رای شماره ۱۴۴۶ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۱۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۴۴۶
تاریخ دادنامه: ۱۶/۱۰/۱۳۹۹
شماره پرونده: ۹۸۰۰۲۶۴
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای میثم رضایی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال موضوع ۵ مصوبه شماره ۹۰-۱۱/۹/۱۳۹۷ نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال موضوع ۵ مصوبه شماره ۹۰-۱۱/۹/۱۳۹۷ نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
"ریاست محترم دیوان عدالت اداری
احتراماً هر ساله دستیاران تخصصی (دانشجویان دوره تخصص پزشکی) در انتهای دوره تحصیلی که بسته به رشته تخصصی بین ۳ تا ۵ سال است و قبولی در آزمون گواهینامه تخصصی، بنا بر روال جاری قادر به شرکت در آزمون بورد تخصصی هستند. کسب قبولی بورد تخصصی علاوه بر اعتبار علمی و حرفه ای، پیش شرط شرکت در آزمون فوق تخصصی و در بسیاری موارد جذب در دانشگاه ها به عنوان عضو هیات علمی است. در نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۱/۹/۱۳۹۷ بدون آن که بررسی علمی و شایسته ای در تغییر این رویه به عمل آید، بی مقدمه اقدام به گذراندن مصوبه ای مبنی بر تاخیر در اجازه حضور در آزمون بورد به مدت یک سال پس ازاخذ گواهینامه تخصصی شد. همچنین ارائه گواهی ۹ ماه فعالیت درمانی تخصصی از شرط های شرکت متخصصین در آزمون بورد عنوان شده است. به عبارتی تنها بعد از فارغ التحصیلی متخصصین و شروع به طرح نیروی انسانی و حداقل یک سال بعد از اتمام تحصیلات، امکان اخذ مدرک بورد تخصصی فراهم میشود. دستیاران تخصصی ورودی سنوات ۱۳۹۴ الی ۱۳۹۷ پیش از تصویب این مصوبه در آزمون پذیرش دستیار تخصصی شرکت نمودهاند و در حال تحصیل و ارائه خدمات در بیمارستان های آموزشی اند. این تصمیم بدون بررسی عواقب جانبی آن و پیامدهای بعدی که به واسطه وقفه در امر آموزش ایجاد میشود، گرفته شده است، لذا با عنایت به اصل مسلم عطف به ماسبق نشدن قوانین و با توجه به آثار ناشی از این گونه تصمیمات که زیان های غیر قابل جبرانی در امر آموزش های تخصصی موجب میشود و سلب حقوق مکتسبه از اشخاصی که در شرایط حاضر آمادگی لازم برای شرکت در آزمون بورد با وجود تحمل شرایط سخت در دوره های آموزشی دستیاری را دارند، موجبات یاس در جامعه علمی و اهمیت ندادن به اصل تجربه میباشد.
از آنجا که فلسفه تاسیس دیوان عدالت اداری بر مبنای جلوگیری از ورود زیان های ناخواسته به حقوق اشخاص حقیقی از سوی نهادها و سازمان ها و دستگاه های اجرایی به واسطه مصوبات خلاف اصول قانون اساسی در باب صیانت از حقوق اشخاص است، بنابراین با عنایت به اینکه تصویب چنین مصوبه ای آشکارا نقض حقوق مکتسبه متخصصینی است که با تحمل سختی های فراوان و گذر از دشواری های کاری و تحصیلی خود از هر جهت آماده شرکت در آزمون های فوق تخصصی و بورد شده اند، بوده و باتصویب این مصوبه عملاً موجبات محرومیت اقشار فرهیخته که در جهت خدمت گزاری در کسوت اعضاء هیات علمی دانشگاه ها آمادگی علمی را داشته اند، فراهم میگردد. با توجه به تغییرات مکرر منابع تحصیلی و بورد تخصصی، فاصله گرفتن حداقل یک ساله از دوران تحصیل و عدم امکان کسب آمادگی جهت آزمون بورد طی طرح اجباری و در شرایط ارائه خدمات فشرده به بیماران در مناطق محروم، این مصوبه سلب حقوق متقاضیانی است که با علم به امکان شرکت در آزمون بورد در انتهای تحصیل، اقدام به شروع دوره تخصص نموده اند. مطابق اصل برابری و منع تبعیض ناروا مقرر در اصول ۱۹، ۲۰، بند ۹ و ۱۴ اصل ۳ قانون اساسی، اشخاص در استفاده از امکانات مادی و معنوی مشابه، در شرایط مساوی هستند و اعطا هرگونه امتیاز به اشخاص، منوط به حکم قانونگذار است. در غیر این صورت مصوباتی که به صورت بخشنامه و یا دستورالعمل صادر میگردد در صورت مغایرت با اصول قانونی یاد شده قابل آزمون بورد تخصصی در انتهای دوره تخصص اقدام به شرکت در آزمون کرده اند و فاصله زمانی بین اتمام تحصیل و شرکت در آزمون بورد، به دلایل متعدد مانع از قبولی متقاضی میشود. به عبارتی برای متقاضیان بورد تخصصی پیش از تصویب مصوبه امتیاز و برتری لحاظ شده است که در پذیرش دستیار فوق تخصصی، عضویت به عنوان هیات علمی و اعتبار حرفه ای مورد توجه قرار میگیرد. مصوبه مورد اعتراض علاوه بر اینکه برخلاف اصول متعدد قانون اساسی و قواعد مسلم حقوقی و قواعد موضوعه جاری کشور و خلاف عدالت آموزشی میباشد، باعث دلسردی بسیاری از پزشکان به ادامه تحصیل و بیاعتمادی نسبت به امر سیاست گذاری نظام آموزش پزشکی میشود که این موضوع در رشته های تخصصی پزشکی میتواند مخاطرات بسیاری برای اجتماع به وجود بیاورد. النهایه نظر به توضیحات مورد اشاره و با توجه به برنامه ریزی دانشگاه ها برای دستیاران در سال ۱۳۹۸، بدواً صدور دستور موقت مبنی بر جلوگیری از تغییر شروط شرکت در آزمون بورد و در نهایت ابطال رای صادره در نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۱/۹/۱۳۹۷ موضوع ۵، که سبب اعتراض جمیع دستیاران تخصصی در حال اشتغال در دانشگاه ها میباشد مورد استدعاست. "
متن مصوبه مورد اعتراض به شرح زیر است:
"(رای صادره در نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۱/۹/۱۳۹۷)
موضوع ۵- از سی و هشتمین دوره آزمون ارتقا گواهینامه رشته های تخصصی بالینی در سال ۱۳۹۹ و به بعد آزمون دانشنامه تخصصی بالینی در هر دوره یک سال پس از اخذ گواهینامه تخصصی برگزار خواهد شد. ارائه گواهی ۹ ماه فعالیت درمانی تخصصی و با رعایت سایر مقررات شرط شرکت در این آزمون خواهد بود. به دبیرخانه مجوز داده شد در صورت تشخیص و بر حسب نیاز در بعضی رشته ها، آزمون دانشنامه تخصصی بالینی را دو بار در سال (یک بار در شهریور ماه، بهمن ماه یا اسفند ماه همان سال) برگزار نماید.- معاون آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی) "
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست اداره کل حقوقی و تنظیم مقررات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۲۲۸۰/۱۰۷-۲۵/۱۲/۱۳۹۸ توضیح داده است که:
"احتراماً در خصوص پرونده شماره بایگانی ۹۸۰۰۲۶۴ موضوع شکایت آقای میثم رضایی به خواسته ابطال موضوع ۵ نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مراتب ذیل در رد شکایت مطروحه به استحضار میرسد:
۱- نامبرده وفق دادخواست تقدیمی مدعی میباشد دستیاران مقطع تخصصی پزشکی هر ساله در انتهای دوره و پس از پذیرش در آزمون گواهینامه تخصصی مجاز به شرکت در آزمون دانشنامه تخصصی بوده اند که کسب قبولی در آزمون دانشنامه پیش شرط شرکت در آزمون فوق تخصصی و در برخی موارد جذب به عنوان هیات علمی میباشد. نامبرده مدعی است شورای آموزش پزشکی و تخصصی در نودمین نشست شورای مذکور، امکان شرکت در آزمون دانشنامه تخصصی را از سال ۱۳۹۹ منوط به ارائه گواهی دایر بر ۹ ماه فعالیت درمانی نموده است. مشارالیه با این استناد که مصوبه مذکور موجب تضییع حقوق دستیاران در حال تحصیل و دلسردی پزشکان از ادامه تحصیل در مقطع فوق تخصص میگردد، متقاضی ابطال موضوع ۵- نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی گردیده است.
۲- در ارتباط با شکایت مطروحه بدواً لازم به ذکر است، موضوع ۵ نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۱/۹/۱۳۹۷ وفق موضوع ۳ نود و یکمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۹/۸/۱۳۹۸ اصلاح و به موجب مفاد آن «فارغ التحصیلان رشته های تخصصی و فوق تخصصی بالینی با رعایت مقررات آموزشی مرتبط، مجاز به شرکت در آزمون دانشنامه تخصصی و گواهینامه و دانشنامه فوق تخصصی در پایان دوره میباشند.» همچنین وفق مفاد مصوبه مذکور « دبیرخانه مجاز است علاوه بر شهریور ماه در صورت لزوم در برخی از رشته ها در بهمن یا اسفند ماه آزمون دانشنامه برگزار نماید.» لذا با توجه به مراتب فوق و اصلاح مصوبه مورد شکایت در نود و یکمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی صدور قرار رد شکایت مطروحه از آن مقام مورد تقاضا میباشد.
۳- صرف نظر از مراتب فوق الذکر در ارتباط با دلایل تصویب بند ۵ نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی لازم به ذکر است، همان گونه که آن مقام مستحضر میباشد، قانونگذار در سال ۱۳۵۲ با تصویب قانون تشکیل شورای آموزش پزشکی و تخصصی، بررسی و تعیین احتیاجات آموزشی رشته های پزشکی و تخصصی را به همراه وظایف ذیل بر عهده شورای مذکور قرار داده است که این وظایف عبارتند از: بررسی و تعیین احتیاجات آموزشی رشته های پزشکی و تخصصی، ارزشیابی و تعیین محتوای برنامه ها و روش های کلی آموزش و ایجاد هماهنگی لازم، بررسی و تعیین احتیاجات نیروی انسانی لازم در کشور در رشته های پزشکی و علوم وابسته و تخصص های پزشکی، تعیین ضوابط جهت تربیت متخصص در دانشکده های پزشکی و بیمارستان های وابسته به دانشگاه ها از جهات الف- برنامه و روش های آموزشی. ب- بررسی و اظهار نظر درباره ضوابط مربوط به صلاحیت آموزشی موسسات پزشکی و تصویب صلاحیت آموزشی مذکور و نحوه وابستگی آنها به دانشگاه ها بر اساس ضوابط مقرر. ج- تنظیم آییننامه ها و مقررات اجرایی امتحانات تخصصی، بررسی نحوه اجرای ضوابط و برنامه ها، همکاری با شورای گسترش و ارزشیابی مدارک تحصیلی خارجی و تشکیل هیات هایی به منظور بررسی و مطالعه در هر یک از موارد مربوط به وظایف شورا و طرح گزارش آنها در شورا.
۴- با توجه به اینکه دستیاران در سال آخر تحصیل در مقطع دستیاری به دلیل آنچه که آماده شدن جهت آزمون دانشیاری اعلام میگردد عملاً در بخش مربوطه حضور ندارند لذا با توجه به درخواست هیات های ممتحنه رشته های تخصصی و فوق تخصصی از شورای آموزش پزشکی و تخصصی پس از برگزاری جلسات متعدد کارشناسی در دبیرخانه شورا، جهت استفاده کامل از دوره آموزشی در رشته تخصصی و فوق تخصصی در نودمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۱/۹/۱۳۹۷ مصوب میگردد. « از سی و هشتمین دوره آزمون ارتقاء/ گواهینامه رشته های تخصصی بالینی در سال ۱۳۹۹ و به بعد آزمون دانشنامه تخصصی بالینی در هر دوره یک سال پس از اخذ گواهینامه تخصصی برگزار گردد و ارائه گواهی ۹ ماه فعالیت درمانی تخصصی با رعایت سایر مقررات شرط شرکت داوطلبان در این آزمون خواهد بود.» بنابراین همان گونه که آن مقام ملاحظه می فرمایند این تصمیم شورای آموزش پزشکی و تخصصی با توجه به اختیارات حاصله قانونی اتخاذ گردیده است و علیرغم تصویب موضوع در سال ۱۳۹۷ اجرای آن به سال ۱۳۹۹ موکول گردیده بود تا تمامی دستیاران در حال تحصیل از این شرط مطلع گردیده و خود را با شرایط وفق دهند.
۵- شاکی در دادخواست تنظیمی مدعی میباشد، با توجه به اینکه دارا بودن دانشنامه شرط ورود به دوره فوق تخصص است، تصویب موضوع ۵ نشست ۹۰ شورای آموزش پزشکی و تخصصی موجب تضییع حقوق دستیارانی شده که در زمان تصویب در حال تحصیل بوده اند. در حالی که لازم به ذکر است فارغ التحصیلان دوره دستیاری پس از فراغت از تحصیل دارای تعهد خدمت بوده و لازم است بلافاصله پس از فراغت از تحصیل خود را به وزارت بهداشت معرفی و خدمات مورد تعهد خود را شروع نمایند که این تعهدات با توجه به سهمیه های پذیرش متفاوت است. لذا برابر مصوبات، مفاد سند تعهد و دفترچه های راهنمای آزمون پذیرش دستیار فوق تخصص یکی از شرایط شرکت در آزمون فوق تخصص ارائه گواهی پایان تعهدات میباشد. بر این اساس با توجه به ضرورت انجام تعهدات پس از فراغت ازتحصیل در دوره تخصص، شرکت در آزمون دانشنامه تخصصی در سال فارغ التحصیلی یا نه ماه پس از انجام خدمات مورد تعهد یکسان بوده و از این نظر دلایل شاکی مردود میباشد.
۶- در ارتباط با استناد آقای رضایی دایر برپیش شرط دارا بودن دانشنامه تخصصی برای جذب هیات علمی نیز اشاره مینماید جذب و استخدام به عنوان عضو هیات علمی دانشگاه های علوم پزشکی منوط به پایان تعهدات دوره تخصصی میباشد لذا در این مورد نیز تفاوتی نمی کند که فارغ التحصیل مقطع تخصص در همان سال فارغالتحصیلی یا پس از انجام ۹ ماه از خدمت مورد تعهد و ارائه گواهی فعالیت مزبور در ازمون دانشنامه شرکت نمایند.
لذا با توجه به مراتب فوق الذکر و نظر به اصلاح مصوبه مورد شکایت در نود و یکمین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی اتخاذ تصمیم شایسته از آن مقام مورد تقاضا میباشد."
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۶/۱۰/۱۳۹۹ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجه به اینکه در مصوبه نود و یکمین نشست شورای آموزشی پزشکی و تخصصی مورخ ۱۹/۸/۱۳۹۸ که به تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و رئیس شورای آموزشی پزشکی و تخصصی رسیده، مصوبه موضوع ۵ نودومین نشست شورای آموزش پزشکی و تخصصی مورخ ۱۱/۹/۱۳۹۷ در خصوص آزمون دانشنامه رشته های تخصصی اصلاح شده و در آن مقرر شده است: «فارغ التحصیلان رشته های تخصصی و فوق تخصصی بالینی و با رعایت مقررات آموزشی مرتبط مجاز به شرکت در آزمون دانشنامه تخصصی و گواهینامه و دانشنامه فوق تخصصی در پایان دوره میباشند.» بنابراین با اصلاح مصوبه مورد اعتراض، موجبی برای رسیدگی به درخواست ابطال آن و امعان نظر قضایی راجع به آن وجود ندارد
محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری