رای شماره ۶۰۶ مورخ ۱۳۹۶/۰۶/۲۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۶۰۶

تاریخ دادنامه: ۲۸/۶/۱۳۹۶

کلاسه پرونده: ۹۵/۸۳۰

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای محمد الماسی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال تبصره ۱ بند ۲ - الف صفحه ۶ دفترچه آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ سازمان سنجش و آموزش کشور

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال تبصره ۱بند ۲- الف صفحه ۶ دفترچه آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

"اینجانب محمدسعید الماسی جانباز ۲۵% تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی روزانه با استفاده از سهمیه ایثارگران به اتمام رسانده ام و متقاضی استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران و شرکت در آزمون سراسری هستم. در تبصره ۱ بند ۲-الف صفحه ۶ دفترچه ثبت نام آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ بیان شده: «آن دسته از داوطلبانی که با استفاده از سهمیه شاهد و ایثارگر، یک بار در رشته تحصیلی دوره های روزانه آزمون سراسری (برای پذیرفته شدگان رزمنده در سال ۱۳۶۸ به بعد و برای پذیرفته شدگان سهمیه شاهد از سال (۱۳۷۶ به بعد) پذیرفته شده اند اعم از اینکه از رشته قبولی انصراف داده و یا در رشته قبولی ثبت نام کرده و یا نکرده باشند حق استفاده مجدد از سهمیه مذکور در آزمون سراسری نخواهند داشت.» متاسفانه حکم یاد شده بر مبنای قانون «ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب ۳۰/۱۱/۱۳۶۷» است که وفق ماده ۷۶ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران ملغی الاثر شده و سازمان سنجش همچنان به اجرای آن مبادرت کرده است. وفق ماده ۷۰ جامع خدمات رسانی به ایثارگران و تبصره ذیل آن هیچ گونه محدودیتی مبنی بر ممنوعیت استفاده مجدد از سهمیه ایثارگران و شاهد در آزمون سراسری در همان مقطع تحصیلی وجود ندارد و این در حالی است که سازمان سنجش آموزش کشور از اجرای آن استنکاف نموده و همچنان محدودیت استفاده یک بار از سهمیه در هر مقطع تحصیلی که جز تبصره ۳ ماده ۲ قانون « تسهیلات ورود رزمندگان و جهادگران و داوطلبان بسیجی مصوب ۳۰/۱۱/۱۳۶۷» را اجرا می‌نماید. با توجه به موارد فوق الذکر اینجانب تقاضای ابطال این بند از دفترچه آزمون سراسری و امکان بهره مندی مجدد از سهمیه ایثارگران برای خود را دارم."

متن تبصره ۱ بند ۲- الف صفحه ۶ دفترچه آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ به قرار زیر است:

"۲-الف) آن دسته از پرسنل کادر ثابت، پیمانی و وظیفه نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران علاوه بر میزان موظفی که از تاریخ ۳۱/۶/۱۳۵۹ تا ۳۱/۶/۱۳۶۷ حداقل ۶ ماه پیوسته و یا ۹ ماه ناپیوسته شرکت در عملیات به صورت داوطلبانه در خطوط مقدم حضور داشته اند، با تایید بالاترین مقام هر یک از نیروهای مسلح (ستاد کل نیروهای مسلح، ستاد کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران « آجا» وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح « ودجا»، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران « ناجا» می‌توانند از مزایای این قانون استفاده نمایند. این قبیل افراد می‌توانند ابتدا به سازمانهای تابعه مراجعه و فرم مخصوص استفاده از سهمیه رزمندگان در آزمون مربوط را تکمیل و کد رهگیری ۱۲ رقمی دریافت نمایند تا آمار و اطلاعات آنان بعد از زمان ثبت نام توسط ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مورد تایید نهایی قرار گیرد. این قبیل داوطلبان لازم است بند مربوط به سهمیه خود را در تقاضانامه ثبت نامی علامتگذاری و نسبت به درج کد ۱۲ رقمی پیگیری در محل مربوط اقدام نمایند و در صورت تایید نهایی توسط ارگان ذیربط در سهمیه رزمندگان گزینش می گردند.

تبصره: داوطلبان متقاضی استفاده از سهمیه رزمندگان «آجا» لازم است برای دریافت کد رهگیری ۱۲ رقمی به نشانی اینترنتی، www.aja.ir مراجعه نمایند.

تبصره۱: آن دسته از داوطلبانی که با استفاده از سهمیه شاهد و ایثارگر، یک بار در رشته های تحصیلی دوره های روزانه آزمون سراسری (برای پذیرفته شدگان رزمنده از سال ۱۳۶۸ به بعد و برای پذیرفته شدگان سهمیه شاهد از سال ۱۳۷۶ به بعد) پذیرفته شده اند، اعم از اینکه از رشته قبولی انصراف داده و یا در رشته قبولی ثبت نام کرده و یا نکرده باشند، حق استفاده مجدد از سهمیه مذکور را در آزمون سراسری نخواهند داشت."

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر ریاست، روابط عمومی و امور بین الملل سازمان سنجش آموزش کشور به موجب لایحه شماره ۵۷۲۶۰/د-۱۷/۹/۱۳۹۵ توضیح داده است:

"مدیرکل محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با سلام

احتراماً، بازگشت به کلاسه پرونده شماره ۹۵/۸۳۰-۱۲/۸/۱۳۹۵ در خصوص شکایت آقای محمدسعید الماسی داوطلب آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ به خواسته «ابطال تبصره ۱ بند ۲-الف صفحه ۶ دفترچه راهنمای آزمون سراسری سال ۱۳۹۵» موارد و دلایل ذیل را به استحضار می رساند:

۱- بدواً همان گونه که مستحضرید به موجب قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب ۳۰/۱۱/۱۳۶۷، وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف اند ۴۰ درصد ظرفیت پذیرش دانشجوی خود را به واجدین شرایط قانون مذکور اختصاص دهند. در این قانون برای فرزندان و همسران جانبازان ۲۵ تا ۴۹ درصد نیز تسهیلاتی جهت ورود به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی اختصاص داده شده است که بر اساس آن چنانچه همسر و فرزندان جانبازان ۲۵ تا ۴۹ درصد مجاز به انتخاب رشته شوند پس از دریافت کارنامه اولیه می توانستند نسبت به علامت گذاری بند مربوطه در فرم انتخاب رشته اقدام نمایند تا در صورت تایید از طرف ارگان مربوطه در ۵ درصد ظرفیت باقیمانده (تکمیل نشده) سهمیه شاهد مورد پذیرش قرار گیرند.

۲- طبق تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی مصوب ۱۳۶۸ پذیرفته شدگان هر یک از مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری با استفاده از سهمیه مذکور در صورت انصراف، حق استفاده مجدد از امتیازات داده شده را ندارند از سوی دیگر طبق مصوبه کمیته مطالعه و برنامه ریزی کنکور که عیناً در دفترچه راهنمای آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ تحت تبصره ۱ بند ۲-الف درج شده است: آن دسته از داوطلبانی که با استفاده از سهمیه شاهد و ایثارگر یک بار در رشته های تحصیلی دوره های روزانه آزمون سراسری (برای پذیرفته شدگان رزمنده از سال ۱۳۶۸ به بعد و برای پذیرفته شدگان سهمیه شاهد از سال ۱۳۷۶ به بعد) پذیرفته شده اند اعم از اینکه از رشته قبولی انصراف داده و یا در رشته قبولی ثبت نام کرده و یا نکرده باشند حق استفاده مجدد از سهمیه مذکور را در آزمون سراسری نخواهند داشت.

۳- علیهذا قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی از زمان تصویب چندین مرتبه دچار تغییر و تحولات شده و با توجه به کاهش داوطلبان مشمول استفاده از سهمیه مذکور، قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران اسفند ۱۳۹۲ به تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسید که بر اساس ماده ۷۰ آن وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف شده اند در اعطای سهمیه های ورود به دانشگاهها ۲۰ درصد از سهمیه را به همسر و فرزندان شاهد، جانبازان و همسر و فرزندان آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان بالای ۲۵ درصد اختصاص دهند و به نوعی ظرفیت پذیرش این قبیل داوطلبان را افزایش داده است.

۴- طبق بررسی های به عمل آمده آقای محمدسعید الماسی در آزمون سراسری سال ۱۳۸۶ شرکت و با استفاده از سهمیه فرزند جانبازان ۲۵ درصد تا ۴۹ درصد در رشته مهندسی برق دانشگاه بوعلی سینا همدان (دوره روزانه) پذیرفته می‌شوند و قطعاً بدون برخورداری از سهمیه مذکور درردیف پذیرفته شدگان کد رشته مذکور قرار نمی گرفتند. مشارالیه مجدداً در آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ شرکت و متقاضی استفاده از سهمیه فرزندان جانبازان موضوع قانون خدمات رسانی به ایثارگران مصوب ۱۳۹۲ شده است که مطابق مقررات با توجه به استفاده مشارالیه از سهمیه مذکور در آزمون سراسری سال ۱۳۸۶ از اعمال سهمیه ممانعت به عمل آمده است. (شایان ذکر است در این خصوص شکایات مشابهی در شعب متعدد دیوان مطرح بوده که در تمامی موارد رای به رد شکایت صادر شده است.)

۵- علی ایحال با عنایت به مراتب مذکور و با توجه به اینکه ظرفیت پذیرش دانشگاهها و موسسات آموزش عالی در دوره های روزانه بسیار محدود است با هدف برخورداری افراد بیشتر از سهمیه های قانونی در هر مقطع تحصیلی (کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری) فقط یک مرتبه می توان از سهمیه استفاده کرد. به همین دلیل قانونگذار در تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی حق استفاده از سهمیه در دوره روزانه را محدود به یک دوره نموده است تا مشمولان بیشتری از این تسهیلات برخوردار شوند."

همچنین مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره ۲۱۳۳۹۹/۷۵/۹۵-۲۹/۹/۱۳۹۵ توضیح داده است که:

" ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با سلام و احترام

بازگشت به پرونده کلاسه ۹۵/۸۳۰-۱۲/۸/۱۳۹۵ در خصوص شکایت آقای محمدسعید الماسی داوطلب آزمون سراسری سال ۱۳۹۵، مبنی بر ابطال تبصره ۱ بند ۲-الف صفحه ۶ دفترچه راهنمای آزمون سراسری سال ۱۳۹۵، ضمن بیان موارد ذیل تقاضای رد دادخواست نامبرده را دارد:

۱- به موجب ماده ۲ قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، مصوب ۳۰/۱۱/۱۳۶۷، «وزارتخانه های فرهنگ وآموزش عالی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، موظفند ۴۰ درصد ظرفیت پذیرش دانشجوی خود را به واجدین شرایط موضوع این قانون تخصیص دهند، در این قانون برای فرزندان و همسران جانبازان ۲۵ تا ۴۹ درصد نیز تسهیلاتی جهت ورود به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی اختصاص داده شده است.» همچنین طبق تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی قانون مذکور، پذیرفته شدگان مقاطع مختلف حق استفاده مجدد از امتیازات داده شده را ندارند. متعاقب قانون مذکور، بر اساس ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب اسفند ۱۳۹۲ مقرر گردید «وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و کلیه دانشگاههای دولتی و غیر دولتی موظف شدند در اعطای سهمیه های ورود به دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، بورسهای تحصیلی داخل و خارج از کشور، فرصتهای مطالعاتی و دوره های دکترای تخصصی، بیست درصد (۲۰%) از سهمیه را به همسر و فرزندان شاهد، جانبازان، آزادگان و همسر و فرزندان آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان بالای بیست و پنج درصد (۲۵%) اختصاص دهند.» این سهمیه به استناد ماده ۴۷ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت در خصوص اصلاحیه ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، به ۲۵% افزایش یافت. به همین منظور سازمان سنجش آموزش کشور در آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ بر اساس قوانین جاری از جمله قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران ۲۵% از ورودیهای دانشگاه را به همسر و فرزندان شاهد، جانبازان، آزادگان و... اختصاص دادند. طبق مقررات حاکم کسانی که قبلاً از سهمیه استفاده کرده اند حق استفاده مجدد را نداشته اند.

۲- حسب ماده ۷۶ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، « کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون ملغی الاثر می‌باشد.» در واقع با اجتماع شرایط حقوقی از جمله وحدت موضوعی و تقدم و تاخر زمانی، قوانین و مقرراتی که مغایر با قانون جدید باشد، نسخ ضمنی شده اند. همان گونه که مستحضرید، ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران و اصلاحات بعدی آن ۲۵% از ورودیهای دانشگاهها را به همسر و فرزندان شاهد، آزادگان و همسر و فرزندان آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان بالای بیست و پنج درصد (۲۵%) اختصاص داده اند که این قسمت از ماده در خصوص میزان سهمیه، با ماده قبلی مغایر بوده و ملغی الاثر است، بدیهی است سایر احکام قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان.... مصوب ۱۳۶۸ و حکم تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی آن کماکان پابرجا و به قوت خود باقی است.

با توجه به مراتب فوق خواسته خواهان دال بر بطلان تبصره ۱ بند ۲-الف دفترچه ثبت نام آزمون سراسری ۱۳۹۵ که در راستای آیین‌نامه فوق الذکر، که منطبق با موازین قانونی است، فاقد وجهات قانونی بوده و محملی جهت طرح ادعای بطلان در موضوع مانحن فیه وجود ندارد. لذا رد شکایت مورد استدعاست."

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۲۸/۶/۱۳۹۶ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

به موجب ماده ۲ قانون ایجاد تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی مصوب سال ۱۳۶۷ وزارتخانه های فرهنگ و آموزش عالی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و کلیه سازمان هایی که شمول قانون مذکور بر آنها مستلزم ذکر نام است مکلف شده اند ۴۰ درصد ظرفیت پذیرش دانشجوی خود را به واجدین شرایط موضوع قانون یاد شده تخصیص دهند و ماده ۷۰ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مصوب سال ۱۳۹۲ ناظر بر تکلیف وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و کلیه دانشگاههای دولتی و غیر دولتی و دستگاههای اجرایی مربوط در اعطای سهمیه ورود به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و بورسهای تحصیلی داخل و خارج از کشور فرصت های مطالعاتی و دوره های دکتری تخصصی به میزان ۲۰ درصد به همسر و فرزندان شاهد، جانبازان، آزادگان و همسر و فرزندان جانبازان بالای بیست و پنج درصد می‌باشد. نظر به اینکه مقررات قانونی فوق الذکر در خصوص دفعات استفاده از سهمیه های مذکور واجد حکمی نمی‌باشد از طرف دیگر در تبصره ۲ ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی قانون تسهیلات برای ورود رزمندگان و جهادگران داوطلب بسیجی به دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی مصوب ۱۸/۲/۱۳۶۸ مقرر شده است «پذیرفته شدگان هر یک از مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد پیوسته و دکتری حرفه ای در صورت انصراف، حق استفاده مجدد از امتیازات داده شده در این آیین‌نامه را ندارند.» بنابراین تبصره ۱ بند ۲- الف دفترچه راهنمای آزمون سراسری سال ۱۳۹۵ که حق استفاده مجدد از سهمیه مورد نظر را توسط افراد مذکور در این تبصره، ممنوع اعلام کرده است، خلاف قانون نیست و قابل ابطال تشخیص نشد.

محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری