰/۳/۲۶ خانم پ. پ. ف. بوکالت از طرف اقای س. ت. بطرفیت خانم ف. و. د. دادخواستی بخواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق تقدیم نموده که بدوا جهت ایجاد صلح و سازش به شعبه *ثبت و مورد رسیدگی قرار میگیرد و شورا پس از تشکیل جلسه و استماع اظهارات خوانده و ملاحظه لایحه وکیل خواهان سرانجام بلحاظ عدم حصول سازش بین طرفین پرونده را به دادگستری شهرستان *ارسال نموده که حسب الارجاع در شعبه *ثبت و مورد رسیدگی قرار میگیرد در جلسه رسیدگی مورخ ۱۴۰۰/۶/۷ که با حضور وکیل خواهان و نیز خوانده تشکیل گردیده وکیل خواهان اظهار داشت خوانده و موکل در تاریخ ۱۳۸۴/۲/۸ به عقد دائم و شرعی درامده اند. خوانده از تاریخ ۱۳۹۹/۴/۳۰ بدون عذر موجه و قانونی منزل مشترک را ترک کرده و علیرغم وساطت اطرافیان حاضر به ادامه زندگی مشترک نبوده است.لذا موکل خواستار صدور گواهی عدم امکان سازش می باشد. موکل دارای سه فرزند مشترک با خوانده می باشد. که همگی بالای سن ۷ سال بوده و تحت حضانت پدر می باشند و حاضر به ملاقات با مادر نیستند طی دادنامه شماره ۱۴۷۶ – ۹۹ صادره از شعبه *خوانده به تمکین محکوم شده لیکن از تمکین استنکاف نموده و ناشزه هستند بنابراین نفقه به ایشان تعلق نمیگیرد مهریه خوانده سی عدد سکه تمام بهار ازادی بوده که در حال پرداخت است.و خوانده حسب الاقرار جهیزیه نداشته است. خوانده دفاعا اظهار داشت با طلاق موافق هستم مهریه بنده قسطی شده است.و همسرم نفقه به بنده پرداخت نکرده و تقاضای مطالبه نفقه ایام گذشته و حال و عده و نیز اجرت المثل ایام زوجیت را دارم. همسرم هیچگونه اموالی ندارد. و همه را بنام خواهرش کرده است.دادگاه قرار ارجاع امر بداوری صادر نموده و نیز جهت تعیین میزان نفقه و اجرت المثل ایام زوجیت موضوع را بکارشناس ارجاع کرده است.و کارشناس منتخب دادگاه بشرح نظریه کتبی تقدیمی در برگ ۳۱ پرونده میزان اجرت المثل زوجه را جمعا بمبلغ *تومان تعیین و اعلام نموده است.داوران منصوب زوجین هر یک نظریه کتبی خود را که حاکی از عدم حصول سازش بین طرفین بوده تقدیم داشته اند. خوانده بشرح صورتجلسه مورخ ۱۴۰۰/۹/۲ اعلام نموده که نفقه ایام عده را در قبال طلاق بذل و حق رجوع به مابذل را سلب و ساقط مینمایم و مدخوله هستم و باردار نمی باشم.سرانجام دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و بموجب دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۹/۱۴ پس از ذکر خواسته خواهان و اعلام احراز رابطه زوجیت بین طرفین با اعلام اینکه مساعی دادگاه و داوران در اصلاح ذات البین موثر واقع نگردیده و زوج اصرار بر طلاق دارد. لذا باستناد حدیث شریف الطلاق بید من اخذ بالساق و مواد ۲۴ و ۲۶ و ۲۷ و ۲۸ و ۲۹ و ۳۴ قانون حمایت خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق از نوع باین خلعی و ثبت رسمی ان در دفتر ثبت طلاق صادر و توضیح داده که مهریه زوجه بموجب حکم صادره از شعبه *تقسیط شده و در حال پرداخت است.و در خصوص نفقه ایام گذشته و حال با توجه باینکه بموجب دادنامه شماره ۱ *۲ شعبه *حکم تمکین زوجه از زوج صادر شده و تمکین نکرده است.زوجه ناشزه بوده و بوی تعلق نمیگیرد. اجرت المثل ایام زوجیت بموجب نظریه کارشناس مبلغ نوزده میلیون و نهصد و هشتاد هزار تومان می باشد. و زوجه جهیزیه نداشته است.و زوجین دارای فرزند مشترک بالای هفت سال هستند که تحت حضانت پدر می باشد. و زوجه حسب اقرار خود مدخوله بوده و در حال حاضر باردار نمی باشد. و زوجه نفقه ایام عده را در قبال طلاق بذل و حق رجوع را سلب و ساقط نموده است.زوجه در مهلت قانونی با تقدیم دادخواست نسبت به ان تجدیدنظرخواهی نموده و عمده اعتراض وی راجع به حقوق مالی می باشد. که پس از تبادل لایحه و وصول پرونده بمرجع تجدیدنظر *وضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۲۲ اعتراض تجدیدنظرخواه را غیرموجه و دادنامه تجدیدنظرخواسته را مطابق اصول و قواعد دادرسی تشخیص و باستناد ماده ۳۵۸ قانون ایین دادرسی مدنی با رد تجدیدنظرخواهی تجدیدنظرخواه دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید نموده است.زوجه در فرجه قانونی با تقدیم دادخواست نسبت به دادنامه اخیرالذکر فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لایحه و وصول پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده که در نوبت رسیدگی هیات شعبه به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره *مورخ ۲۷/۱/۱۴۰۱ به شرح زیر انشای رای نموده است.
دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۲۲ شعبه *متضمن تایید دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۹/۱۴ صادره از شعبه *که بموجب ان گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به درخواست زوج فرجام خوانده صادر گردیده و زوجه فرجام خواه در مهلت قانونی با تقدیم دادخواست نسبت به ان فرجام خواهی نموده است.بجهات ذیل واجد ایراد قانونی بوده و در خور نقض می باشد. اولا – دادگاه صادر کننده دادنامه نخستین دادگاه خانواده موضوع ماده یک قانون حمایت مصوب سال ۱۳۹۱ بوده و مطابق مقررات قانون مذکور جلسات این دادگاه با حضور قاضی مشاور رسمیت داشته و رای صادره از این دادگاه هم در صورتی معتبر خواهد بود که مسبوق به اظهارنظر قاضی مشاور بوده باشد. که در پرونده تحت امر دادگاه بدوی بدون اخذ نظریه قاضی مشاور اقدام به انشای رای نموده است. بنابراین بر دادنامه صادره از دادگاه بدوی اعتبار قانونی مترتب نمی باشد. ثانیا – زوج فرجام خوانده بشرح دادخواست ابتدایی خواستار طلاق همسرش بوده و بلحاظ اینکه زوجه فرجام خواه مدخوله و در سن یایسگی بوده و از طرفی هم طلاق بین طرفین طلاق نوبت اول خواهد بود لذا نوع طلاق شرعا و قانونا از قسم رجعی بوده و در مدت عده زوج حق رجوع به زوجیت را خواهد داشت لذا تعیین نوع طلاق از قسم باین خلعی در دادنامه بدوی با موازین شرعی و قانونی انطباق نداشته و بذل نفقه ایام عده از طرف زوجه به زوج در قبال طلاق بعلت اینکه زوجه متقاضی طلاق نبوده در تشخیص و تعیین نوع طلاق موثر در مقام نخواهد بود مضافا اینکه دادگاه زوجه را ناشزه تشخیص داده و مطابق ماده ۱۱۰۹ قانون مدنی اساسا زوجه مستحق نفقه ایام عده نبوده تا بذل ان از سوی نامبرده موقعیت قانونی داشته و در تعیین نوع طلاق موثر بوده باشد.ثالثا – اگر چه زوجه بموجب دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۱/۲۴ به تمکین از زوج محکوم شده و دادگاه صرفا به استناد همین حکم نامبرده را ناشزه تشخیص و مستحق نفقات ایام گذشته و جاریه ندانسته است ، لیکن صرف صدور حکم تمکین دلیل قطعی بر نشوز زوجه محسوب نبوده و مسقط نفقات ایام گذشته و جاریه وی نخواهد بود بلکه نتیجه نهایی اقدامات اجرایی و عکس العمل و واکنش زوجه در مقابل مقامات اجرایی جهت مراجعه به زندگی مشترک کاشف از نشوز یا عدم نشوز زوجه خواهد بود و مادامیکه حکم تمکین صادره با صدور اجراییه بمرحله اجرا در نیامده باشد. و نتیجه اقدامات اجرایی ان معلوم نگردیده باشد. زوجه ناشزه محسوب نبوده و استحقاق وی نسبت به نفقه منتفی نخواهد بود و از این رو جهت روشن شدن موضوع و تشخیص استحقاق یا عدم استحقاق زوجه نسبت به نفقات ایام گذشته و جاریه و ایام عده اقتضای داشته که دادگاه محترم با مطالبه و ملاحظه پرونده تمکین موضوع دادنامه یاد شده و پرونده اجرایی مرتبط با ان چگونگی اقدامات اجرایی حکم تمکین صادره و واکنش و عکس العمل زوجه در مقابل مقامات اجرایی جهت بازگشت به زندگی مشترک را بررسی و معلوم نموده و سرانجام بر اساس نتیجه حاصله در خصوص استحقاق یا عدم استحقاق زوجه نسبت به نفقه تعیین تکلیف نماید. بنابراین دادنامه فرجام خواسته که بدان توجه بمراتب مرقوم در فوق انشای گردیده قابلیت ابرام نداشته مستندا به بندهای ۲ و ۵ ماده ۳۷۱ و بند الف ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی مدنی ضمن نقض ان رسیدگی مجدد به دادگاه محترم صادر کننده رای منقوض ارجاع میگردد. پس از اعاده پرونده شعبه *وارد رسیدگی شده و بشرح تصمیم اتخاذی پرونده را به دادگاه بدوی جهت اخذ نظریه قاضی مشاور و بررسی و چگونگی اقدامات اجرایی نسبت به حکم تمکین صادره به دادگاه بدوی ارسال نموده و شعبه *پس از وصول پرونده امر و مطالبه پرونده استنادی به کلاسه *و وصول ان خلاصه پرونده استنادی را در صورتمجلس مورخ ۱۴۰۱/۲/۲۸ درج نموده که حاکیست اقای س. ت. بتوسط وکیل خود بطرفیت همسرش خانم ف. و. د. دادخواستی بخواسته الزام به تمکین تقدیم نموده و شعبه *بموضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره ۱ *۲ مورخ ۱۴۰۰/۱/۲۴ حکم بر الزام زوجه به تمکین از زوج صادر نموده است.و با توجه به عدم صدور اجراییه مشخص نمی باشد. که ایا پس از صدور حکم تمکین زوجه از زوج تمکین نموده است.یا خیر. پرونده بیش از این حکایتی ندارد. متقابلا زوجه در دادگاه حضور یافته و درخصوص حکم تمکین صادره توضیح داده وقتی حکم تمکین من صادر شده چون خواهر شوهرم خیلی اذیتم می کند من هم برنگشتم و گفتم خواهر شوهرم از ان خانه بیرون برود تا من تمکین کنم و هنوز هم به منزل شوهرم برنگشتم. دادگاه پس از اخذ نظریه قاضی مشاور و متعاقبا تعیین داور برای زوج و اخذ نظریه داور ایشان ، پرونده را به شعبه *اعاده نموده و مرجع تجدیدنظر پس از وصول پرونده و تشکیل جلسه دادرسی و استماع توضیحات وکیل زوج ( تجدیدنظرخوانده ) و انعکاس ان در صورتمجلس مجددا جلسه دادرسی تشکیل و اظهارات زوجه و وکیل زوج را استماع و در صورتمجلس منعکس نموده و سرانجام ختم رسیدگی را اعلام و بموجب دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۱/۵/۲۹ پس از ذکر سیر مراحل دادرسی با اعلام اینکه نظر قاضی مشاور اخذ و پیوست پرونده گردیده و وکیل زوج و خود زوجه در این دادگاه در مورد نفقه زوجه در مدت دو سال و نیم که زوجه در منزل مادرش می باشد. و اقرار اینکه حکم صادره در مورد تمکین اجرا نشده و وکیل زوج نیز به این امر اقرار نموده و توافق کردند. زوج ماهیانه مبلغ پانصد هزار تومان در مقابل دو سال و نیم و ایام عده بابت نفقه به زوجه پرداخت نماید. و هر دو طرف این مقدار نفقه را که زوج به زوجه پرداخت نماید. توافق کردند. و با توجه به مطالب مرقوم و رفع ایرادات مطرح شده انجام گردیده و ضمنا طلاق زوجین رجعی بوده و زوج حق رجوع به عقد را دارد. و زوجه سه طهر عده دارد. و زوج مبلغ پانزده میلیون تومان بابت نفقه معوقه و ماهیانه مبلغ پانصد هزار تومان تا پایان عده به زوجه پرداخت نماید. و قبل از جاری شدن صیغه طلاق باید پرداخت شود. و در مورد تنصیف اموال طبق اظهارات زوجه اموال منقول و غیرمنقول بنام زوج نیست و دادگاه در این مورد تکلیفی ندارد. لذا با توجه به مطالب مرقوم اعتراض تجدیدنظر خواه را در بقیه موارد غیروارد تشخیص و باستناد ماده ۳۵۸ قانون ایین دادرسی مدنی ضمن رد اعتراض تجدیدنظرخواه در بقیه موارد دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید نموده است. دادنامه مرقوم در تاریخ ۱۴۰۱/۵/۳۰ به طرفین ابلاغ شدو وکیل زوج در تاریخ ۱۴۰۱/۶/۱۲ با تقدیم دادخواست نسبت به ان فرجام خواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی و وصول پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. دادخواست فرجامی به هنگام شور قرائت میگردد.
هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای ح. ع. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

وکیل فرجام خواه اقای س. ت. نسبت به دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۱/۵/۲۹ شعبه *مفادا متضمن اصلاح و تایید دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۹/۱۴ صادره از شعبه *که بموجب ان به درخواست زوج فرجام خواه گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق با لحاظ حقوق مالی زوجه فرجام خوانده صادر گردیده است. فرجام خواهی نموده و عمده اعتراض وی راجع به اصل استحقاق زوجه نسبت به نفقه معوقه و میزان نفقه مقرر و تعیین شده می باشد. ، که با توجه به محتویات پرونده اعتراض وکیل فرجام خواه وارد و موجه نیست. زیرا ، اولا – مستند وکیل فرجام خواه در اثبات عدم استحقاق زوجه نسبت به نفقه ایام ماضی صرفا حکم تمکین صادره علیه زوجه می باشد. که چون حسب اقرار وکیل زوج در جلسه دادرسی دادگاه تجدیدنظر از سوی زوج نسبت به حکم تمکین صادره درخواست صدور اجراییه بعمل نیامده و حکم تمکین صادره منتهی به صدور اجراییه نشده است.و صرف صدور حکم تمکین علیه زوجه دلیل بر اثبات نشوز زوجه محسوب نبوده ، بلکه نتیجه اقدامات اجرایی بعد از صدور اجراییه کاشف از نشوز یا عدم نشوز زوجه خواهد بود. بنابراین مستند وکیل فرجام خواه قانونا مثبت نشوز زوجه محسوب نبوده تا استحقاق او را نسبت به نفقات معوقه و ایام عده ساقط نمایند. فلذا تشخیص دادگاه در احراز استحقاق زوجه نسبت به نفقات ایام ماضی و ایام عده صایب و موجه بوده ، مضافا اینکه وکیل زوج و زوجه در مرحله تجدیدنظر بشرح صورتجلسه دادرسی مورخ ۱۴۰۱/۵/۲۶ در مورد نفقات ایام معوقه بمدت دو سال و نیم و هم چنین نفقه ایام عده و میزان نفقه ماهیانه مبلغ پانصد هزار تومان با یکدیگر توافق نموده اند و همان نفقه مورد توافق انان هم بعنوان نفقات ایام معوقه و ایام عده در دادنامه معترض عنه مورد لحاظ و لحوق حکم قرار گرفته است.که با توجه به حصول توافق بین طرفین درخصوص مورد ادعای بعدی مبنی بر عدم استحقاق زوجه نسبت به نفقات ایام معوقه و ایام عده توجیه قانونی ندارد. ثانیا – در دادنامه فرجام خواسته مجموع نفقه ایام معوقه بمدت دو سال و نیم مبلغ پانزده میلیون تومان محاسبه و مقرر و تعیین گردیده است.که با توجه بمیزان نفقه ماهیانه مورد توافق طرفین بمبلغ پانصد هزار تومان ، نفقه ایام معوقه بمدت دو سال و نیم و بعبارتی بمدت سی ماه بنحو صحیح محاسبه گردیده و در دادنامه معترض عنه مورد لحاظ قرار گرفته است.و از این حیث در دادنامه مرقوم اشتباه محاسبه ای مشهود نمی باشد. بنابراین دادنامه فرجام خواسته در قسمت معترض عنه با لحاظ محتویات پرونده موجها و مطابق موازین و مقررات قانونی اصدار یافته و ایراد و اشکال موثر در تخدیش بر دادنامه مرقوم مترتب نبوده و اعتراض وکیل فرجام خواه در حدی نیست که خلل و خدشه ای بر دادنامه معترض وارد و موجبات نقض ان را فراهم سازد. فلذا ضمن رد فرجام خواهی فرجام خواه باستناد مواد ۳۷۰ و ۳۹۶ قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته در قسمت معترض عنه ابرام می گردد.
رییس شعبه *: ح. ع.
مستشار: ح. م. ه. مستشار: م. ح. م.