رای شماره ۱۲۲ مورخ ۱۳۶۸/۱۲/۲۴ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
کلاسه پرونده:۳/۶۶
شماره دادنامه: ۱۲۲
تاریخ رای: پنجشنبه ۲۴ اسفند ۱۳۶۸
شاکی:آقای محمدرضا بندرچی
موضوع: ابطال مواد ۱۵ و ۲۰ و ۲۳ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیلی قانون خدمت وظیفه عمومی و مواد ۸- ۲۰- ۲۱ و تبصره ۱ماده ۵۱ و ماده ۵۶ و تبصره ۲ ماده ۵۶ و مواد ۱۰۰- ۱۲۹- ۱۸۳ تبصره ۲ ماده ۱۸۳ و مواد ۱۹۱- ۱۹۵- ۱۹۷ آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۱۳/۵/۶۴ هیات وزیران
مقدمه: شاکی به شرح دادخواست تقدیمی اعلام داشته است مواد مذکور در ذیل بعضاً مخالف قانون خدمت وظیفه عمومی و بعضاً خروج از حوزه اختیارات قوه مجریه در تنظیم آییننامه بوده و تقاضای ابطال آن میگردد ماده ۱۵ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیلی قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۲۹/۷/۶۳ مندرج در روزنامه رسمی ۱۱۷۸۳- ۲/۵/۶۴ به علت اینکه حق ادامه تحصیل فارغالتحصیلان لیسانس دانشگاهها را مقید به مدت مندرج در ماده ۱۴ آن آییننامه نموده و مخالف با ماده ۳۱ قانون خدمت وظیفه عمومی میباشد و همچنین مادتین ۲۰ و ۲۳ آییننامه فوقالذکر و مواد ۸ و ۲۰ و ۲۱ و تبصره ۱ ماده ۵۱ و ماده ۵۶ و تبصره ۲ ماده ۵۶ و مواد ۱۰۰ و ۱۲۹ و ۱۸۳ و تبصره ۲ ماده ۱۸۳ و مواد ۱۹۱ و ۱۹۵ و ۱۹۷ آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۱۳/۵/۶۴ هیات وزیران مندرج در روزنامه رسمی ۱۱۷۸۸- ۲۷/۵/۶۴ تجاوز از اختیارات قوه مجریه در تنظیم آییننامه میباشد و بعضاً جنبه قانونگذاری دارد اداره کل حقوقی ریاست جمهوری طی نامه شماره ۷۴۹۴۸ مورخ ۸/۹/۶۸ در مقام پاسخ اعلام داشته است ۱- در مورد مغایرت مدت مذکور در ماده ۱۴ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیلی قانون خدمت وظیفه عمومی با ماده ۳۱ آن قانون لازم بذکر است که مطابق ماده ۲۰ قانون خدمت وظیفه عمومی هر فرد ذکور ایرانی از فروردین ماه سالی که وارد ۱۹ سالگی میشود مشمول مقررات خدمت وظیفه خواهد شد و معافیت محدود به قدر متیقن از مواردی است که قانونگذار خود معین کرده است لذا هر چند ماده ۳۱ این قانون دانشجویان و... را تا زمانی که به تحصیلات خود ادامه میدهند از اعزام به خدمت ضرورت معاف نموده است لکن ماده ۳۴ کلیه کسانی را که از معافیت تحصیلی استفاده میکنند مکلف مینماید تا پس از ترک اخراج یا فراغ از تحصیل خود را برای انجام دوره ضرورت معرفی کنند بنابراین دانشجویانیکه برای تحصیل در مقاطع لیسانس به دانشگاهها پذیرفته شدهاند با اخذ مدرک لیسانس فراغت از تحصیل یافتهاند و بر اساس ماده ۳۴ قانون مزبور مکلف به انجام دوره ضرورت شدهاند معالوصف افرادیکه بعد از اخذ مدرک لیسانس بلافاصله در مقطع تحصیلی بالاتر پذیرفته شده و شروع به تحصیل نمایند به لحاظ تحقق تداوم تحصیلی مشمول مزایای ماده ۳۱ قانون میگردند و الا چنانچه و قفهای ایجاد و تداوم تحقق نیابد به استناد ماده ۳۴ قانون و با توجه به اصل مشمولیت مندرج در ماده ۲ موظف به انجام خدمت میباشد ۲- در مورد ادعای مغایرت مادتین ۲۰ و ۲۳ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیلی قانون خدمت وظیفه عمومی و مواد ۸ و ۲۰ و ۲۱ و تبصره ۱ ماده ۵۱ ماده ۵۶ و تبصره ۲ آن ماده مواد ۱۰۰ و ۱۲۹ و ۱۸۳ و تبصره ۲ آن و مواد ۱۹۱ و ۱۹۵ و ۱۹۷ آییننامه اجرایی با قانون مزبور و تجاوز قوه مجریه از حدود اختیارات خود در وضع این مواد از طرف خواهان جهات و دلایل مغایرت بیان نشده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ فوق به ریاست آیتا... سیدابوالفضل موسوی تبریزی و با حضور روسای شعب تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاوره، به شرح ذیل، مبادرت به صدور رای مینماید.
رای هیات عمومی
۱-ماده ۲۳ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیل قانون خدمت وظیفه عمومی بدلیل تحصیل محرومیت من غیر حق بدانشجویان و دانشآموزان و طلابی که فاقد معافیت تحصیلی با معافیتهای قانونی دیگر میباشند با توجه به مواد ۱۰ و ۵۸ قانون مخالف با آن و خروج از اختیارات قوه مجریه در تنظیم و تصویب آییننامه تشخیص گردید. ۲- آن بخش از ماده ۸ آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی که جمله ابطال شناسنامه در آن مندرج است بدلیل استفاده از تعبیر «ابطال شناسنامه» و این که در متن ماده ۳ قانون خدمت وظیفه عمومی عبارت «تغییر شناسنامه» قیدگردیده و از نظر مفهوم قانونی و قضایی تغییر شناسنامه مقولهای غیر از ابطال آن است خروج قوه مجریه از حدود اختیارات در تنظیم آییننامه نویسی شناخته شد. ۳- ماده ۲۱ آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی باین اعتبار که پذیرفته شدن مشمولان بدون معرفی اداره وظیفه عمومی به خدمت هر یک از نیروهای نظامی و انتظامی«تخلف مشمولان تلقی گردیده نه تخلف نیروهای انتظامی و نظامی خروج قوه مجریه از اختیارات خود در تنظیم و تصویب آییننامه اعلام گردید. ۴- اندراج حکم ذیل در تبصره یک از ماده ۵۱ آییننامه اجرایی در قسمتی که قید گردیدهِ» امور انجام شده از درجه اعتبار ساقط است مخالف قانون و خارج از حدود اختیارات قوه مجریه تلقی شده. ۵. ماده ۱۹۵ آییننامه اجرایی مغایر مفهوم مخالف ماده ۵۹ قانون خدمت وظیفه عمومی تشخیص داده شد بنابه مراتب مذکوره هیات عمومی دیوان عدالت اداری مستنداً به ماده ۲۵ قانون دیوان عدالت اداری موارد زیر را ماده ۲۳ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیلی و قسمتی از ماده ۸ و ماده ۲۱ و بخشی از تبصره یک ماده ۵۱ و ماده ۱۹۵ آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی به ترتیبی که در فوق قید گردید ابطال مینماید ضمناً مواد ۱۵ و ۲۰ آییننامه اجرایی بخش معافیت تحصیلی و مواد ۲۰ و ۵۶ و تبصره ماده ۵۶ و مواد ۱۰۰ و ۱۲۹ و ۱۸۳ و تبصره ۲ از ماده ۱۸۳ و مواد ۱۹۱ و ۱۹۷ آییننامه اجرایی قانون خدمت وظیفه عمومی خلاف قانون یا خروج قوه مجریه از اختیارات در تنظیم و تصویب آییننامه شناخته نشد.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری - سیدابوالفضل موسوی تبریزی