رای شماره ۳۲۶۳ مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۱۷ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۴۰۰۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۳۲۶۳
تاریخ دادنامه: ۱۷؍۱۲؍۱۴۰۰
شماره پرونده: ۰۰۰۱۰۰۵
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکیان: آقایان علی ناظریان جزی و علیرضا طغیانی خوراسگانی
موضوع شکایت و خواسته: ۱- ابطال ماده ۶ تعرفه عوارض و بهای خدمات سال های ۱۳۹۴ الی ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر قم ۲- ابطال تعرفه شماره ۱۹ از تعرفه عوارض سال های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر خورزوق
گردش کار: شاکیان به موجب دادخواستی ابطال ماده ۶ تعرفه عوارض و بهای خدمات سال های ۱۳۹۴ الی ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر قم و ابطال تعرفه شماره ۱۹ از تعرفه عوارض سال های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر خورزوق را خواستار شده اند و درجهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کردهاند که:
" به استحضار می رساند: به موجب دادنامه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره ۵۸۷- ۲۵؍۱۱؍۱۳۸۳ و ۱۹۹-۱۰؍۵؍۱۳۹۰ و همچنین رای شماره ۷۸۶- ۹؍۸؍۱۳۹۶ (در مقام اعمال ماده ۹۱ قانون دیوان عدالت اداری نسبت به رای شماره ۲۴۲-۱؍۴؍۱۳۹۵) وضع و اخذ عوارض علاوه بر جرایم تعیین شده از سوی کمیسیون ماده صد قانون شهرداری ها به عنوان دیون دیوانی مغایر قانون تشخیص داده نشده است اما در حدود اختیارات از جمله قانون گسترش فضای سبز و اصلاحیه های بعدی آن عوارضی تحت عنوان فضای سبز پیش بینی نشده است، بنابراین شوراهای اسلامی شهر قم و خورزوق خارج از حدود اختیارات قانونی و برخلاف مفاد آرای مذکور اقدام به تصویب مصوبات معترض عنه نموده است و با وجود مغایرت آشکار مصوبه معترض عنه با اصول ۵۱ قانون اساسی و ماده ۴ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت و تبصره ۳ ماده ۶۲ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران و بند (الف) ماده ۱۷۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۸۹ به منظور جلوگیری از تضییع حقوق اشخاص بر اساس بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۱۳ قانون دیوان عدالت اداری ابطال موضوع عوارض توسعه فضای سبز مصوب در ماده ۶ تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۳۹۴ الی ۱۳۹۶ شهرداری قم مصوب شورای اسلامی شهر قم و ابطال موضوع عوارض توسعه فضای سبز مصوب در تعرفه شماره ۱۹ تعرفه عوارض و فضای سبز سال ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ شهرداری خورزوق مصوب شورای اسلامی شهر خورزوق به لحاظ مغایرت با قانون و خارج از حدود اختیارات قانونی را از تاریخ تصویب درخواست مینماید. "
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
" ماده۶: عوارض آتش نشانی و ایمنی و توسعه فضای سبز (تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۳۹۴ شورای اسلامی شهر قم):
۵% از عوارض صدور پروانه های ساختمانی (پذیره و زیربنا) زمان صدور یا تمدید پروانه یا گواهی عدم خلاف و پایانکار و بناهای ساخته شده بدون پروانه در صورت ابقاء بنا دریافت میگردد.
۵% از عوارض صدور پروانه های ساختمانی (پذیره و زیربنا) زمان صدور یا تمدید پروانه یا گواهی عدم خلاف و پایان کار و بناهای ساخته شده بدون پروانه در صورت ابقاء بنا بابت توسعه فضای سبز دریافت میگردد. (۲% از ۵% عوارض وصولی، به فعالیت های فرهنگی اختصاص می یابد).
ماده۶: عوارض آتش نشانی و ایمنی و توسعه فضای سبز (تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۳۹۵ شورای اسلامی شهر قم):
۵% از عوارض صدور پروانه های ساختمانی (پذیره و زیربنا) زمان صدور یا تمدید پروانه یا گواهی عدم خلاف و پایانکار و بناهای ساخته شده بدون پروانه در صورت ابقاء بنا دریافت میگردد.
۵% از عوارض صدور پروانه های ساختمانی (پذیره و زیربنا) زمان صدور یا تمدید پروانه یا گواهی عدم خلاف و پایان کار و بناهای ساخته شده بدون پروانه در صورت ابقاء بنا بابت توسعه فضای سبز دریافت میگردد. (۲% از ۵% عوارض وصولی، به فعالیت های فرهنگی اختصاص می یابد).
ماده۶: عوارض آتش نشانی و ایمنی و توسعه فضای سبز (تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۳۹۶ شورای اسلامی شهر قم):
۵% از عوارض صدور پروانه های ساختمانی (پذیره و زیربنا) زمان صدور یا تمدید پروانه یا گواهی عدم خلاف و پایانکار و بناهای ساخته شده بدون پروانه در صورت ابقاء بنا دریافت میگردد.
۵% از عوارض صدور پروانه های ساختمانی (پذیره و زیربنا) زمان صدور یا تمدید پروانه یا گواهی عدم خلاف و پایان کار و بناهای ساخته شده بدون پروانه در صورت ابقاء بنا بابت توسعه فضای سبز دریافت میگردد. (۲% از ۵% عوارض وصولی، به فعالیت های فرهنگی اختصاص می یابد).
تعرفه شماره ۱۹ تعرفه عوارض آتش نشانی و فضای سبز سال ۱۳۹۵ شهرداری خورزوق مصوب شورای اسلامی شهر خورزوق
نوع عوارض
نحوه محاسبه عوارض
توضیحات
عوارض آتش نشانی و فضای سبز
تبصره۱: عوارض آتش نشانی هنگام صدور پروانه ساختمانی توسط شهرداری محاسبه و به حساب شهرداری توسط مودی واریز میگردد.
تبصره۲: آن دسته از ساختانهای دارای تخلف در صورت ابقاء توسط کمیسیون ماده صد عوارض سهم آتش نشانی محاسبه و وصول میگردد.
تبصره۳: عوارض و فضای سبز هنگام صدور پروانه ساختمانی توسط شهرداری محاسبه و برای یکبار قابل وصول میباشد.
آتش نشانی
۵ % عوارض پذیره یا زیر بناء + نیم درصد عوارض مازاد تراکم
توسعه فضای سبز
۵ % عوارض پذیره یا زیر بناء + نیم درصد عوارض مازاد تراکم
شهردار- شورای اسلامی شهر- استانداری اصفهان
تعرفه شماره ۱۹ تعرفه عوارض آتش نشانی و فضای سبز سال ۱۳۹۶ شهرداری خورزوق مصوب شورای اسلامی شهر خورزوق
نوع عوارض
نحوه محاسبه عوارض
توضیحات
عوارض آتش نشانی و فضای سبز
تبصره۱: عوارض آتش نشانی و فضای سبز هنگام صدور پروانه ساختمانی توسط شهرداری محاسبه و به حساب شهرداری توسط مودی واریز میگردد.
تبصره۲: آن دسته از ساختانهای دارای تخلف در صورت ابقاء توسط کمیسیون ماده صد عوارض سهم آتش نشانی محاسبه و وصول میگردد.
عوارض مصوب سال ۱۳۹۴
عوارض پیشنهاد سال ۱۳۹۶
آتش نشانی
۵ % عوارض پذیره یا زیر بناء + نیم درصد عوارض مازاد تراکم
۵ % عوارض پذیره یا زیر بناء + نیم درصد عوارض مازاد تراکم
توسعه فضای سبز
۵ % عوارض پذیره یا زیر بناء + نیم درصد عوارض مازاد تراکم
۵ % عوارض پذیره یا زیر بناء + نیم درصد عوارض مازاد تراکم
شهردار - شورای اسلامی شهر- استانداری اصفهان
در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس شورای اسلامی شهر قم به موجب لایحه شماره ۲۷۴۵- ۳؍۵؍۱۴۰۰ توضیح داده است که:
" ۱- همان گونه که مستحضرید طبق بند ۱۶ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی وضع و برقراری عوارض از اختیارات شورای اسلامی شهر میباشد که عوارض موضوع شکایت نیز به تجویز اختیارات حاصله از مقرره قانونی وضع گردیده و پس از جری تشریفات قانونی لازم الاجرا گردیده است.
۲- شکات در بند ۱ دادخواست تقدیمی خود به بند (الف) ماده ۱۷۴ قانون برنامه پنجساله توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۸۹ و سیاست کلی مقرر در این قانون در خصوص کاهش نرخ عوارض صدور پروانه ساختمانی اشاره کرده اند که صرف نظر از اینکه مدت اعتبار قانون مذکور خاتمه یافته است اساساً عوارض موصوف همان گونه که از نام آن پیداست جهت نگهداری و توسعه فضای سبز تصویب گردیده است.
۳- در مقررات مختلف ایجاد، حفظ و نگهداری فضای سبز به عهده شهرداری قرار گرفته است از جمله:
الف- به موجب بند ۱ماده ۵۵ قانون شهرداریها ایجاد باغ های عمومی (پارک ها و فضای سبز) از وظایف شهرداریها است.
ب- به موجب بند ۲۱ ماده ۵۵ قانون شهرداری ها احداث باغ کودکان (بوستان های موضوعی کودکان) از وظایف شهرداری ها است.
ج- به موجب ماده ۱ قانون نوسازی و عمران شهری، حفظ و نگهداری پارک ها و باغ های عمومی موجود از وظایف اساسی شهرداری ها است.
د- به موجب ماده ۴ آییننامه قانون اصلاح حفظ و گسترش فضای سبز مصوب ۱۵؍۲؍۱۳۸۹ کاشت، آبیاری درختان و فضای سبز میادین، معابر، بزرگراه ها و بوستان های عمومی واقع در داخل محدوده شهرها از وظایف شهرداری ها است. نظر به اینکه شهرداری از حیث تامین منابع مالی خودکفا و متکی به عوارض ماخوذه از شهروندان میباشند لذا شورای اسلامی شهر قم طبق مقررات نسبت به وضع عوارض موضوع شکایت جهت تامین منابع مالی لازم شهرداری در حدود اختیارات قانونی اقدام نموده است.
۴- آنچه در بند۳ دادخواست شکات در خصوص عدم پیش بینی عوارض فضای سبز در قوانین ذکر شده دلیلی بر فقدان اختیار شورای اسلامی شهر قم در وضع عوارض با این عنوان نمیباشد. زیرا در بند ۱۶ ماده ۸۰ قانون شوراها به طور مطلق اختیارات وضع عوارض با رعایت سیاست های کلی به شوراها تفویض شده و شوراها میتوانند عوارض محلی را به تصویب رسانند و وضع هر آیتم عوارضی منوط به اختیار ویژه قانونی در مورد آن عوارض نمیباشد. علیهذا با عنایت به مراتب مذکور رد شکایت شکات مورد تقاضاست. "
علی رغم ابلاغ دادخواست و ضمائم آن به شورای اسلامی شهر خورزوق، تا زمان رسیدگی به پرونده در جلسه هیات عمومی دیوان عدالت اداری لایحه ای از طرف آن شورا در پاسخ به ماهیت دعوا واصل نشده است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۷؍۱۲؍۱۴۰۰ به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
هرچند در بند ۱۶ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی، تعیین نرخ و میزان عوارض از اختیارات شوراهای اسلامی شهر ذکر شده است، ولی با توجه به اینکه در قوانین مرتبط با فضای سبز از جمله قانون گسترش فضای سبز شهرها و اصلاحیههای بعدی آن، عوارض فضای سبز شهری پیشبینی نشده است و در آرای مختلف هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله رای شماره ۱۱۵۳-۱۰؍۱۱؍۱۳۹۶ این هیات، وضع عوارض برای فضای سبز مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال شده است، بنابراین ماده ۶ تعرفه عوارض و بهای خدمات سالهای ۱۳۹۴ الی ۱۳۹۶ شهرداری قم و تعرفه شماره ۱۹ از تعرفه عوارض سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ شهرداری خورزوق که در رابطه با عوارض توسعه فضای سبز و عوارض فضای سبز به تصویب شوراهای اسلامی این شهرها رسیده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود./
مهدی دربین
هیات عمومی دیوان عدالت اداری
معاون قضایی دیوان عدالت اداری