رای شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۱۶۴۱۶۶۷ مورخ ۱۴۰۲/۰۶/۲۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شماره دادنامه: ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۱۶۴۱۶۶۷

تاریخ دادنامه: ۲۸/۶/۱۴۰۲

شماره پرونده: ۰۲۰۰۰۲۷-۰۲۰۰۱۳۸

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکیان: آقای سیدرسول جلائی با وکالت خانم مهدیه نیلی و آقایان اسماعیل حکیم، فرید قاسمی فلاورجانی، فرید نونژاد، احمدرضا علی زاده نصرآباد علیا، امیر مسعود زمانی، حسین علیزاده خانیوردی، علیرضا احمدی، مسعود انصاریان، سید حمیدرضا موسوی، حسن الهی، محمد یداللهی و هوشمند عزیزی و خانم ها سپیده ابراهیمی، کبری فروزی، نگار زینلی ششده، مریم مسیح و مارال سیاه پور

طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده ۸ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۹/۸/۱۴۰۱

گردش کار: شاکیان به موجب دادخواست هایی با متن مشابه ابطال تبصره ۱ ماده ۲ و ماده ۸ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۹/۸/۱۴۰۱ را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده اند که:

"تبصره ۱ از ماده ۲ و ماده ۸ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب هشتاد و پنجمین شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۸/۹/۱۴۰۱ دانشجویان ورودی ۱۳۹۷-۱۳۹۸ و انتقالی از خارج را که آن ها نیز ورودی سال ۱۳۹۷ یا ۱۳۹۸ هستند مشمول این آزمون می داند و دانشجویان ورودی ۱۳۹۶ را مشمول این آزمون قرار نمی دهد و این در حالی است که دانشجویان ورودی ۱۳۹۶ الی ۱۳۹۸ همگی دانشجویان یک رشته تحصیلی می‌باشند و این برخورد دوگانه با دانشجویان یک رشته تحصیلی عین تبعیض می‌باشد. اگر شورای آموزشی ملاک را سه سال ورود به این رشته قرار داده و دانشجویان ورودی ۱۳۹۶ را با آیین‌نامه آموزشی دندانپزشکی مصوب ۱۹/۴/۱۳۹۱ مورد ارزیابی قرار می دهد و دانشجویان ورودی ۱۳۹۷ به بعد را با آیین‌نامه آموزشی مصوب ۱۱/۱/۱۳۹۶ مورد ارزیابی قرار می دهد باید اذعان کرد که در هیچکدام از آیین‌نامه ها اسمی از آزمون صلاحیتی بالینی و ماده ها و تبصره های آن نیامده است و ضمناً دانشجویان انتقالی از خارج زمانی نسبت به اخذ پذیرش از دانشگاه مورد تایید وزارت بهداشت در خارج اقدام کرده اند که حتی آیین‌نامه سال ۱۳۹۶ نیز هنوز تصویب نشده بود اگرچه قاعدتاً باید با این گروه طبق آیین‌نامه مصوب سال ۱۳۹۱، پس از موافقت با انتقالی آن ها برخورد می شد اما شورای آموزشی این دسته از دانشجویان را طبق آیین‌نامه مصوب سال ۱۳۹۶ حساب کرده و با استناد به آن خواهان شرکت آن ها در آزمون صلاحیت بالینی می‌باشد.

آنچه در ماده ۸ آیین‌نامه دکتری عمومی دندانپزشکی ۱/۱۱/۱۳۹۶ آمده است صرفاً آزمون جامع می‌باشد که آزمونی است متفاوت از آزمون صلاحیت بالینی که در سال ۱۳۹۶ نمونه هایی از آن همچون آزمون پیش کارورزی پزشکی و علوم پایه انجام می گرفته و آزمونی است کتبی معمولاً با حد نصاب قبولی ۵۰ درصد نمره کل و به همین دلیل در ۲۶/۱۱/۱۳۹۹ شورای آموزشی نسبت به تغییر آزمون جامع به صلاحیت بالینی اقدام کرده است. ماده ۴ قانون مدنی صراحتاً اذعان می کند که قوانین اداری عطف به ماسبق نمی شوند لذا این آزمون می‌تواند صرفاً شامل دانشجوهای ورودی پس از تصویب آزمون صلاحیت بالینی باشد. لذا به استناد ماده فوق و اصول ۱۹ و ۲۰ قانون اساسی ابطال تبصره ۱ ماده ۲ و ماده ۸ آیین‌نامه مورد شکایت را خواستاریم."

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

" آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی

به استناد ماده ۸ آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۱/۱۱/۱۳۹۶، دانشجویان دکتری عمومی دندانپزشکی موظفند در آزمون جامع دندانپزشکی که بر اساس مصوبه هفتاد و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۶/۱۱/۱۳۹۹، به آزمون صلاحیت بالینی دندانپزشکی تغییر نام یافت، شرکت نمایند.

.......

ماده ۸: این آیین‌نامه در ۸ ماده و ۸ تبصره در هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۹/۸/۱۴۰۱ به تصویب رسید و جهت دانشجویان دوره دکتری عمومی دندانپزشکی ورودی سال تحصیلی ۹۸- ۱۳۹۷ لازم الاجرا است و کلیه آیین‌نامه ها و بخشنامه های مغایر با آن برای دانشجویان مشمول این آیین‌نامه لغو می‌گردد.- شورای عالی برنامه ریزی، علوم پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی"

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل حقوقی، املاک و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۱۱۲۵/۱۰۷/د مورخ ۱۸/۲/۱۴۰۲ توضیح داده است که:

"در خصوص شکایت مطروحه شایان ذکر است، نظام آموزش جمهوری اسلامی ایران بر اساس اسناد بالادستی موجود به خصوص سیاست های کلان ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را به عنوان متولی آموزش و تربیت منابع انسانی در حوزه سلامت قرار داده و در این راستا وظیفه سنگینی را بر دوش دارد.

همچنین مطابق مصوبه جلسه ۴۲۱ مورخ ۱۹/۳/۱۳۷۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی مقرر گردید، شورای عالی برنامه ریزی از شورای عالی انقلاب فرهنگی منفک و در هر وزارتخانه (بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و علوم، تحقیقات و فناوری) به طور مستقل تشکیل شود. به استناد بند ۲۰ مصوبه جلسات ۴۲۹ و ۴۳۰ مورخ ۲۱/۷/۱۳۷۷ و ۵/۸/۱۳۷۷ و نامه شماره ۴۲۲۹/دش مورخ ۲۵/۱۱/۱۳۷۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی و مواد ۲ و ۷ قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب سال ۱۳۶۴، بندهای ۴، ۱ و ۱۶ ماده ۱ قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب ۱۳۶۷، شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی به منظور تحقق سیاست ها و خط مشی ها و اجرای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در امر برنامه ریزی و تدوین و تصویب آیین‌نامه ها و مقررات آموزشی با وظایف مشخص تشکیل گردیده است.

بر این اساس شورای مذکور با تکیه بر نظر صاحب نظران تخصصی، هیات های ممتحنه و ارزشیابی و اعضاء شوراهای تخصصی ذیربط نسبت به تدوین و تصویب آیین‌نامه های آموزشی مربوط به دوره های آموزشی علوم پزشکی اقدام می‌نماید.

هدف از وضع آیین‌نامه صلاحیت بالینی، برگزاری آزمونی به منظور ارزیابی توانمندی دانش آموختگان دوره دکتری عمومی دندانپزشکی است. بدین منظور که این دانش آموخته به چه میزان قادر می‌باشد به تنهایی و بدون داشتن یک راهنما به درمان های تشخیصی و درمانی اقدام نماید. در سنوات گذشته به دلیل شیوع پاندمی کرونا سیستم حضوری آموزش دانشجویان با محدودیت هایی مواجه گردید و به نوعی سبب تنزل کیفیت آموزش در این رشته شد که ضرورت برگزاری این چنین آزمون هایی را بیش از پیش محسوس می‌نماید، چرا که با افزایش کیفیت و مهارت دانش آموختگان در این رشته، در آینده کمتر شاهد خطاهای پزشکی خواهیم بود. این آزمون نه تنها در دندانپزشکی که در رشته دکتری عمومی پزشکی نیز از دیرباز وجود داشته و شرط فارغ التحصیلی دانشجویان قبولی در این آزمون می‌باشد (آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی مصوب سال ۱۳۹۶)، به استناد ماده ۸ آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۱/۱۱/۱۳۹۶، دوره تحصیلی دندانپزشکی عمومی شامل سه مرحله است و دانشجویان دکتری عمومی دندانپزشکی موظف گردیده اند، در مرحله دوم تحصیل در آزمون جامع دندانپزشکی که بر اساس مصوبه هفتاد و هشتمین جلسه این شورا (مورخ ۲۶/۱۱/۱۳۹۹) به آزمون صلاحیت بالینی دندانپزشکی تغییر نام یافت، شرکت نمایند.

بر اساس ماده ۱ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دکتری عمومی دندانپزشکی، دانشجویان پس از گذراندن ۱۸۰ واحد درسی موظفند تا پایان دوره تحصیلی (در سقف سنوات تحصیلی) در آزمون شرکت نموده و آن را با موفقیت بگذرانند.

شاکی در دادخواست تقدیمی به صورت مکرر اعلام نموده که چرا دانشجویان ورودی سال ۱۳۹۷ به بعد مشمول این آزمون می‌باشند اما ورودی های سال ۱۳۹۶ از این آزمون معاف گردیده اند و این را امری تبعیض آمیز اعلام نموده است.

در این خصوص شایان ذکر است با توجه به اینکه به موجب تبصره ۲ ماده ۱۹ آیین‌نامه آموزش دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب سال ۱۳۹۶ دانشجویی که در طول ۵ سال از شروع مرحله دوم نتوانند ۱۸۰ واحد از دروس دوره (با احتساب واحدهای دوره اول) را بگذرانند و در آزمون جامع دندانپزشکی قبول شود چنانچه کل سنوات تحصیلی او ۵/۸ سال شده باشد اخراج می‌گردد. با عنایت به تاریخ وضع این آیین‌نامه که در سال ۱۳۹۶ و تاریخ تصویب آیین‌نامه صلاحیت بالینی که ۲۸/۸/۱۴۰۱ می‌باشد، در آیین‌نامه صلاحیت بالینی، کلیه دانشجویان ورودی سال ۱۳۹۷ به بعد مشمول اجرای این قانون در نظر گرفته شده اند.

در خصوص ادعای نامبرده دائر بر اینکه برگزاری این آزمون سبب منع ورود و حذف تعدادی از دندانپزشکان به بازار کار می‌گردد و به نوعی با عدالت آموزشی و قانون افزایش ظرفیت پذیرش دندانپزشکی مغایرت دارد نیز اشاره می‌نماید، آیین‌نامه صلاحیت بالینی مصوب سال ۱۴۰۱ به دلایل ذیل نسبت به آزمون جامع دندانپزشکی با تسهیل و اغماض بیشتری نسبت به دانشجویان وضع گردیده است.

دلیل اول: اینکه در آزمون جامع دندانپزشکی سال ۱۳۹۶ شرط ورود به ترم ده و بالاتر، قبولی در آزمون جامع دندانپزشکی است؛ در حالی که در آزمون صلاحیت بالینی این شرط حذف شده و عملاً به دانشجویان امکان می دهد تا پس از گذراندن ۱۸۰ واحد درسی به دفعات در این آزمون شرکت نماید و هم زمان نیز بتواند تحصیلات خود را پیش ببرند.

دلیل دوم: در آزمون جامع دندانپزشکی چنانچه سنوات تحصیلی دانشجویی از ۵/۸ سال تجاوز گردد و در آزمون مذکور قبول نگردد اخراج خواهد شد در حالی که در آیین‌نامه صلاحیت بالینی در صورت عدم قبولی در آزمون در سقف سنوات مجاز، امکان تغییر رشته به مقاطع پآیین تر پیش بینی شده است."

پرونده در اجرای ماده ۸۴ قانون دیوان عدالت اداری به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع شد و این هیات به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۱۵۶۰۹۴۸مورخ ۲۰/۶/۱۴۰۲ تبصره ۱ ماده ۲ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۹/۸/۱۴۰۱ را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری، قطعیت یافت.

«رسیدگی به تقاضای ابطال ماده ۸ آیین‌نامه مذکور در دستور کار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.»

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۲۸/۶/۱۴۰۲ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

اولاً آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی در مقام اجرای آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ ۱/۱۱/۱۳۹۶ به تصویب رسیده است که ماده ۸۸ آن بیان می‌دارد آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی از ابتدای سال تحصیلی ۹۸ - ۱۳۹۷ برای آن دسته از دانشجویانی که از این تاریخ به بعد وارد دانشگاه می‌شوند، لازم‌الاجرا است و در عین حال به موجب فراز دوم مصوبه هفتاد و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۶/۱۱/۱۳۹۹ (موضوع ابلاغیه شماره ۱۰/۵۰۰ مورخ ۱۸/۱/۱۴۰۰ معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) عنوان آزمون جامع دندانپزشکی مقرر در ماده ۸ آیین‌نامه آموزشی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی به آزمون صلاحیت بالینی دندانپزشکی تغییر یافته است. ثانیاً در مقام ارزیابی مصوبات از حیث ممنوعیت عطف بماسبق نمودن مفاد آنها با لحاظ اصل اثر فوری مقررات، تفکیک میان وقایع گذشته و جاری ضروری است و در خصوص وقایع جاری، تغییر در شرایط پیشینی در صورت ضرورت امر، عدم تضییع حقوق مکتسب ناشی از بخش گذشته این وقایع و همچنین وجود فرصت مناسب جهت تطبیق مشمولین با شرایط جدید (که مفاد رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه ۵۸ مورخ ۱۳/۲/۱۳۸۸ و آرای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی به شماره دادنامه‌های ۲۹ مورخ ۱۰/۲/۱۳۹۸، ۷۵۶ مورخ ۷/۵/۱۳۹۹ و ۲۶۹ مورخ ۱۹/۵/۱۴۰۰ دلالت بر آنها دارد) با ایرادی مواجه نیست و در خصوص ماده ۸ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی با لحاظ اصلاحیه شماره ۶۱۹/۵۱۷/د مورخ ۲۵/۵/۱۴۰۲ دبیر شورای آموزش دندانپزشکی و تخصصی که حسب آن دانشجویانی که تا قبل از مهرماه ۱۴۰۲ فارغ‌التحصیل می‌شوند از شمول آن خارج شده‌اند، شمول آن به سایر دانشجویان فاقد ایراد است و دفاعیات طرف شکایت در خصوص وجود الزامات آموزشی و لحاظ ماهیت فنی و تخصصی موضوع، اقتضای این تغییر را موجه می‌سازد و ضمناً مقرره موصوف متعرض دروس و آزمون های گذرانده‌شده مشمولین نشده است و همچنین فاصله میان تاریخ وضع و به تبع آن لازم‌الاجرا شدن مقرره تا تاریخ آزمون و نهایتاً عدم فارغ‌التحصیلی مشمولین در زمان تعیین‌ شده برای برگزاری آزمون صلاحیت بالینی دندانپزشکان حاکی از وجود فرصت مناسب جهت تطبیق وضعیت نامبردگان با شرایط جدید است. بنا به مراتب فوق، ماده ۸ آیین‌نامه آزمون صلاحیت بالینی دوره دکتری عمومی دندانپزشکی مصوب هشتاد و پنجمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ ۲۹/۸/۱۴۰۱ در حدود اختیار مرجع تصویب‌کننده آن بوده و مغایرتی با قوانین و مقررات ندارد و لذا ابطال نشد. این رای براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب ۱۰/۲/۱۴۰۲) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./

حکمتعلی مظفری

رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری